Kể từ sáng 27/11, những lời bêu riếu phản ứng chậm trễ, hầu như không có, của quân đội Trung Quốc sau vụ hai pháo đài bay B52 của Mỹ ngang nhiên tiến vào vùng nhận dạng phòng không của Trung Quốc trên Biển Hoa Đông càng lúc càng tràn ngập mạng internet tại nước này.
Thông tín viên Stéphane Lagarde tại Bắc Kinh đã ghi nhận một vài nhận xét chua cay của cư dân mạng Trung Quốc: Trên tài khoản Vi Bác (Sina Weibo) của mình, một người đã không ngần ngại đả kích thái độ thụ động của quân đội Trung Quốc, ngồi yên nhìn B-52 Mỹ bay qua khu vực mà Bắc Kinh đòi phải xin phép trước, và sau đó lại biện bạch là đã giám sát kỹ hành động của đối phương: « Cứ tựa như là một người nào đó tát bạn rồi sau đó bạn nói: ‘Tôi biết là anh tát tôi, tôi đã nhìn thấy tất cả mọi điều’ ».
Một cư dân mạng khác đã khoét sâu vào khía cạnh thông báo về vụ B-52 thâm nhập vùng phòng không lại được Bộ Quốc phòng Trung Quốc đưa ra sau khi Lầu Năm Góc ra thông báo: « Giá mà Trung Quốc đưa máy bay chiến đấu đi một vòng trong không phận Mỹ, có lẽ thông tin từ Bộ Quốc phòng Trung Quốc sẽ nhanh hơn ».
Cũng trong chiều hướng mỉa mai châm biếm, một người dùng mạng internet khẳng định: « Chắc hẳn là vùng nhận dạng phòng không do các đạo diễn phim chiến tranh Trung Quốc điều hành ». Tác giả nhận định này gợi đến các bộ phim mà Trung Quốc thực hiện về đề tài chiến tranh Trung-Nhật, trong đó « binh lính Trung Quốc chiến đấu chống lại máy bay Nhật Bản với súng và lựu đạn ».
Theo quy định do Bắc Kinh áp đặt đối với vùng phòng không trên Biển Hoa Đông, máy bay nước ngoài phải nộp kế hoạch bay, thông báo quốc tịch của họ và giữ liên lạc vô tuyến với các nhà chức trách Trung Quốc thời gian họ đi qua khu vực.
Ngày 25/11/2013, một viên tướng Trung Quốc khẳng định quân đội có đủ phương tiện để thực thi các nguyên tắc của mình: « Nếu máy bay không khai báo quốc tịch và từ chối trả lời qua máy vô tuyến khi đi vào khu vực, chúng ta có thể tấn công họ… Chúng ta bắt đầu bằng việc cảnh cáo và nếu những chiếc máy bay vẫn không tuân thủ, chúng ta sẽ làm những điều cần thiết ».
Căn cứ vào diễn biến gần đây, ngoài những thách thức của Washington, quân đội Trung Quốc sẽ phải đau đầu với các chính quyền Tokyo, Seoul, và cả các hãng hàng không Nhật Bản đã quyết định từ chối cung cấp kế hoạch bay cho Trung Quốc.
Bắc Kinh sẵn sàng chịu giông bão ngoại giao nhưng không dám khiêu chiến
Khi áp đặt các quy định về « vùng nhận dạng phòng không », Trung Quốc muốn nới rộng ảnh hưởng trong khu vực mà Bắc Kinh tự cho là đã bị gặm nhấm một cách bất hợp lý. Theo nhận xét của các chuyên gia, Bắc Kinh sẵn sàng chịu đựng giông bão ngoại giao, nhưng chắc chắn là không dám đương đầu với một cuộc xung đột vũ trang.
Các nhà quan sát ghi nhận thái độ chừng mực của Bắc Kinh sau vụ hai pháo đài bay B-52 của Mỹ bay ngang qua vùng nhận dạng phòng không (ZAI) trên biển Hoa Đông ngay sau khi chế độ cộng sản mới công bố.
Tại vùng biển này có một quần đảo nhỏ mà Trung Quốc gọi là Điếu Ngư còn Nhật Bản gọi là Senkaku, hiện do Tokyo quản lý nhưng Bắc Kinh liên tục tìm cách khẳng định chủ quyền. Vùng biển xung quanh quần đảo không có người ở này phong phú hải sản và có tiềm năng dầu khí.
Viên Kính Đông (Jingdong Yuan), một chuyên gia về chính sách đối ngoại của trường đại học Sydney khẳng định với AFP là cả Bắc Kinh lẫn Tokyo đều « luôn tâm niệm là không để bị cuốn vào tình hình dẫn đến một sự xung đột trực tiếp ».
Tranh chấp lãnh thổ bắt đầu nóng lên từ tháng 9/2012 sau khi Nhật Bản mua lại ba trong số năm hòn đảo của Senkaku/Điếu Ngư từ một chủ tư nhân người Nhật. Quan hệ Nhật-Trung đặc biệt xấu đi từ đó.
Tuy Nhật Bản đang kiểm soát Senkaku/Điếu Ngư nhưng không muốn có thêm rủi ro nên hiện vẫn không đưa người ra đây sinh sống. Đối với Tokyo, không có chuyện chấp nhận việc đưa ra tranh cãi về chủ quyền của quần đảo nhỏ bé này.
Nhưng với Bắc Kinh, mọi phương tiện đều tốt nhằm thuyết phục thế giới là yêu sách đối với Senkaku/Điếu Ngư có cơ sở, và hiện đang có tranh chấp lãnh thổ tại đây.
Đó là nguyên nhân vì sao Trung Quốc thường xuyên gởi tàu và máy bay đến quấy rối khu vực Senkaku/Điếu Ngư, dù tuần duyên Nhật Bản thường xuyên tuần tiễu. Việc thành lập vùng nhận dạng phòng không nằm trong chiến dịch của kiểu chiến tranh hao mòn này.
Ông Viên Kính Đông nhấn mạnh, Bắc Kinh muốn thuyết phục là chỉ « thực hiện quyền khẳng định chủ quyền một cách thường xuyên. Sau khi Nhật quốc hữu hóa Senkaku/Điếu Ngư, tôi tin rằng Trung Quốc thực sự muốn tạo ra sự kiện là có tranh chấp lãnh thổ tại đây ».
Theo Taylor Fravel của Massachusetts Institute of Technology (MIT), thì Trung Quốc bực tức trước vùng nhận dạng phòng không do Nhật Bản quy định. Bắc Kinh coi đây là ý định « bành trướng » của Nhật, « bao trùm các mỏ khí đốt Trung Quốc và những địa điểm nằm gần Trung Quốc ».
Những hành động của Trung Quốc hôm nay được nung nấu từ mối oán thù xưa nay đối với Nhật Bản, từ những hành vi của quân phiệt Nhật cho đến cuối Đệ nhị Thế chiến, một quá khứ đế quốc cần phải thanh toán.
Rana Mittter, một chuyên gia về quan hệ Trung-Nhật của trường đại học Oxford khẳng định rằng Bắc Kinh « vốn đinh ninh là các yêu sách lãnh thổ của mình đã không được quan tâm và đánh giá đúng đắn trong những thập kỷ gần đây, nên nay tìm cách đảo ngược tình hình. Có lẽ trước hết là vấn đề danh dự ».
Các đòi hỏi chủ quyền của Trung Quốc không chỉ liên quan đến Nhật Bản, mà còn cả các nước khác như Việt Nam và Philippines. Mùa hè năm ngoái, Chủ tịch Tập Cận Bình đã kêu gọi huy động tổng lực để Trung Quốc trở thành một đại cường trên biển. Tham vọng này ngày càng khiến người ta lo ngại.
Thực tế, tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương, nhiều quốc gia gần đây đã kêu ca về áp lực đang tăng cao của Trung Quốc để thỏa mãn tham vọng bá quyền đại dương của mình. Các nhà quan sát ghi nhận, trong những cuộc xung đột chủ quyền với các láng giềng, Bắc Kinh không ngần ngại đặt lại vấn đề nguyên trạng, nhất là tại Biển Đông.
Theo ông Cổ Khánh Quốc (Jia Qingguo) của trường đại học Bắc Kinh, mỗi lần có cơ hội gặm nhấm được một ít đất đai là Trung Quốc liền « năng nhặt chặt bị ». Và những bước đi dè dặt dần dần sẽ trở thành những gót giày đinh nện xuống, một khi đã đạt được vị thế siêu cường.
RFI
Báo chí Trung Quốc: Bắc Kinh phản ứng quá chậm trước B-52 của Mỹ
Báo chí chính thức Trung Quốc hôm 28/11/2013 nói rằng Bắc Kinh đã mất quá nhiều thời gian để có phản ứng trước « hành động thách thức » của Washington – cho hai pháo đài bay B-52 bay ngang qua vùng nhận dạng phòng không mới được chế độ cộng sản Bắc Kinh tuyên bố.
Khi loan báo đã cho hai chiếc B-52 bay qua « vùng nhận dạng phòng không » mà không hề thông báo cho chính quyền Trung Quốc, Hoa Kỳ đã có « thái độ sai trái » trong một « cuộc chiến dư luận nhằm chống lại Bắc Kinh » - theo như khẳng định của tờ Global Times.
Tờ báo thuộc Đảng Cộng sản cho rằng Trung Quốc « không đạt được việc đáp trả thích đáng trong một thời gian thích hợp, và chúng tôi bị tràn ngập theo cấp số nhân một số lượng lời bình tiêu cực về vùng nhận dạng phòng không mới ».
Global Times kết luận: « Trung Quốc phải cải cách cơ chế quan hệ công chúng nhằm giành được phần thắng trong cuộc chiến tranh tâm lý do Washington và Tokyo tung ra ».
Hôm thứ Bảy tuần trước, Bắc Kinh đã đơn phương tuyên bố « vùng nhận dạng phòng không » bao trùm một phần lớn biển Hoa Đông, kể cả quần đảo Senkaku/Điếu Ngư hiện đang do Nhật Bản quản lý nhưng Trung Quốc đòi hỏi chủ quyền.
Theo các quy định mới do Bắc Kinh đưa ra, thì các phi cơ bay ngang qua vùng này phải trình kế hoạch bay, cho biết quốc tịch và giữ liên lạc vô tuyến với chính quyền Trung Quốc.
Nhưng hai pháo đài bay B-52 của Mỹ đã cất cánh từ đảo Guam ở Thái Bình Dương hôm thứ Hai 25/11 đã bay ngang qua « vùng nhận dạng phòng không » này mà không hề báo cho Trung Quốc. Tờ China Daily hôm 28/11 cho rằng vụ hai chiếc B-52 này đã đi ngược lại những khẳng định của Washington là Hoa Kỳ đứng ngoài cuộc tranh chấp lãnh thổ Trung-Nhật.
Để gỡ lại chút thể diện, Bộ Quốc phòng Trung Quốc khẳng định đã « liên tục giám sát » chuyến bay của hai pháo đài bay Mỹ.
Nhìn chung, báo chí chính thức Trung Quốc hôm 28/11 nhận định vùng nhận dạng phòng không mới được áp đặt đã « thành công », cho dù đã gây ra những căng thẳng ngoại giao trong khu vực.
China Daily cam đoan: « Tình hình lộn xộn là do chính sách không khoan nhượng của Nhật, và thông điệp của Washington chỉ củng cố thêm tính hiếu chiến nguy hiểm của Tokyo, làm mất đi khả năng có thể có những dàn xếp ngoại giao ».
Thụy My (RFI)