Thùng thuốc súng Nga - Gruzia chưa được tháo ngòi nổ

Kịch bản cuộc chiến xảy ra cách đây tròn một năm giữa Nga và Gruzia vẫn có nguy cơ tái diễn khi quan hệ giữa hai nước đang "căng như dây đàn".

Căng thẳng ngày một leo thang khi Moscow doạ sẽ sử dụng vũ lực nếu Tbilisi tiếp tục có hành động khiêu khích. Giới quan sát cho rằng, quan hệ Nga - Gruzia như một thùng thuốc súng sấy khô, chỉ cần tia lửa nhỏ cũng có thể khiến nó bùng lên dữ dội.

Vừa khẩu chiến, vừa ráo riết điều binh

Những diễn biến dồn dập ở Caucasus hiện nay rất giống một năm trước đây. Ngày 1/8, Nga tố cáo Gruzia liên tục nã pháo vào thủ phủ Nam Ossetia. Ngày 3/8, Gruzia lên tiếng cáo buộc Nga lấn đất và kiểm soát thêm nhiều khu vực tại Nam Ossetia. Ngày 5/8, Nga tăng quân ở Nam Ossetia và đặt quân đội trong tình trạng sẵn sàng chiến đấu cao. Còn nhớ tháng 8/2008, Gruzia bắn pháo vào Nam Ossetia, buộc Nga phải đưa quân đến.

Nga đưa quân vào lãnh thổ Nam Ossetia.

Căng thẳng gia tăng chưa đầy một tháng sau chuyến công du Moskva của Tổng thống Mỹ Barack Obama và một tuần sau chuyến thăm Gruzia của phó Tổng thống Mỹ Joe Biden. Thực tế này chứng tỏ mối quan hệ tay ba rất phức tạp Nga – Gruzia - Mỹ. Để trấn an Tổng thống Gruzia Saakashvili khi quan hệ Nga - Mỹ có dấu hiệu ấm lên, ngày 23/7, ông Biden đã tới Tbilisi và tái khẳng định cam kết với đồng minh.

Nhưng có lẽ phát biểu của ông Biden tại Quốc hội Gruzia mới là điều mà Saakashvili muốn nghe nhất. Ông Biden khẳng định, Washington ủng hộ một Gruzia "toàn vẹn", không công nhận độc lập của khu vực ly khai Abkhazia và Nam Ossetia. Ông cũng phủ nhận việc Mỹ "thí tốt" khi hâm nóng mối quan hệ với Nga. Những tuyên bố mới trên giấy này dù sao cũng giúp Gruzia lấy lại tự tin và quyết định “lên giọng” với Nga.

Bình luận về mối quan hệ tay ba này, mới đây, tờ Courrier International giật tít "Washington muốn là bạn của cả Tbilisi lẫn Moskva". Theo giới phân tích, Mỹ rất quan tâm đến "thế cờ" ở vùng Caucasus để triển khai chiến lược của thế kỷ 21. Với ý đồ biến Gruzia thành một Israel ở Caucasus, Mỹ viện trợ quân sự và công khai ủng hộ nước này gia nhập NATO. Và cuộc Cách mạng Hoa hồng đã đưa Saakashvili – một luật sư thân Mỹ lên nắm quyền ở đất nước này.

Hành động nóng vội...

Trở thành Tổng thống khi chưa đến 40, Saakashvili đã đem đến cho Gruzia sự đổi thay thực sự. Nhưng đó lại không phải là hòa bình, dân chủ và thịnh vượng như ông đã hứa. Saakashvili tăng ngân sách quốc phòng từ 30 triệu lên tới một tỷ USD một năm, mua sắm nhiều loại vũ khí trang bị mới cho quân đội. Với một quốc gia chưa đầy 8 triệu dân, nhưng Gruzia là quốc gia gửi quân tham chiến tại Iraq đông thứ ba sau Mỹ và Anh. Tbilisi cho rằng việc tham chiến tại Iraq là cách tốt nhất để chuẩn bị cho quân đội "thống nhất đất nước". Và có lẽ nước cờ sai lầm nhất của Saakashvili chính là nóng vội tấn công vào Nam Ossetia để thực hiện mục tiêu đó.

Nước cờ sai lầm nhất của Saakashvili chính là nóng vội tấn công vào Nam Ossetia.

Nhưng theo giới quan sát, hành động "liều lĩnh" này cũng có nguyên do của nó. Thứ nhất, Mỹ gửi chuyên gia quân sự sang giúp đỡ Gruzia và tại thời điểm chiến tranh nổ ra vẫn có hơn 1.000 quân đang ở nước này sau khi kết thúc diễn tập. Thứ hai, Mỹ thúc đẩy mạnh mẽ quá trình đưa Gruzia gia nhập NATO. Thứ ba, Mỹ lớn tiếng ủng hộ sự toàn vẹn lãnh thổ của Gruzia. Niềm tin ấy càng được củng cố khi Mỹ, Anh và Pháp bác bỏ đề xuất của Nga về việc Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc (HĐBA LHQ) thông qua nghị quyết kêu gọi các bên kiềm chế sử dụng vũ lực ở Nam Ossetia.

Tuy nhiên, Nga luôn theo sát mọi động thái của Gruzia và đã lường trước sự việc. Vì thế, Nga lặng lẽ bố trí lực lượng để có thể ra tay nhanh và mạnh mẽ trong trường hợp cần thiết. Sự chuẩn bị của Nga kín đáo tới mức một quan chức cấp cao quân sự Mỹ phải thốt lên: “Thật bất ngờ. Đêm trước xảy ra chiến tranh, họ vẫn nói giải quyết vấn đề bằng biện pháp hòa bình”.

... phải trả giá đắt

Và thực tế đã chứng minh, chỉ trong vòng vài ngày, Nga đã phối hợp tấn công trên bộ, trên không và phong tỏa cảng biển khiến cho lực lượng của Gruzia nhanh chóng bị tê liệt. Các trung đoàn 135 và 693 của Quân đoàn 58 (Nga) đã nhanh chóng đánh chiếm Java, một thị trấn nhỏ nằm giữa đèo Rocky và Tskhinvali. Hầm đèo Rocky là một vị trí chiến lược quan trọng bị phong tỏa.

Ông Saakashvili đã tỏ rõ sự hoảng hốt khi nhận được tin báo có tới 150 xe tăng của Nga đang ầm ầm tiến tới hầm đèo Rocky chỉ sau vài ngày. Phóng viên Sergei Grits của hãng AP đã chộp được khoảnh khắc rất ấn tượng: ông Saakashvili hoảng loạn trong vòng tay của các vệ sỹ và vội đi tìm nơi ẩn nấp khi nghe tin Nga chỉ còn cách Tbilisi 30 km.

Hy vọng duy nhất của Saakashvili là sự trợ giúp từ bên ngoài. Nhưng tất cả những gì mà Mỹ và phương Tây có thể giúp Gruzia lúc này chỉ là tuyên bố suông. Khả năng can thiệp quân sự của Mỹ vào Gruzia là không thể. Ngay nhân vật được cho là cứng rắn nhất trong chính quyền Mỹ Charles Krauthammer cũng khẳng định: "Hành động quân sự tại Gruzia là không thể". Điều mà Mỹ có thể dành cho Saakashvili trong trường hợp xấu nhất: đảo chính - là một chiếc trực thăng của Hải quân chờ sẵn tại cảng Batumi sẵn sàng di tản.

Đánh giá về nguy cơ một cuộc chiến mới, các chuyên gia Nga hiện có rất nhiều ý kiến khác nhau. Ông Pavel Felgenhauer cho rằng, Nga vẫn sẵn sàng khôi phục lại ảnh hưởng và vai trò ở khu vực. Nhưng nhà chính trị học Stanislav Belkovski cho rằng, nguy cơ chiến tranh khó nổ ra bởi Nga còn cân nhắc đến việc cải thiện quan hệ với Mỹ.

Văn Trần (Đất việt)