Quan hệ tứ giác Nga - Mỹ - Gruzia – Ukraine: Những bất ổn mới

Từ những bất ổn song phương

Nhiều người cho rằng, tuyên bố hôm 25/7 của Phó Tổng thống Mỹ Joe Biden đã làm tiêu tan những cố gắng mà Tổng thống Barack Obama vừa xây dựng nhân chuyến công du tới Nga. Trong chuyến công du tới Nga (từ 6/7), Tổng thống Barack Obama đã khẳng định "Washington coi quan hệ với Moskva là ưu tiên trong chính sách đối ngoại - Mỹ rất cần Nga và ngược lại. Mỹ muốn nhìn thấy một nước Nga vững mạnh và phồn vinh". Nhưng Phó Tổng thống Joe Biden lại coi Nga là một "đất nước suy yếu" bởi đang trong tình trạng kinh tế suy thoái, dân số ngày một ít đi, hệ thống tài chính và ngân hàng còn trong tình trạng suy yếu…

Những nhận xét trên được đưa ra hôm 25/7, nhưng hôm sau (26/7), Ngoại trưởng Mỹ Hillary Clinton đã lập tức khẳng định, Nga vẫn là một cường quốc. Ngày 29/7, Phó Cố vấn của Bộ Quốc phòng Mỹ phụ trách về các vấn đề Nga, Ukraine và Á-Âu, bà Celeste Wallander tuyên bố, Lầu Năm Góc lạc quan trước khả năng đạt được thỏa thuận với Nga xung quanh vấn đề triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa tại châu Âu.

Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov coi ông Joe Biden là biểu tượng của những chính sách ngoại giao cũ và những tư tưởng của Phó Tổng thống đang muốn quay lại thời kỳ của cựu Tổng thống Bush. Tổng thống Nga Dmitry Medvedev cũng nhấn mạnh, Mỹ quan hệ với Nga, nhưng không cần phải "hy sinh" Ukraine và Gruzia. Mối quan hệ Nga - Mỹ tiếp tục bị "tổn thương" sau khi Washington gửi thanh sát viên tham gia phái đoàn của Liên minh châu Âu (EU) tại Gruzia theo đề nghị của Tbilisi.

Bộ Ngoại giao Nga khẳng định, việc này không những chẳng thay đổi được tình hình trong khu vực, mà còn làm tổn hại tới quan hệ Nga-Mỹ. Quan điểm của Nga đối với Abkhazia và Nam Ossetia không thay đổi. Cho đến nay, "vấn đề Abkhazia và Nam Ossetia" vẫn luôn là chủ đề khiến cho mối quan hệ tứ giác Nga - Mỹ - Gruzia - Ukraine gặp không ít sóng gió kể từ khi Tổng thống Nga Dmitry Medvedev chính thức ký sắc lệnh công nhận nền độc lập cho 2 khu vực này hôm 26/8/2008.

Được biết, Ngoại trưởng 27 quốc gia thành viên Liên minh châu Âu (EU) vừa quyết định (27/7), gia hạn thêm 1 năm (đến 14/9/2010) sứ mệnh của phái đoàn quan sát viên EU ở Gruzia. Tuy nhiên, Nga, Abkhazia và Nam Ossetia tiếp tục phản đối sự hiện diện của các quan sát viên EU tại hai khu vực đầy nhạy cảm kể trên.

Phát biểu trong một cuộc phỏng vấn mới đây, Tổng thống Nga Dmitry Medvedev khẳng định, nếu Tổng thống Mikheil Saakashvili ra đi thì tình hữu nghị giữa nhân dân Nga và nhân dân Gruzia sẽ được nâng lên một tầm cao mới. Kể từ sau "cuộc chiến tranh 5 ngày", Nga đã tuyệt giao với Gruzia. Tuy Nga luôn phản đối việc Gruzia trở thành thành viên NATO, nhưng Đại sứ Nga tại NATO Dmitry Rogozin vừa tuyên bố, việc này có thể diễn ra nếu Tbilisi xác định lại đường biên giới mới. Điều này đồng nghĩa với việc, đường biên giới mới của Gruzia (được quốc tế công nhận) không tính tới Nam Ossetia và Abkhazia.

Ngày 29/7, Moskva ra quyết định trục xuất 2 nhân viên ngoại giao cấp cao của Ukraine, một động thái được coi là "ăn miếng trả miếng" sau khi Kiev trục xuất nhà ngoại giao Nga cách đây không lâu. Hôm 23/7, Ukraine đã trục xuất cố vấn của Đại sứ quán Nga tại Kiev, ông Vladimir Lysenko.  Dư luận cho rằng, động thái này sẽ ảnh hưởng tới việc Nga đang đàm phán để kéo dài thời gian thuê các căn cứ hải quân tại Ukraine cho Hạm đội Biển đen. 

Đến bất hoà trong nội bộ NATO

Ngày 29/7, người phát ngôn NATO James Appaturai cho biết, NATO quan tâm tới sự hợp tác với Nga trong khuôn khổ Hội đồng Nga-NATO, chứ chưa nghĩ đến việc Nga sẽ trở thành thành viên của họ. Việc này diễn ra sau khi trợ lý Ngoại trưởng Mỹ Philip Gordon cho rằng (28/7), Washington sẽ cân nhắc tới khả năng Moskva trở thành thành viên của NATO. Ông James Appaturai cũng nhấn mạnh, Nga không quan tâm tới việc trở thành thành viên NATO vì lí do chính trị. Hơn nữa, trước đây Moskva từng nhiều lần khẳng định, Nga không có ý định gia nhập NATO - duy trì quan hệ hợp tác trong Hội đồng Nga-NATO là đủ.

Giới bình luận cho rằng, Moskva không bao giờ để NATO trói buộc, nhất là trong bối cảnh nhạy cảm hiện nay. Những tuyên bố kể trên cho thấy, đang có những bất đồng giữa Mỹ với một số quốc gia thành viên NATO trong việc quan hệ với Nga, Gruzia và Ukraine. Cách đây mấy hôm, Tổng thư ký NATO Jaap de Hoop Scheffer tuyên bố rõ, Ukraine và Gruzia chưa thể gia nhập tổ chức này, bất chấp lời hứa của Phó Tổng thống Mỹ Joe Biden khi ông có chuyến công du tới 2 quốc gia này.

Ngày 29/7, NATO vừa bổ nhiệm Tướng Stephane Abrial, người Pháp, làm Tư lệnh tối cao Bộ chỉ huy cải cách liên minh, một trong hai bộ chỉ huy chính của NATO. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử 60 năm của NATO, cương vị quan trọng này được giao cho một sỹ quan không phải là người Mỹ.

Tuy tiếp tục hậu thuẫn Gruzia và Ukraine trong việc hiện đại hóa lực lượng vũ trang, nhưng Washington không xét tới khả năng cung cấp vũ khí hạng nặng cho Tbilisi. Đại sứ Nga tại NATO, ông Dmitry Rogozin đã khẳng định, Nga sẽ áp đặt các lệnh trừng phạt đối với các công ty của Mỹ hoặc của bất kỳ nước nào nếu họ cung cấp vũ khí cho Gruzia. Ông Dmitry Rogozin cũng cảnh báo nguy cơ tái bùng nổ một cuộc tấn công của Gruzia vào Nam Ossetia và Abkhazia bởi nhiều nước vẫn đang tiếp tục tài trợ vũ khí cho Tbilisi.

Phó Tổng thống Mỹ Joseph Biden cũng từng khuyến cáo, Ukraine nên thoát khỏi sự phụ thuộc vào nguồn năng lượng của Nga - Washington sẽ giúp Kiev tìm các giải pháp cho vấn đề này.