Tin cho hay nhà ngoại giao hàng đầu của Liên hiệp Âu Châu đã mở các cuộc đàm phán quan trọng với Ngoại trưởng Iran về chương trình hạt nhân của nước này, giữa lúc các thương thuyết gia quốc tế gặp gỡ sang ngày thứ nhì tại Geneva.
Nhà ngoại giao hàng đầu của Liên hiệp Âu Châu Catherine Ashton và Bộ trưởng Ngoại giao Iran Mohammad Javad Zarif tại Trụ sở Liên hiệp Châu Âu tại Geneva.
Người phát ngôn của bà Catherine Ashton, ông Michael Mann, nói rằng bà và Ngoại trưởng Javad Zarif của Iran đang thương thuyết về những chi tiết trong buổi họp ban sáng, và sẽ gặp nhau lại sau đó.
Bà Ashton đại diện cho nhóm 6 cường quốc gồm có Hoa Kỳ, Anh, Trung Quốc, Pháp, Nga và Đức. Các nước này muốn đạt được một thỏa thuận tạm thời, theo đó Iran sẽ đình chỉ một số hoạt động tinh luyện uranim và chấp nhận các cuộc kiểm tra thường xuyên hơn để đánh đổi việc nới lỏng một số biện pháp chế tài.
Trước đó trong ngày 21/11, Thứ Trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araqchi nói rằng Iran sẽ không đình chỉ chương trình tinh luyện uranium như một phần của bất cứ thỏa thuận nào. Ông còn tuyên bố rằng các cuộc thương thuyết nghiêm túc chỉ có thể diễn ra khi nào niềm tin đã được xây dựng lại giữa hai bên.
Trong một cuộc phỏng vấn truyền hình hôm 21/11, Ngoại trưởng Pháp Laurent Fabius nói ông hy vọng sẽ đạt được một thỏa thuận, nhưng thỏa thuận này phải vững chắc và cụ thể.
Ông Fabius nói lập trường của cộng đồng quốc tế có liên quan tới an ninh khu vực, và an ninh của thế giới. Nếu vũ khí hạt nhân vẫn tiếp tục được phổ biến, ngày càng có nhiều nước có vũ khí hạt nhân thì rõ ràng là rất nguy hiểm.
Cho nên các nước có quyền có năng lượng hạt nhân, nhưng không có quyền chế tạo vũ khí hạt nhân.
Vòng đàm phán mới nhất đã khởi sự hôm 20/11, tiếp tục vòng đàm phán đầu tiên đã kết thúc cách đây 2 tuần lễ. Giới phân tích nói các cuộc đàm phán đó đã thất bại, phần lớn là do Pháp tuyên bố một thỏa thuận sơ khởi đang được cứu xét không đủ mạnh để kiềm hãm chương trình tinh luyện uranium của Iran.
Bộ trưởng Ngoại giao Hoa Kỳ John Kerry hôm qua cam kết rằng Hoa Kỳ sẽ không chấp nhận bất cứ thỏa thuận nào cho phép Iran có thêm thời giờ để tăng cường khả năng hạt nhân của mình.
Hôm thứ Ba, Tòa Bạch ốc mô tả các cuộc đàm phán đang diễn ra là “một cơ hội để đình chỉ đà tiến của chương trình hạt nhân Iran, trong khi thử xem liệu một giải pháp toàn diện có thể đạt được hay không.”
Bình luận đó được đưa ra sau khi Tổng Thống Obama yêu cầu các nhà lãnh đạo chính tại Thượng viện hãy khoan đưa ra những biện pháp chế tài mới chống Tehran, trong khi các cuộc đàm phán đang tiếp diễn tại Geneva.
Israel không ngăn được Nga ủng hộ thỏa thuận với Iran
Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã rời Moscow vào hôm thứ Năm sau khi thất bại trong nỗ lực vào phút chót ngăn Tổng thống Nga Vladimir Putin đi tới chỗ ủng hộ một thỏa thuận hạt nhân của Iran đang hình thành tại Geneva.
Sau 4 giờ đàm phán ở Moscow, nhà lãnh đạo Nga nói với các phóng viên rằng “Chúng tôi, tại Nga, có cái nhìn lạc quan hơn về vấn đề hạt nhân của Iran”.
Nhà lãnh đạo Israel đã phải đối mặt với một cuộc chiến gay go tại Moscow.
Nga là láng giềng phía bắc của Iran và được biết đến như là một phía có chủ trương trung lập về chương trình hạt nhân của Iran.
Hôm thứ Hai, tổng thống Putin đã nói chuyện qua điện thoại với nhà lãnh đạo Iran Hassan Rouhani. Sau đó, một thông cáo của điện Kremlin cho hay “Ông Putin đã nhấn mạnh rằng nay đang có cơ hội thực sự để tìm ra một giải pháp cho vấn đề đã kéo dài này”.
Israel ủng hộ việc siết chặt các biện pháp chế tài kinh tế và hủy bỏ hoàn toàn chương trình hạt nhân của Iran. Tại Moscow, thủ tướng Netanyahu đã cố gắng ve vãn, công khai ca ngợi ông Putin đã làm trung gian cho một thoả thuận giải giới ở Syria. Ông lập luận rằng bây giờ Russia nên tìm cách thương lượng một thỏa thuận giải giới hạt nhân tương tự cho Iran.
Tại cuộc họp báo, ông Netanyahu nói: “Trong trường hợp của Syria, Nga và các cường quốc khác đã nhấn mạnh một cách chính đáng đến việc giải giới toàn bộ tại Syria”. Tại cuộc đàm phán ở Geneva, Hoa Kỳ, Nga, Trung Quốc, Pháp, Anh và Ðức dường như đang hình thành một thỏa thuận cho phép Iran giữ lại khả năng tinh chế uranium ở mức thấp, dưới sự kiểm soát của quốc tế.
Trong khi điện Kremlin nói không muốn Iran có bom nguyên tử, Nga không có mối bất an giống như Israel về vấn đề này. Nga hiện có 8.500 đầu đạn hạt nhân. Nhiều người Nga cho rằng họ không cảm thấy bị đe dọa khi Iran có một hay hai quả bom nguyên tử.
Ông George Mirsky, một chuyên gia về Trung Ðông tại Hàn lâm viện Khoa học Nga nhắc lại cuộc nói chuyện của một nhà ngoại giao Nga vài tháng trước đây tại hội nghị của Bộ Ngoại Giao ở Moscow.
Ô ng Mirsky kể: “Một trong các quan chức nói khá thẳng thừng rằng thà một nước Iran có hạt nhân còn hơn là một Iran thân Mỹ”. “Bạn có thể tưởng tượng được điều này không? Thà để một Iran có hạt nhân ủng hộ Nga hơn là một Iran thân Mỹ. Bởi vì cuối cùng, Nga sẽ chẳng bao giờ sợ hãi vũ khí hạt nhân của Iran.
Nhưng Nga sợ những vũ khí không quy ước mà Iran có thể sử dụng.
Iran có chung đường bờ biển Caspian với Dagestan, một quốc gia cộng hòa Nga với dân số Hồi giáo áp đảo, nơi mà những vụ đánh bom và nổ súng chống chính quyền diễn ra hằng ngày.
Dagestan là một cửa ngõ vào vùng Caucasus của Nga, một vùng núi non mà Nga đã tiến hành hai cuộc chiến toàn diện chống lại những phần tử ly khai trong hai thập niên kể từ khi Liên bang Xô Viết sụp đổ.
Ông Mirsky nói: “Iran có một số phương tiện để làm cho cuộc sống của người Nga ở Caucasus trở nên cùng cực, nhưng Iran rất trung thành và không bao giờ làm một điều gì tổn hại đến lợi ích của Nga tại Caucasus. Và điều đó được Nga cảm kích”.
Tehran cũng cảm kích đối với việc Moscow, nhiều thập niên trước, đã ngừng ủng hộ những nhóm ly khai người Azer và người Kurd ở miền bắc Iran.
Trong vấn đề chia rẽ giữa người Shia và Sunni trong thế giới Hồi giáo, Iran và Moscow cùng chống đối các nhóm Sunni có vũ trang, dù là ở vùng Caucasus của Nga hay trong vùng người Shiite kiểm soát ở Syria, một đồng minh của Iran.
Ðối với Nga, cũng còn có những lợi ích kinh tế trong hiện trạng các biện pháp chế tài kinh tế Iran. Các biện pháp chế tài gạt dầu hỏa và khí đốt của Iran ra khỏi thị trường thế giới, và sẽ nâng giá các mặt hàng xuất khẩu chính của Nga. Các biện pháp trừng phạt sẽ ngăn chặn các quốc gia giàu năng lượng ở sâu trong đất liền vùng Caspian sử dụng các ống dẫn dầu của Iran để xuất khẩu dầu lửa và khí đốt của họ ra thế giới bên ngoài.
Vì vậy, nhà lãnh đạo Israel đã phải đối mặt với một thách thức to lớn khi ông đáp máy bay tới Moscow vào thứ Tư. Tuy nhiên, điều chắc chắn là ông cũng mang theo một vài ảo tưởng.
Ngoài mặt, Nga và Israel có quan hệ tốt: miễn phí hộ chiếu du lịch và một triệu người nói tiếng Nga ở Israel. Thế nhưng, người Israel có một sự hoài nghi sâu sắc đối với người Nga.
Tháng Tư vừa qua, trung tâm nghiên cứu Pew đã hỏi nhiều người trên cả thế giới về thái độ của họ đối với Nga. Trong số những người được khảo sát ở 38 quốc gia, thì số người có mức độ không ưa thích cao nhất, 77% được ghi nhận là ở Israel.
Theo VOA