Việc Trung Quốc đơn phương đưa ra quyết định lập vùng phòng không trên biển Hoa Đông, chồng lấn lên vùng phòng không của Nhật Bản đã đẩy căng thẳng tranh chấp biển đảo giữa Tokyo và Bắc Kinh lên một nấc. Quyết định này đã gây bất ngờ cho nhiều nước đang có tranh chấp chủ quyền với Trung Quốc cũng như với cả Washington, vốn gần đây muốn khẳng định sự có mặt ở khu vực Châu Á Thái Bình Dương.
Ngoại trưởng Mỹ John Kerry phát biểu tại tư dinh đại sứ Nhật ở Washington, 12/11/2013. REUTERS/Yuri Gripas Vùng phòng không của Bắc Kinh đưa ra bao gồm một không phận trải rộng phần lớn vùng biển Hoa Đông, phủ trên nhiều khu vực đang tranh chấp với các nước láng giềng, trong đó đặc biệt là quần đảo Senkaku/ Điếu Ngư, hiện do Tokyo quản lý, nhưng Bắc Kinh đòi chủ quyền. Từ cuối tuần qua, Trung Quốc yêu cầu tất cả các máy bay muốn đi qua không phận trên phải thông báo trước hành trình bay và phải duy trì liên lạc với bộ phận kiểm sóat của Trung Quốc, nếu không Bắc Kinh sẽ có quyền « dùng các biện pháp khẩn cấp ».
Là đồng minh thân cận của Tokyo, đồng thời có nhiều căn cứ quân sự trong quần đảo Nhật Bản, Hoa Kỳ không thể làm ngơ trước đòi hỏi mới của Trung Quốc mà chắc chắn sẽ ảnh hưởng đến hoạt động của quân Mỹ trong khu vực.
Ngay sau khi Bắc Kinh tuyên bố hôm 23/11 thiết lập vùng nhận dạng phòng không trên biển Hoa Đông, Washington bày tỏ quan ngại sâu sắc đồng thời cam kết sẽ bảo vệ Tokyo.
Ngoại trưởng Mỹ John Kerry yêu cầu Trung Quốc "thận trọng và kiềm chế", đồng thời cảnh báo nước này về việc áp dụng vùng phòng không đơn phương. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Chuck Hagel nhấn mạnh, quần đảo Senkaku/Điếu Ngư, mà Nhật Bản và Trung Quốc đang tranh chấp, nằm trong sự điều chỉnh của hiệp ước an ninh Mỹ - Nhật. Điều này đồng nghĩa với việc Washington sẽ bảo vệ đồng minh của mình nếu khu vực này bị tấn công.
Ông Hagel nói rõ rằng Mỹ, hiện có hơn 70.000 binh sĩ đồn trú tại Nhật và Hàn Quốc, sẽ không công nhận tuyên bố chủ quyền vùng phòng không của Trung Quốc. Bộ trưởng Quốc phògn Mỹ khẳng định: “Tuyên bố của Trung Quốc (về việc thiết lập vùng nhận dạng phòng không) sẽ làm thay đổi cách Mỹ triển khai các chiến dịch quân sự tại khu vực này”.
Bên cạnh những tuyên bố chính thức như vậy, chính quyền Mỹ cũng đánh tiếng một cách không chính thức rằng sắp tới họ sẽ có những quyết định mạnh mẽ đáp lại đòi hỏi của Trung Quốc. Tuy nhiên theo lời một quan chức chính quyền Mỹ, hành động của Washington sẽ còn phụ thuộc vào việc sau khi phân tích « động cơ của Bắc Kinh » trong vụ việc này.
Theo giới quan sát, ứng xử với « vụ vùng phòng không » của Bắc Kinh sẽ là một trắc nghiệm quan trọng cho Washington, đặc biệt trong lúc này, khi Hoa Kỳ không ít lần khẳng định chiến lược xoay trục về Châu Á. Chiến lược này đến nay vẫn chỉ được nghe nói đến nhiều trong ngôn từ của các nhà ngoại giao Mỹ, mà chưa có dịp kiểm nghiệm bằng thực tế.
Hoa Kỳ đã thông báo ý định tập trung khoảng 60% lực lượng tấn công trên toàn thế giới về khu vực Châu Á Thái Bình Dương, từ nay đến cuối thập kỷ này. Nhiều cường quốc châu Á vẫn tự hỏi, liệu Hoa Kỳ có thể thực hiện được sự cân đối lại lực lượng như vậy và liệu quyết tâm đó có thể làm yên tâm các đồng minh Châu Á của Mỹ hay không, nhất là mỗi khi nảy sinh những đòi hỏi về chủ quyền của Trung Quốc như kiểu thiết lập vùng phòng không lần này.
Việc Tổng thống Mỹ Obama vắng mặt tại hai cuộc Thượng đỉnh Châu Á hồi tháng 10 vừa qua vì khủng hoảng ngân sách ở trong nước, hay việc Ngoại trưởng John Kerry vẫn mải miết tập trung vào các hồ sơ hạt nhân Iran hay cuộc chiến ở Syria đã để lại một khoảng trống trong niềm tin của các đồng minh Châu Á của Mỹ.
Trung Quốc đưa tàu sân bay xuống Biển Đông
Giữa lúc "vùng phòng không" bao gồm cả những khu vực đang có tranh chấp biển đảo với nước láng giềng Nhật Bản được Bắc Kinh mới thiết lập đang gây nhiều phản ứng của các nước trong khu vực, hôm 26/11/2013, Trung Quốc thông báo đưa tàu sân bay tới hoạt động huấn luyện trong vùng Biển Đông, nơi cũng đang có những tranh chấp về chủ quyền lãnh thổ giữa Trung Quốc với nhiều nước xung quanh.
Thông báo điều hàng không mẫu hạm Liêu Ninh đến luyện tập tại Biển Đông được đăng trên trang web chính thức của quân đội Trung Quốc (www.chinamil.com.cn).
Liêu Ninh, là tàu sân bay duy nhất của Trung Quốc đi vào họat động từ cách đây một năm và đã thực hiện khoảng 100 bài tập thử nghiệm khác nhau, nhưng đây là lần tiên, đầu hàng không mẫu hạm này được đưa đến hoạt động trong vùng Biển Đông.
Hải quân Trung Quốc cho biết, sáng 26/11, tàu Liêu Ninh đã rời cảng Thanh Đảo (miền đông) hướng tới Biển Đông, cùng với các khu trục hạm mang tên lửa hiện đại. Đây cũng là lần đầu tiên, tàu sân bay Liêu Ninh thực hành nhiệm vụ có sự phối hợp của các chiến hạm phụ trợ ở ngoài xa. Các bài tập trước đây của tàu Liêu Ninh chủ yếu thực hiện trong vùng biển Hoàng Hải, với các bài thử nghiệm hạ và cất cánh phi cơ trên tàu.
Không có thông tin nào cho biết thời gian của chuyến ra khơi huấn luyện này sẽ kéo dài bao lâu.
Hải quân Trung Quốc tuyên bố là chuyến huấn luyện lần này của tàu Liêu Ninh nằm trong hoạt động định kỳ trong khi con tàu vẫn còn trong giai đoạn thử nghiệm.
Trong vùng Biển Đông, Trung Quốc có tranh chấp về biển đảo với nhiều nước như Việt Nam, Philippines, Brunei, Malaysia.
Việc điều tàu sân bay ra khơi xa huấn luyện cùng các chiến hạm mang tên lửa giữa lúc các nước trong khu vực đang tỏ lo ngại về "vùng phòng không" vừa được Bắc Kinh công bố tuần trước. Theo một số nhà phân tích, trên đường tới Biển Đông, có rất nhiều khả năng tàu sân bay Trung Quốc đi sát gần hải phận quần đảo Senkaku/Điếu Ngư, nơi đang có tranh chấp chủ quyền giữa Trung Quốc và Nhật Bản.
Anh Vũ (RFI)