Mỹ 'vắt óc' chọn cách đối phó với Iran

Tăng cường trừng phạt

Trong số các lựa chọn, tăng cường trừng phạt là điều mà chính quyền Obama có thể tính đến đầu tiên bởi theo nhiều chuyên gia nhận định, biện pháp đánh vào điểm yếu phải nhập khẩu xăng dầu của Iran có thể hữu hiệu.

Điều này xuất phát từ việc dù có nguồn trữ lượng dầu mỏ khổng lồ nhưng Iran vẫn không thể tinh chế đủ nhiên liệu phục vụ nhu cầu trong nước. Quốc gia Hồi giáo này thường phải nhập xăng, dầu lửa, dầu diesel và khí butan... từ nước ngoài. Do đó, nếu các kênh nhập khẩu các sản phẩm tinh chế từ dầu mỏ bị chặn đứng thì nền kinh tế Iran thực sự lâm nguy bởi chúng chính là hệ thống năng lượng nuôi sống cả "cơ thể" Iran.

Bài toán Iran khiến Tổng thống Obama phải đau đầu.

Tuy nhiên, dư luận quốc tế lại cho rằng, cấm vận xăng dầu đối với Iran vô cùng nguy hiểm, hơn nữa việc tiến hành sẽ rất khó khăn. 

Thứ nhất, Iran là một cường quốc dầu mỏ (trữ lượng dầu mỏ đứng thứ ba và trữ lượng khí đốt đứng thứ hai thế giới) nhưng không có khả năng khai thác hiệu quả bởi công nghệ của Iran khá lạc hậu. Do đó, Tehran phải “cậy nhờ” vào sự đầu tư tài chính và công nghệ của nước ngoài. Xuất phát từ điểm này, nếu cấm Iran quá chặt, Iran sẽ không thể khai thác dầu hiệu quả, và kết quả là thị trường thế giới thiếu dầu, phương Tây không tránh khỏi thiệt hại.

Thứ hai, nếu đơn phương trừng phạt, Mỹ có thể tự mất phần trong “chiếc bánh dầu mỏ” ở Iran, nhường chỗ để các nước khác như Nga và Trung Quốc nhảy vào khai thác. Nghi ngại này đã thành hiện thực khi đầu tháng này, Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Trung Quốc (CNPC) ký thỏa thuận với Công ty Dầu mỏ Quốc gia Iran (NIOC) về khai thác mỏ dầu South Azadegan... Rõ ràng, các công ty Mỹ phải đứng ngoài nhìn Bắc Kinh hút dầu ở Iran bởi lệnh cấm vận của Washington. Đây là thiệt hại không nhỏ, đặc biệt trong lúc thế giới khát năng lượng như hiện nay. 

Dù có trữ lượng dầu mỏ khổng lồ nhưng Iran thường xuyên phải nhập khẩu các sản phẩm tinh chế từ dầu mỏ.

Thứ ba, Mỹ không dễ vận động Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc thông qua các nghị quyết trừng phạt mới đối với Iran bởi Nga và Trung Quốc có nhiều lợi ích ở quốc gia Trung Đông này (Trung Quốc nhập rất nhiều dầu của Iran (30% lượng dầu nhập khẩu), cũng như đầu tư không ít vào đây. Cùng lúc, Tehran là thị trường lý tưởng để Nga xuất khẩu xăng dầu, khí đốt, cũng như hợp tác trong lĩnh vực năng lượng nguyên tử, ngăn chặn hệ thống đường ống Nabucco...).

"Lựa lời mà nói... cho vừa lòng nhau"

Trong bối cảnh các biện pháp cứng rắn như răn đe, bao vây... mà các Chính phủ Mỹ tiền nhiệm thực hiện không ngăn được chương trình hạt nhân của Iran thì có lẽ Washington cần cân nhắc biện pháp đàm phán. Giống như chuyên gia về Iran ở ĐH California là Reza Aslan khẳng định: “Không có lựa chọn nào khác ngoài việc tiếp tục theo đuổi các cuộc đàm phán”.

Khả năng chính quyền Obama theo đuổi chính sách ngoại giao với Iran là rất cao.

Đây là biện pháp có nhiều lợi ích dễ thấy. Trước hết, nó phù hợp với chính sách đối thoại, thân thiện, hợp tác của ông Obama. Nó sẽ là bằng chứng mới cho người Hồi giáo thấy rằng, nước Mỹ muốn phát triển quan hệ hữu hảo với họ. Đây là kế "sâu rễ bền gốc" của Tổng thống da màu, bởi khi thu phục được nhân tâm của những người Hồi giáo, họ sẽ "chinh phục" được Trung Đông, đồng thời cô lập bọn khủng bố, cũng như dễ dàng tiếp cận các nguồn dầu mỏ hơn nữa...

Ngoài ra, trong lúc biết trình độ hạt nhân của Iran tới đâu, nước này có sản xuất bom hay không...thì đối thoại sẽ là biện pháp hợp lý để chấm dứt chương trình này. Bởi dù Tehran muốn sở hữu vũ khí hạt nhân hay đơn thuần chỉ là theo đuổi tài nguyên này với mục đích hòa bình, đối thoại dù ít dù nhiều sẽ giúp Mỹ hiểu Iran hơn, cũng như nắm rõ hơn về chương trình hạt nhân. Và quan trọng hơn, qua đối thoại, Iran cũng hiểu thêm về Mỹ.

Và khi đã hiểu rõ về nhau, hai bên sẽ có thêm cơ hội hợp tác, chấm dứt những khúc mắc xung quanh vấn đề hạt nhân. Có thể nói, đây là bước đi xây dựng lòng tin, giống như Tổng thống Iran Mahmoud Ahmadinejad từng ám chỉ, Iran thích thái độ thân thiện của Mỹ và đang đợi hành động cụ thể.

Một điểm lợi khác của đối thoại chính là phá vỡ khối đoàn kết ở Iran, những người phải nắm tay nhau, sát cánh bên nhau để chống chọi với thái độ hiếu chiến của các Tổng thống Mỹ tiền nhiệm. Và khi ông Obama đảo ngược cách tiếp cận, từ bỏ thái độ cứng rắn để chuyển sang mềm mỏng, nhiều người Iran cảm thấy bớt e sợ Mỹ. Và như cuộc bầu cử Tổng thống Iran vừa qua cho thấy, không ít người Iran xuống đường biểu tình, phản đối Chính phủ cũ, một dấu hiệu cho thấy khối đại đoàn kết dân tộc đã bị phá vỡ, không phải người Iran nào cũng chống Mỹ như trước nữa.

Còn khá nhiều điểm lợi nữa mà biện pháp đối thoại mang lại nhưng phương pháp này không phải hoàn hảo bởi nếu đàm đàm phán kéo dài quá lâu, không đạt chuyển biến ngay thì Israel sẽ sốt ruột, không thể kìm chế mà đơn phương tấn công Iran. Ngoài ra, việc kéo dài thời gian đồng nghĩa với việc cho Tehran thêm nhiều thời gian phát triển vũ khí hạt nhân, giống như Triều Tiên từng làm...Đến lúc đó, Trung Đông sẽ chẳng biết đi về đâu.

Tấn công quân sự

Khi giải pháp ngoại giao hoàn toàn bế tắc và các biện pháp trừng phạt không ngăn nổi Tehran, Mỹ có thể phải tính đến giải pháp tấn công quân sự: để Israel đơn phương tiêu diệt các cơ sở hạt nhân Iran hoặc trực tiếp tham gia vào hoạt động này.

Tuy nhiên, đây chỉ là lựa chọn “bất đắc dĩ” bởi chưa rõ nhiệm vụ có hoàn thành hay không, các nhà máy hạt nhân Iran có bị hủy diệt hay không nhưng chắc chắn, Mỹ và đồng minh sẽ phải gánh nhiều hậu quả.

Israel thường xuyên thuyết phục Mỹ tấn công quân sự Iran.

Trước hết, khi bị tấn công, quân đội Iran sẽ đáp trả bằng cách phong toả eo biển Hormuz, nơi luân chuyển đến 40% lượng dầu mỏ thế giới. Iran cũng có thể tìm kiếm sự giúp đỡ từ các lực lượng đồng minh như Hezbollah ở Lebanon và Hamas ở Gaza để tấn công Israel và kích động các nhóm phiến quân Hồi giáo dòng Shiite ở Iraq tấn công các lực lượng Mỹ ở nước này.

Sử dụng vũ lực sẽ hủy hoại những nỗ lực của Tổng thống Obama nhằm cải thiện mối quan hệ giữa Mỹ với thế giới Hồi giáo và đẩy lùi hy vọng đạt được một hiệp định hòa bình toàn diện giữa Israel và Palestine. Đó là chưa tính tới việc hoạt động sản xuất dầu mỏ bị dừng lại, Iran phóng tên lửa sang Israel, Nam Âu...

Rõ ràng, cả ba lựa chọn trên đều có điểm mạnh, yếu khác nhau. Lựa chọn chính sách phù hợp không dễ bởi Israel chỉ cho ông Obama hơn một tháng nữa để thuyết phục Iran ngồi vào bàn đàm phán, nếu không Tel Aviv vì "tính mạng" bản thân mà phải tấn công. Thời gian không phải là người bạn đường của Tổng thống Mỹ.