"Chẳng có ngày nào mà tôi không cảm thấy hối hận vì những gì xảy ra ở Mỹ Lai hôm đó", William L.Calley, phát biểu hôm 19/8, trước thành viên câu lạc bộ Kiwanis Club, bang Georgia.
Giọng ông ta lạc đi khi nói tiếp: "Tôi thấy thương xót những người Việt Nam bị giết hại và gia đình họ, thương xót những lính Mỹ liên quan và cả gia đình họ. Tôi rất hối tiếc".
 |
| Calley lần đầu xin lỗi nhân dân Việt Nam. |
Calley năm nay 66 tuổi, là người mà hơn 40 năm trước tham gia trực tiếp và chỉ huy binh sĩ Mỹ gây ra vụ thảm sát chấn động lương tri nhân loại.
Năm 1971, Calley bị kết tội chung thân song Tổng thống Mỹ lúc đó là Richard Nixon giảm án cho ông ta xuống còn ba năm tù treo. Calley sau đó ở lại Columbus, Georgia, làm việc trong cửa hàng trang sức của bố vợ trước khi chuyển tới Atlanta vài năm trước. Ông ta không xuất hiện trước công chúng và từ chối mọi lời phỏng vấn về vụ Mỹ Lai.
Sự im lặng này được phá vỡ hôm 19/8, sau khi Calley nhận lời mời tới phát biểu ở Kiwanis Club, Columbus. Đeo kính dày và mặc chiếc áo màu xanh, ông ta nói nhỏ vào micro và trả lời câu hỏi trong vòng nửa tiếng. "Tất cả đều ngỡ ngàng khi lần đầu nghe điều này từ ông ấy", Al Flemming, bạn của Calley, người đã mời ông phát biểu, cho hay.
Fleming và Lennie Pease, chủ tịch Kiwanis Club, cho biết, Calley xin lỗi ngay đầu bài phát biểu ngắn trước khi trả lời các câu hỏi. William George Eckhardt, công tố viên chính trong vụ án Mỹ Lai, cho hay, ông chưa từng nghe Calley xin lỗi trước đó.
Pease nhận định, Calley rõ ràng gặp khó khăn khi phát biểu trước đám đông dù ông trả lời hết các câu hỏi. Thành viên câu lạc bộ này đứng dậy vỗ tay tán thưởng khi Calley kết thúc. Pease nói: “Các vị có thể thấy ông ấy vô cùng hối hận vì mọi chuyện đã xảy ra”.
Vụ thảm sát kinh hoàng
Đại đội Charlie thuộc Tiểu đoàn số 1, Trung đoàn bộ binh số 20, Lữ đoàn bộ binh số 11, Sư đoàn bộ binh số 23, Lục quân Mỹ tới Nam Việt Nam tháng 12/1967. Trong tháng đầu tiên tại Việt Nam, họ không có cuộc chạm trán nào với đối phương.
 |
| Calley rất hối hận vì tham gia vụ thảm sát ngày 16/3/1968. |
Tình báo Mỹ khi ấy cho rằng trong thời gian diễn ra Sự kiện Tết Mậu Thân (tháng 1/1968), Tiểu đoàn 48 của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam đã tiến hành một số cuộc tấn công trên địa bàn tỉnh Quảng Ngãi. Theo tình báo Mỹ, sau sự kiện Tết Mậu Thân, Tiểu đoàn 48 đã rút lui về ẩn náu tại địa bàn làng Sơn Mỹ thuộc tỉnh này, cụ thể là các thôn Mỹ Lai 1, 2, 3 và 4.
Lục quân Mỹ quyết định tổ chức một cuộc tấn công lớn vào các làng bị nghi ngờ này. Nhiệm vụ của họ rất rõ ràng. "Mệnh lệnh là bắn vào bất cứ thứ gì động đậy", một quân nhân Mỹ về sau kể lại, khi chuyện về vụ thảm sát vỡ lở gây chấn động cả thế giới.
Sáng 16/3/1968, sau một đợt công kích dọn chỗ bằng pháo và súng máy bắn từ trực thăng, Đại đội Charlie đổ bộ vào làng Sơn Mỹ. Các binh sĩ của đơn vị này chỉ thấy những người dân thường, phần lớn là phụ nữ và trẻ em, đang cố gắng tìm chỗ ẩn nấp trước cuộc càn quyét của quân đội Mỹ.
Trung đội của thiếu úy William Calley bắt đầu xả súng vào các "địa điểm tình nghi có đối phương", những người dân đầu tiên bị giết chết hoặc bị thương bởi các loạt đạn bừa bãi này. Sau đó lính Mỹ bắt đầu hủy diệt tất cả những gì chuyển động, người, gia súc, gia cầm... Nhiệm vụ “tìm và diệt” này đã xoá sổ cùng lúc ba ngôi làng Mỹ Lai, Bình Tây và Mỹ Khê.
Quân đội Mỹ đã che đậy vụ việc trong hơn 18 tháng, cho đến khi nhà báo Seymour Hersh điều tra ra và cho công chúng cả thế giới biết sự thực. Tháng 11/1969, một loạt tạp chí gồm Time, Life và Newsweek đều đưa vụ việc lên trang nhất. Báo chí đăng những bức ảnh chi tiết về dân làng bị chết dưới tay lính Mỹ ở Mỹ Lai. Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ khi đó là Melvin Laird bình luận: "Có quá nhiều xác trẻ em nằm đó. Những bức ảnh đó là sự thực".
Với cả thế hệ người châu Mỹ, châu Âu và châu Á, vụ thảm sát Mỹ Lai là một vết nhơ của nước Mỹ.
"Nước Mỹ và người Mỹ không thể không gánh nặng cảm giác tội lỗi và sự day dứt của lương tâm trước những gì diễn ra ở Mỹ Lai", tờ Time bình luận khi vụ việc lần đầu được đưa ra ánh sáng. Mùa thu năm 1969, hàng triệu người Mỹ từ bờ Tây sang bờ Đông, trong đó có 250.000 người ở Thủ đô Washington tổ chức những cuộc tuần hành lớn để phản đối chiến tranh.