Bộ Ngoại giao Mỹ nhấn mạnh, trong lịch sử thì chưa một tân Tổng thống và Ngoại trưởng nào lại tới châu Phi sớm như vậy sau khi nhận chức. Điều đó có nghĩa Washington đang coi châu Phi là một trong những ưu tiên đối ngoại hàng đầu.
Lịch làm việc dày đặc
Theo lịch trình, Ngoại trưởng Clinton đầu tiên thăm Nairobi, Kenya để tham dự Diễn đàn hợp tác kinh tế. Tại đây, bà sẽ có bài phát biểu quan trọng trước các đồng nhiệm châu Phi khác. Sau đó, bà Clinton sẽ đối thoại với Tổng thống Kenya là Mwai Kibaki và Thủ tướng Raila Odinga nhằm đưa ra cam kết ủng hộ Kenya sửa đổi Hiến pháp.
 |
| Trong vòng một tháng, hai quan chức hàng đầu Chính phủ Mỹ tới châu Phi. |
Tại Kenya, bà Clinton cũng hội đàm với Tổng thống Somalia là Sheik Sharif Sheik Ahmed các biện pháp chống khủng bố bởi quốc gia châu Phi này đang là điểm đến “ưa thích” của các nhóm khủng bố như al-Qaeda, al-Shabaab và Hizbul Islam.
 |
| Nhiều nhóm khủng bố "thích" Somalia. |
| Angola là một trong những nhà sản xuất năng lượng lớn nhất ở vùng Nam Sahara và là nhà cung cấp xăng, dầu chính cho Mỹ. |
Điểm tới thứ hai sẽ là Nam Phi. Tại đây, bà Clinton sẽ gặp Tổng thống Jacob Zuma và hai bên sẽ tập trung bàn các biện pháp đối phó với việc dịch bệnh AIDS lan tràn, kinh tế Nam Phi suy thoái, cũng như cuộc khủng hoảng đang xảy ra tại quốc gia láng giềng Nam Phi là Zimbabwe. Sau đó, bà Clinton sẽ tới Angola, nơi được coi có nhiều tiềm năng phát triển kinh tế.
Trong chuyến công du 7 ngày này, Ngoại trưởng Mỹ cũng gặp khá nhiều khó khăn, đặc biệt khi tới Congo, quốc gia bị giằng xé bởi cuộc nội chiến và tình trạng hãm hiếp tràn lan.
 |
| Bạo lực gia đình là nỗi nhức nhối ở nhiều quốc gia châu Phi. |
Tại Nigeria, nơi Mỹ coi là quốc gia quan trọng nhất trong tiểu vùng Sahara vì đây là nguồn cung xăng dầu chính cho Mỹ, cựu Đệ nhất phu nhân Mỹ sẽ bàn với Chính phủ nước này các biện pháp tăng cường an ninh, thúc đẩy dân chủ, chống tham nhũng và phát triển kinh tế.
Ở Liberia, bà Clinton sẽ tái khẳng định sự ủng hộ của Mỹ dành cho nhà lãnh đạo Ellen Johnson Sirleaf, nữ Tổng thống duy nhất châu Phi. Sau 20 năm rơi vào tình trạng rối loạn, bạo lực liên miên, Liberia đang củng cố nền dân chủ và Mỹ cam kết sẽ ủng hộ mạnh mẽ tiến trình này. Quốc gia cuối cùng mà Ngoại trưởng Mỹ tới thăm là Cape Verde, quốc đảo phía Tây châu Phi.
 |
| Nigeria đang củng cố nền dân chủ. |
Cuộc chiến giành tài nguyên của các ông lớn
Cùng với sự phát triển kinh tế, Mỹ, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và nhiều nước công nghiệp phát triển mỗi ngày lại cần thêm tài nguyên, đặc biệt là dầu lửa. Do đó, họ phải hướng tới các khu vực giàu có loại hàng này như Trung Đông, Trung Á, Australia...và cả châu Phi, lục địa rộng thứ ba thế giới với những nguồn tài nguyên thiên nhiên dồi dào, chưa được khai thác nhiều.
 |
| Tài nguyên châu Phi thu hút rất nhiều nước. |
Hiện "tay đua" nhanh tay nhất trong cuộc đua này là Trung Quốc, nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng nhanh nhất thế giới, với nhu cầu về nguyên, nhiên liệu (mà điển hình là các loại quặng) vô cùng lớn và bức thiết. Chỉ sau một thập kỷ, Trung Quốc đẩy kim ngạch mậu dịch song phương với châu Phi lên hơn 100 tỷ USD, cùng với những khoản đầu tư ngày càng lớn...
Cùng với mũi tấn công kinh tế, từ những năm 90 của thế kỉ trước, dưới chiêu bài viện trợ một số hạng mục công trình phục vụ nông nghiệp như đập nước, hệ thống thuỷ lợi, cầu cống... Bắc Kinh đưa dân sang châu Phi làm nông nghiệp và sau một thời gian sinh sống ở đây, nhiều người "không nỡ" về nước vì "yêu" châu Phi hơn cả quê hương.
Chưa dừng lại, sau khi ổn định cuộc sống, họ đưa cả người thân đến châu Phi làm ăn...(Riêng năm 2007, 750.000 công nhân Trung Quốc sang châu Phi, hoạt động chủ yếu trong các lĩnh vực xây dựng, nông nghiệp và khai khoáng...) Cuộc di cư ồ ạt này khiến nhiều nước "phát hoảng" vì họ cho rằng, Trung Quốc đang bành trướng theo phương pháp của mình khi cứ đi tới đâu, người Trung Quốc lại lập China Town (khu người Hoa) tới đó.
Ngay từ năm 2005 và tiếp tới là năm 2007, Chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào công du nhiều nước châu Phi. Tại đây, Trung Quốc đưa ra nhiều "nghĩa cử cao đẹp" như xóa nợ, vay ưu đãi, hỗ trợ phát triển kinh tế, kỹ thuật, viễn thông, y tế và giáo dục... Nhìn toàn cảnh, hẳn Mỹ và nhiều nước phải "choáng váng" với những bước đi bài bản, khôn ngoan trong chiến lược tấn công toàn diện lục địa "đen" của Bắc Kinh.
 |
| Trung Quốc tăng cường vị thế ở châu Phi. |
Không "hoành tráng" như Trung Quốc, Nga chậm chân hơn hẳn bởi lúc Bắc Kinh tung hoành ở châu Phi, Moscow còn bận xử lý các vấn đề trong nước, cũng như gìn giữ không gian hậu Liên Xô trước sự soi mói của phương Tây. Chỉ khi đã ổn định việc "nhà", Nga mới có thời gian và sức lực nhìn ra thế giới và hành động đầu tiên đáng chú ý là việc Tổng thống Nga Dmitry Medvedev tới châu Phi ngày 29/6, chậm hơn ông Obama vài tuần, sau Chủ tịch Hồ Cẩm Đào vài năm...
Dù chậm chân như vậy nhưng Moscow cũng ký được rất nhiệp hiệp định năng lượng với các đối tác châu Phi: thuyết phục được Nigeria chọn tập đoàn Gazprom làm nhà đầu tư chính trong việc khai thác và sản xuất khí đốt thiên nhiên, xây dựng các khu khai thác khí đốt và vận chuyển nhiên liệu, hợp tác năng lượng hạt nhân....Tại Namibia, các công ty con của tập đoàn Rosatom nhận được giấy phép khai thác mỏ uranium, độc quyền kim cương ở Angola...
Tất cả tóm gọn lại trong tuyên bố của một lãnh đạo ngân hàng quốc doanh VEB của Nga là Dmitry Suchkov: “Giới kinh doanh Nga ngày càng nhận thức được rằng, châu Phi là một thị trường mới có tầm quan trọng toàn cầu, sẽ tạo được nhiều cơ hội kinh doanh hơn các châu lục khác trên thế giới”.
 |
| Một nước giàu tài nguyên bậc nhất thế giới như Nga cũng phải tới châu Phi. |
Trong bối cảnh đó, Mỹ cũng không thể ngồi yên. Ngoài việc Tổng thống Obama thăm Ghana, Ngoại trưởng Clinton sắp thăm 7 nước quan trọng, Mỹ còn đang nỗ lực mở rộng hoạt động sang các mục tiêu có tiềm năng trong tương lai như Madagascar, Benin, Sao Tome và Principe...
Chưa dừng lại, Washington nhanh chóng phát huy thế mạnh là bán cung cấp vũ khí, các dịch vụ quân sự trực tiếp cho Angola, Algeria, Boswana, Chad, Cote D’Ivoire, Congo, Eritrea, Gabon, Kenya, Mali, Niger, Nigeria, Sudan, Uganđa… , cũng như nhiều khoản viện trợ khác. Tất cả những sự giúp đỡ "chí tình" đó chỉ để đổi lấy những mỏ kim loại, những giếng dầu... ở châu Phi.
Rõ ràng, cuộc chiến giành tài nguyên ở châu Phi mỗi ngày một nóng và nó là lời bác bỏ thẳng thừng tuyên bố của Trợ lý Ngoại trưởng Mỹ phụ trách châu Phi Johnnie Carson: “Việc Mỹ hiện diện ở châu Phi chẳng ảnh hưởng tới công việc của nước thứ ba tại đó. Việc coi Mỹ - Trung cạnh tranh ở châu Phi là tư tưởng rơi rớt của chiến tranh Lạnh, không phải hiện tại”.
 |
| Mỹ cần châu Phi. Ảnh minh họa. |
Nhìn lại lịch sử, chính nguồn hương liệu, vàng bạc kéo người châu Âu tới "khai sáng văn minh".... cho châu Á, châu Mỹ. Các mỏ dầu khổng lồ là mật ngọt thu hút nhiều nước phương Tây đổ xô tới Trung Đông. Các thị trường trường rộng lớn là ngòi nổ cho hai cuộc chiến tranh thế giới... với hàng chục triệu người chết. Do đó, hoàn toàn có cơ sở để lo ngại rằng, châu Phi sẽ là mồi lửa tiếp theo, thắp lên cuộc chiến mới trong thế kỷ XXI.