Đằng sau tín hiệu hòa giải từ chương trình hạt nhân Iran

Những tín hiệu vui

Từ lâu, phương Tây dùng đủ mọi chiêu thức, từ năn nỉ, dọa nạt, tới đe dọa…để dừng chương trình hạt nhân của Iran, nhưng mọi nỗ lực của họ như dã tràng xe cát biển Đông. Iran vẫn “tưng tửng” khai mỏ, nhập khẩu uranium, tinh chế rồi cho vào máy ly tâm và đặc biệt, tốc độ làm việc ngày một nhanh, chương trình nguyên tử ngày một mở rộng trong sự bí mật, Iran không cho thanh sát viên của cơ quan năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) vào kiểm tra. 

Iran nhiều lần cấm IAEA tiếp cận các cơ sở hạt nhân.

Vậy mà gần đây vật đổi sao dời, phát ngôn viên Bộ ngoại giao Iran là Hassan Qashqavi hôm 24/8 bất ngờ lên tiếng khẳng định, nước này quay lại hợp tác với IAEA, trong khi nhiều quan chức ngoại giao phương Tây tiết lộ, Tehran cho phép các thanh sát viên IAEA tới kiểm tra nhà máy hạt nhân nước nặng Arak...

Đáng chú ý nhất chính là việc Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei hôm 26/8 tuyên bố, phương Tây không tham gia vào việc gây ra tình trạng rối loạn hậu bầu cử Tổng thống. Nhận định này của ông Khamenei đi ngược với những cáo buộc trước đó của các nhà chính trị bảo thủ Iran, những người cho rằng, phương Tây tham gia vào việc gây bạo động.

Do đó, có thể tuyên bố trên là nỗ lực của Lãnh tụ Iran Khamenei nhằm xoa dịu sự căng thẳng ở Iran, cũng như phát tín hiệu hòa giải với phương Tây.

Iran liên tục phát tín hiệu hòa giải.

Đối thoại có lợi cho Iran

Việc Iran bất ngờ thay đổi lập trường, từ cứng rắn sang ôn hòa, xuất phát từ việc sau bao nỗ lực, chương trình hạt nhân Iran hiện đạt tới trình độ khá cao. Dù chưa có bom nguyên tử nhưng nhiều người tin rằng, Tehran đã bước tới "ngưỡng cửa" hạt nhân. Hậu duệ của đế quốc Ba Tư giờ đây nếu thích, có thể chế tạo vũ khí nguyên tử trong vòng vài tháng.

Với tiềm lực như vậy, chẳng cần chính thức thử bom thì Iran cũng đủ sức răn đe đối thủ, cũng như thị uy với mọi láng giềng, kể cả Israel. Do đó, Tehran không thấy cần thiết để đẩy chương trình hạt nhân đi xa hơn nữa, vừa không cần thiết, mà lại khiến phương Tây có cớ trừng phạt, tấn công.

Iran bước tới ngưỡng cửa hạt nhân.

Một yếu tố khác cũng thúc đẩy Iran cởi mở với phương Tây là việc họ hiện không  nhập khẩu đủ quặng, cũng như không tự khai thác đủ uranium để sản xuất nhiên liệu hạt nhân. Mà không có nhiên liệu thì các máy ly tâm, các lò phản ứng…chỉ để làm cảnh, không thể phát điện chứ đừng nói tới chuyện chế tạo vũ khí nguyên tử.

Iran thiếu quặng uranium.

Trong bối cảnh đó, Iran tin rằng, nhượng bộ có điều kiện với phương Tây để đổi lấy những ưu đãi, viện trợ là phù hợp. Và trên thực tế, Tehran đã hành động theo phương châm này và khá thành công khi Mỹ trả giá khá hợp lý: Washington cam kết rời khỏi Iraq và chia sẻ quyền lực với Iran ở Afghanistan. Đổi lại, Iran dừng chương trình hạt nhân.

Đây có thể coi là thắng lợi lớn của Tehran bởi Mỹ rút quân đồng nghĩa với việc Tehran có thể yên tâm về mặt phía Tây. Còn trước đó, chỉ cần vài tiếng lái xe tăng, hay vài chục phút đi máy bay… là hàng trăm nghìn quân phương Tây do Mỹ dẫn đầu có thể tràn qua biên giới, dạo bước trong các đường phố ở Thủ đô Tehran. 

Mỹ rút quân ở Iraq là thành công của Iran.

Còn nhiều lý do khác khiến Tehran phải chuyển sang thái độ hòa dịu; như việc các quốc gia Hồi giáo láng giềng đang bắt tay với Israel, Mỹ  cô lập Iran; hay như việc Tel Aviv đe dọa tấn công Tehran… Tuy nhiên, chỉ còn một lý do quan trọng nữa đáng phải tính tới. Đó chính Iran ngày càng lún sâu vào khủng hoảng, kinh tế ngày càng suy yếu.

Theo dự đoán của nhiều chuyên gia, nhu cầu năng lượng của quốc tế suy giảm, kéo  giá dầu xuống, tác động mạnh tới tăng trưởng kinh tế Iran, quốc gia phụ thuộc rất nhiều vào việc xuất khẩu tài nguyên này. Thậm chí, dự báo tốc độ tăng  trưởng kinh tế năm 2009 của Iran chỉ đạt mức trên 0%; các chương trình kích thích kinh tế không hiệu quả, lạm  phát cao gần 30%, tỷ lệ thất nghiệp tăng vọt...

Ở  đâu cũng vậy, có thực mới vực được đạo, Lãnh tụ Ali Khamenei, Tổng thống Mahmoud Ahmadinejad... chỉ đứng vững khi lo được miếng cơm manh áo cho người dân. Muốn làm được vậy, họ chỉ còn cách hợp tác với IAEA, qua đó phá vòng cấm vận, tránh các đòn trừng phạt của phương Tây, nhận hàng viện trợ, cũng như nhiều  ưu đãi khác. Nói cách khác, chỉ có thoát khỏi cấm vận, kinh tế Iran mới có cơ hội phục hồi, phát triển.

Thắng lợi của Obama

Để đổi lấy việc Iran chìa tay, cái giá mà Mỹ phải trả không hề đắt: chia sẻ một phần quyền lực ở Afghanistan và rút quân ở Iraq. Hành động này bị nhiều người lên án, cho rằng Mỹ bỏ rơi, tháo chạy nhưng nếu nhìn vào những gì Washington đạt được thông qua việc này thì sẽ thấy rằng,  việc phải chịu đựng mấy lời lên án trên cũng không phải gì ghê gớm.

Bạo lực ở Iraq không phải do những kẻ khủng bố quốc tế gây ra, mà chủ yếu bắt nguồn từ mâu thuẫn nội bộ, là đấu tranh sắc tộc, tôn giáo giữa người Sunni và Shiite, người Kurd và người Arab… Do đó, khi Mỹ rời Iraq mà vẫn tiếp tục hỗ trợ Chính phủ Baghdad, Iraq sẽ không thể biến thành căn cứ của bọn khủng bố. Và ngay cả trong trường hợp xấu, vùng đất này rơi vào nội chiến thì nhìn chung, nó vẫn do người bản địa điều hành và tất nhiên, không đe dọa lợi ích của Mỹ và đồng minh.

Đã vậy, rút quân khỏi Iraq càng sớm, Washington càng sớm thoát khỏi cảnh bị người dân trong nước lên án, càng tiết kiệm được hàng tỷ USD để phục hồi kinh tế và quan trọng hơn, càng có nhiều điều kiện, dồn sức cho chiến trường Afghanistan – Pakistan, hang ổ của những tổ chức khủng bố, mà al-Qaeda là điển hình.

Rút quân nhưng Chính phủ Iraq không để nước này rơi vào tay bọn khủng bố.

Cũng xuất phát từ việc Washington coi Afghanistan là trọng tâm của chính sách đối ngoại, Mỹ còn có lợi khi chia sẻ quyền lực ở Afghanistan với Iran, đổi lại, Tehran giúp Washington bình ổn Afghanistan.

Quan điểm này được tóm gọn trong phát biểu của đặc phái viên Mỹ phụ trách vấn đề Afghanistan và Pakistan là Richard Holbrooke, việc phủ nhận vai trò của Iran như trước đây thật vô nghĩa. Mỹ sẽ tìm sự giúp đỡ của Iran nhằm đảm bảo cho Chính phủ sắp tới ở Kabul được thành lập có trật tự, đảm bảo mọi mâu thuẫn chính trị giữa các chính khách Afghanistan không biến thành bạo lực. 

Iran - Afghanistan có rất nhihttp://queviet.pl/administrator/index.php?option=com_content§ionid=1&task=edit&cid[]=2310ều điểm tương đồng.

Niềm tin và hy vọng

Chỉ còn khoảng 20 ngày nữa là tới hạn IAEA nộp báo cáo về chương trình hạt nhân Iran, văn bản được coi là cơ sở để các nước đưa ra hành động xung quanh tham vọng nguyên tử của Tehran.

Do đó,  với những động thái nồng ấm vừa qua, hoàn toàn có thể tin tưởng IAEA sẽ báo cáo tốt, các bên liên quan sẽ cùng nhau tạo ra bước đột phá, tìm được giải pháp hòa bình cho chương trình hạt nhân của Iran, ít nhất là trong ngắn hạn.