Nam châm Washington giảm từ tính
Trước đây, Mỹ Latin là mỏ lộ thiên của riêng Mỹ, là nơi các công ty Mỹ tự do “bay nhảy”, không ai có thể chen chân vào đây... Tuy nhiên, chỉ sau một thập kỷ lơ đãng, Washington giật mình nhận ra Mỹ Latin không còn là lãnh địa của riêng mình bởi trong lúc bận việc ở Iraq, Afghanistan...rất nhiều nhà lãnh đạo cánh tả với tư tưởng chống Mỹ mạnh mẽ lên nắm quyền, đưa ra nhiều hành động chống Washington, khiến bộ mặt khu vực thay đổi
 |
| Tổng thống Venezuela là người đi tiên phong chống Mỹ. |
Đáng chú ý nhất chính là việc các nhà lãnh đạo này quốc hữu hóa nhiều ngành công nghiệp từng thuộc quyền sở hữu của Mỹ, khiến Washington thiệt hại hàng tỷ USD mỗi năm; cũng như mất dần vai trò điều "đạo diễn". Dù vậy, đòn đau này vẫn chưa đánh bật được Mỹ, Washington vẫn có thể đứng trên đôi chân của mình dù không còn vững như trước.
Tuy nhiên, khi nhận thêm các cú đánh bồi của Nga, Liên minh châu Âu...và đặc biệt là Trung Quốc thì Mỹ thực sự choáng váng, loạng choạng.
Tranh thủ lúc Mỹ lơ đãng, để tâm trí ở Trung Đông, nơi họ "thi đấu" với bọn khủng bố, Bắc Kinh đẩy mạnh đầu tư, xây dựng quan hệ cả kinh tế lẫn chính trị với khu vực. Và chỉ sau một thập kỷ, đi đâu ở Mỹ Latin, người ta cũng thấy dấu ấn của Bắc Kinh: sản xuất ô tô ở Urugoay, xây sân vận động ở San Jose, cho Brazil vay 10 tỷ USD để mua hàng hóa...
| Kim ngạch thương mại Trung Quốc-Mỹ Latin tăng từ 10 tỷ USD năm 2000 lên 140 tỷ USD năm 2008. |
Có thể nói, cùng với EU, Nga...Trung Quốc dù chưa "luộc" được bạch tuộc Mỹ nhưng cũng chặt đứt được nhiều xúc tu... của họ ở Mỹ Latinh. Giờ đây, Bắc Kinh trở thành đối tác thương mại quan trọng của nhiều nước, trong đó có nền kinh tế lớn nhất Mỹ Latin là Brazil.
Và khi kinh tế đã được thắt chặt thì tất nhiên, quan hệ chính trị, quân sự cũng được lớn mạnh theo. Nói cách khác, Trung Quốc và các đối thủ của Mỹ giành được nhiều "miếng ngon" ở Mỹ Latinh do Washington giữ không chặt.
 |
| "Vân tay" của Trung Quốc xuất hiện khắp Mỹ Latinh. |
Trong bối cảnh mất "bò" như vậy, Mỹ dù muộn vẫn phải làm "chuồng". Do đó, ngay sau khi bước vào Nhà Trắng, ông Obama công du Mỹ Latinh với mục đích khôi phục lại vị thế nhưng cách làm của ông nhẹ nhàng, "tình cảm" hơn người tiền nhiệm Bush mà không kém phần " nguy hiểm".
Cú đấm thép trong vỏ bọc nhung
Trong chuyến thăm Mỹ Latinh hồi tháng 4, Tổng thống Obama tuyên bố: “Chúng tôi thực sự tìm kiếm quan hệ bình đẳng. Không có đối tác cấp cao và cấp thấp giữa chúng ta. Mỹ thời gian qua thay đổi rất nhiều”. Còn Phó Tổng thống Joe Biden khẳng định: “Thời kỳ Mỹ đơn phương ra lệnh đã chấm dứt".
Nếu chỉ nghe các tuyên bố của giới lãnh đạo Mỹ thì mọi người tin đều tin rằng, Washington áp dụng chính sách nhẹ nhàng hơn với các nước Mỹ Latin.
Tuy nhiên, khi tạm quên đi những lời nói chẳng mất tiền mua để suy xét hiện trạng khu vực, tương quan sức mạnh các nước, cũng như hành động trên thực tế của Mỹ thì chắc hẳn, nhiều người sẽ... vỡ mộng.
 |
| Phong cách khác nhau nhưng mục đích của ông Obama vẫn giống người tiền nhiệm. |
Dù cam kết sẽ "thay đổi", dỡ bỏ một số biện pháp hạn chế về thăm người thân, gửi kiều hối của người Mỹ gốc Cuba...nhưng Washington vẫn trói Havana trong lồng cấm vận kinh tế, đặt ra nhiều điều kiên tiên quyết (mà biết chắc Cuba sẽ không chấp nhận) cho việc cải thiện quan hệ...
Mục đích của những hành động này không phải giúp Cuba dân chủ hơn như Mỹ tuyên truyền, mà chủ yếu là ngăn chặn ảnh hưởng của Cuba đối với khu vực, nơi luôn coi quốc đảo này là niềm tự hào và tấm gương về mặt xã hội, giáo dục, y tế và nhất là lòng dũng cảm dám đương đầu, không chịu khuất phục Mỹ.
 |
| Mỹ chưa thay đổi nhiều trong vấn đề Cuba. |
Đối với Venezuela, quan hệ với Mỹ cũng chẳng khá hơn so với thời Bush "con" cầm quyền. Và bằng chứng dễ thấy nhất là việc Tổng thống Hugo Chavez vừa tố cáo các cơ quan tình báo Mỹ, trong đó có Cục Tình báo Trung ương (CIA) đứng sau âm mưu ám sát ông.
Tổng thống Chavez cho biết: “Một số nhân viên tình báo Mỹ phối hợp với nhóm nổi dậy người Cuba là Luis Posada Carriles cố gắng ám sát tôi. Tổng thống Obama không chủ ý ám hại tôi. Ông ấy là người rất có thiện chí. Tuy nhiên, sau ông là cả một đế chế của CIA cùng các “tay chân” của nó".
Rõ ràng, Tổng thống Venezuela Hugo Chavez có thể được ông Obama quý trọng nhưng vì "trót chọc giận" Mỹ, quốc hữu hoá nhiều tài sản của Mỹ và quan trọng hơn, phát động phong trào chống Washington ở Mỹ Latinh... nên ông Chavez mắc khá nhiều "tội" với siêu cường. Do đó, càng sớm xử lý "khối ung" này thì Mỹ càng ngăng được "bệnh dịch" lan rộng, sân sau của Mỹ càng ổn định theo ý định của Nhà Trắng, cũng như sở thích các công ty Mỹ.
 |
| Ông Chavez mắc nhiều "tội" với Mỹ. |
Với mục đích chống khủng bố ở nơi không phải hang ổ của bọn này, Washington khôi phục hoạt động tuần tra của Hạm đội 4 hùng mạnh… Theo nhiều chuyên gia, hàng chục tàu chiến, hàng nghìn binh sĩ.... hạm đội 4 chính là vũ khí để Washington gây áp lực quân sự lên Chính phủ các quốc gia cánh tả chống Mỹ, ngăn chặn sự quật khởi của các nước trong khu vực mà Venezuela là đại diện.
Chỉ cần nhìn vào những động thái trên mà chưa cần quan tâm tới việc Mỹ củng cố hai đồng minh chiến lược là Mexico và Colombia, biến họ thành "Israel của Mỹ Latinh"..., lập lờ trong vụ lật đổ Tổng thống Honduras... thì rõ ràng, Mỹ đang thiệp mạnh vào khu vực, Washington không phải là đối tác bình đẳng với những "tiểu quốc Latin".
Đồng thời, dù ông Obama có ý định Láng giềng tốt hay không thì ông vẫn chưa thể "thay đổi", chưa thể thoát được vòng cương tỏa của những lợi ích chiến lược của Mỹ: chiếm lĩnh thị trường, nguồn nhân công rẻ và nguyên liệu phong phú ở Mỹ Latin. Vừa cười nói và bắt tay các nguyên thủ Mỹ Latin, ông vừa phải suy nghĩ tìm cách áp đặt khu vực trong vòng ảnh hưởng của Washington
 |
| Ông Obama bị "giằng xé giữa thay đổi và lợi ích quốc gia". |
Trâu bò húc nhau ruồi muỗi chết
Việc Mỹ tăng cường can thiệp vào Mỹ Latin, đặc biệt là trong lĩnh vực quân sự khiến quan hệ Washington và một số Chính phủ cánh tả ở Mỹ Latin xấu đi, thậm chí bị đóng băng.
Chưa dừng lại, nó còn đẩy khu vực này vào cuộc chạy đua vũ trang tốn kém, nguy hiểm. Nhiều nước Mỹ Latin như Venezuela, Chile, Brazil, Colombia, Peru, Achentina... liên tục mua trang thiết bị quân sự mới trị giá hàng tỷ USD. Việc này vừa tốn kém, vừa biến Mỹ Latin thành chảo lửa bởi với lượng vũ khí lớn này, các nước luôn phải đề phòng, mất tin tưởng lẫn nhau và khi xung đột xảy ra, thiệt hại sẽ nhân lên gấp bội
 |
| Mỹ Latin đang chạy đua vũ trang. |
Đáng lo hơn nữa, hành động của Mỹ còn buộc nhiều nước trong khu vực mời gọi các cường quốc khác như Nga, Trung Quốc...vào vùng này với mục đích tạo liên minh, cân bằng lực lượng với Mỹ. Điều này đồng nghĩa với việc Mỹ Latin bị biến thành chiến trường giao tranh của các ông lớn mà trong cảnh "trâu bò húc nhau ruồi muỗi chết", bên bị thiệt nhất vẫn là dân thường Mỹ Latinh.