« Quân đội Trung Quốc đã theo dõi toàn bộ quá trình bay (của hai chiếc B-52), đã thực hiện trong một thời hạn hợp lý việc nhận dạng và xác định rõ đó là loại máy bay Mỹ nào ». Trên đây là nội dung thông cáo hôm 27/11/2013, của Bộ Quốc phòng Trung Quốc, liên quan đến sự kiện hai pháo đài bay B-52 của Mỹ đã đột nhập mà không hề báo trước vào vùng phòng không mà Bắc Kinh vừa thành lập bao trùm không phận quần đảo Senkaku/Điếu Ngư trên Biển Hoa Đông.
Máy bay B-52 của Mỹ bay qua vùng "phòng không " của Trung Quốc - Creative Commons / US Air Force Phản ứng này được coi là một lời thừa nhận sự bất lực của Bắc Kinh trong việc buộc nước khác công nhận hành vi đơn phương mở rộng khu vực vùng gọi là « nhận dạng và phòng không » của Trung Quốc nhằm áp đặt chủ quyền của họ trên một vùng cho đến nay vẫn được coi là không phận quốc tế.
Các nhà phân tích ghi nhận hai yếu tố trong phản ứng ngắn gọn ban đầu của Bắc Kinh trước hành động rõ ràng là thách thức Washington : Thông cáo của Bộ Quốc phòng Trung Quốc rất thận trọng, tránh đổ lỗi cho Mỹ, đồng thời tìm cách vớt vát thể diện cho Bắc Kinh khi khẳng định rằng: « Trung Quốc có khả năng thực hiện việc kiểm soát hiệu quả không phận của mình ».
Theo giới quan sát, dù không nói ra, nhưng khi quyết định cử hai chiếc B-52 thâm nhập vào vùng phòng không mà Trung Quốc đơn phương quy định trên Biển Hoa Đông, Mỹ đã muốn truyền đạt thông điệp ngầm rằng Washington hoàn toàn không có ý định để cho Bắc Kinh tiếp tục lấn lướt tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương, nơi Hoa Kỳ đang muốn tăng cường ảnh hưởng.
Quyết định của Mỹ, theo hãng tin Pháp AFP, đã gửi một đến Bắc Kinh một lời cảnh cáo rõ ràng rằng Washington sẵn sàng đẩy lùi mọi hành vi bị cho là hung hăng, hiếu chiến của Trung Quốc trong khu vực. Động thái của Mỹ cũng là tín hiệu cho thấy hậu thẫn mạnh mẽ của Mỹ đối với Nhật Bản, hiện đang bị Trung Quốc tranh giành vùng quần đảo Senkaku/Điếu Ngư.
Phi vụ không báo trước của hai chiếc B-52 hôm 26/11 đã công khai đi ngược lại các đòi hỏi quan trọng nhất của Trung Quốc khi thiết lập vùng phòng không mở rộng trên Biển Hoa Đông. Đó là mọi phi cơ bay qua khu vực này phải nộp trước kế hoạch bay, tự động báo cáo danh tính, duy trì liên lạc vô tuyến và làm theo hướng dẫn của chính quyền Trung Quốc. Nếu không tuân thủ, quân đội Trung Quốc có quyền can thiệp.
Vấn đề đặt ra là quy định vùng phòng không mở rộng là một chuyện, nhưng có phương tiện để buộc nước khác tôn trọng vùng đó lại là một chuyện hoàn toàn khác. Cần phải có đến nào là phi cơ radar, nào là máy bay chiến đấu có khả năng phản ứng nhanh chóng và bay trên một hành trình dài để ngăn chặn bất kỳ kẻ xâm nhập nào, hay để buộc đối tượng thay đổi đường bay và áp tải phi cơ lạ ra khỏi vùng phòng không. Thông thường, các biện pháp cưỡng chế như trên – mà tột cùng là việc bắn hạ phi cơ lạ - chỉ áp dụng trên không phận của nước có liên quan.
Sự kiện hai chiếc B-52 của Mỹ thâm nhập vùng phòng không do Trung Quốc áp đặt trên Biển Hoa Đông mà không hề gặp phản ứng có thể được hiểu là vì Bắc Kinh tránh gây sự cố, hoặc là vì quân đội Trung Quốc chưa có khả năng để buộc các nước tôn trọng vùng phòng không của mình.
Trong cả hai trường hợp, câu hỏi đặt ra là phải chăng Bắc Kinh đã xem thường phản ứng của Mỹ, và của cộng đồng quốc tế khi tự động mở rộng vùng phòng không ra ngoài Biển Hoa Đông. Dẫu sao thì trong vụ này, Trung Quốc tự nhiên biến thành kẻ sinh sự, bị Hoa Kỳ tố cáo là đã mưu toan « đơn phương thay đổi nguyên trạng tại vùng Biển Hoa Đông ».
Trọng Nghĩa (RFI)
Bắc Kinh bị chế nhạo về vụ B-52 thâm nhập vùng phòng không
Nhìn về phía Trung Quốc, Bắc Kinh không che giấu nỗi bực tức trước việc 2 chiếc B-52 của Mỹ phớt lờ đòi hỏi của Trung Quốc để bay vào vùng phòng không mở rộng trên biển Hoa Đông, và được Washington giải thích là một hoạt động huấn luyện bình thường.
Nếu Bộ Quốc phòng Trung Quốc phản ứng một cách rất dè dặt, thì cư dân mạng Trung Quốc lại không ngần ngại chế nhạo chính quyền. Thông tín viên RFI Stéphane Lagarde nhận định từ Bắc Kinh:
« Hai chiếc máy bay B-52 của Mỹ vào hôm nay đã được một số cư dân mạng so sánh với « các con ngỗng trời », tức là loài chim mà người ta nhìn bay qua mà không có phản ứng gì.
Như trong tất cả những vấn đề liên can đến lòng tự ái dân tộc, thì dư luận Trung Quốc thường chia rẽ giữa một bên là những người nghĩ là Trung Quốc chưa bảo vệ đúng đắn quyền lợi của mình, và bên kia những người cho là Trung Quốc đã đi quá trớn.
Quan điểm thứ hai này, đã được một người ký tên là Xiaosizaijiang, bộc lộ trên mạng Vi bác như sau khi nói về sự kiện vùng nhận dạng và phòng không mà Trung Quốc đơn phương thiết lập đã làm Washington và Tokyo nổi giận: « Chúng ta đã làm những chuyện ngoài khả năng của mình và bây giờ phải chịu hậu quả. Chúng ta đang đối mặt với thách thức, và ai cũng đợi xem Bộ Ngoại giao Trung Quốc sẽ tấn công máy bay Mỹ bằng cái miệng của mình như thế nào ».
Các nhà quan sát còn ghi nhận là việc hai chiếc B-52 bay qua '‘vùng nhận dạng và phòng không’' ngoài Biển Hoa Đông còn trùng hợp với sự kiện chiếc hàng không mẫu hạm Liêu Ninh của Trung Quốc khởi hành đi xuống vùng biển phía Nam, và sẽ đi qua các vùng đảo tranh chấp.
Hành động thách thức của Hoa Kỳ diễn ra sau khi Bắc Kinh yêu cầu Mỹ đứng ngoài tranh chấp giữa Trung Quốc và Nhật Bản.
Báo chí Trung Quốc, trích lời phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Trung Quốc hôm thứ 3, khẳng định là vùng nhận dạng và phòng không mới này không ảnh hưởng đến những chuyến bay bình thường, nhưng đối với những chuyến bay có ý đồ xấu hay khiêu khích, thì tất cả các nước đều phải có phản ứng’. Thế nhưng trước mắt, thì phản ứng chưa thấy. »
Mai Vân (RFI)
Nhật sẽ không tuân thủ quy định vùng phòng không của Trung Quốc
Một ngày sau khi có ý định chấp nhận quy định về vùng phòng không của Trung Quốc, hôm 27/11/2013, các hãng hàng không Nhật Bản thông báo sẽ không cung cấp hành trình bay cho phía Trung Quốc khi bay qua « vùng phòng không » mới do Bắc Kinh vừa thiết lập trên bầu trời biển Hoa Đông. Trong khi đó cũng có tin nói Tokyo dự tính cũng mở rộng vùng phòng không của mình để đáp trả.
Hôm 26/11, các hãng hàng không lớn của Nhật Bản như Japan Airlines (JAL), All Nippon Airways (ANA) ban đầu cho biết sẽ tuân thủ quy định về vùng phòng không của Trung Quốc, nhưng ngay sau đó chính phủ Nhật đã lưu ý các hãng hàng không này nên thay đổi ý định.
Ngày 27/11, phát ngôn viên của Japan Airlines thông tin cho AFP biết: « Sau tuyên bố của chính phủ nói rằng các hãng hàng không tư nhân không nên tuân thủ sự chỉ đạo của Bắc Kinh, chúng tôi đã quyết định không chấp nhận những đòi hỏi đó ».
Đại diện hãng hàng không lớn nhất Nhật Bản này cũng nói, từ đêm 26/11 hãng đã từ chối cung cấp lịch trình bay cho Trung Quốc. All Nippon Airways cũng hành động tương tự như vậy. Hiệp hội hàng không Nhật cũng cho biết đã nhận được cam kết từ phía Trung Quốc là các chuyến bay thương mại sẽ không bị cản trở gì nếu tuân thủ quy định về vùng phòng không mới được lập hôm 23/11/2013.
Quyết định đơn phương lập vùng phòng không của Trung Quốc đã vấp phải sự phản đối của các nước có liên quan. Ngoài Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan cũng đã thông báo không chấp nhận đòi hỏi của Bắc Kinh. Úc còn triệu mời đại sứ Trung Quốc lên để phản đối.
Hôm 27/11, tờ báo Nhật Yomiuri Shimbun đưa tin nhưng không dẫn nguồn cụ thể nói rằng, chính phủ Nhật dự tính cũng sẽ cho mở rộng vùng phòng không của mình trên Thái Bình Dương.
Nhật báo này cũng cho biết bộ Quốc phòng Nhật đang cân nhắc khả năng triển khai thêm các chiến đấu cơ trong khu vực Thái Bình Dương. Tuy nhiên, phát ngôn viên Bộ Quốc phòng Nhật cho biết Tokyo chưa thấy cần thiết phải mở rộng vùng phòng không trong tình hình hiện nay.
Trong bối cảnh căng thẳng ngoại giao giữa Trung Quốc và Nhật Bản xung quanh vùng phòng không mới này, hôm 26/11, Liên hiệp quốc đã gợi ý hai nước nên đàm phán để tìm giải pháp cho các tranh chấp lãnh thổ.
Anh Vũ (RFI)