Ai thực sự gây rối ở Tân Cương?

Trong khi nhiều quan chức Trung Quốc cáo buộc những kẻ Hồi giáo Duy Ngô Nhĩ đòi ly khai đã gây nên tình trạng rối loạn ở Tân Cương thì nhiều nhà phân tích lại tin rằng, kẻ đứng những vụ việc này thậm chí còn mạnh hơn cả bọn khủng bố. Phải là một siêu cường mới đủ sức chủ mưu những diễn biến vừa qua ở Tân Cương.

Nhiều quan chức Trung Quốc cáo buộc những kẻ Hồi giáo Duy Ngô Nhĩ đòi ly khai bí mật dùng kim tiêm tấn công dân thường ở Tân Cương, Trung Quốc khiến dân cư lo sợ và khu vực rối loạn.

Cả tuần qua, hơn 500 người xin được điều trị vì nghi bị đâm bằng kim chích, hàng nghìn người Hán xuống đường tuần hành mỗi ngày, yêu cầu cách chức Bí thư thành ủy Urumqi Li Zhi vì không đảm bảo được an toàn cho công chúng.

Bầu không khí nóng tới mức Bắc Kinh phải cách chức Bí thư thành ủy Urumqi Li Zhi và Chỉ huy cảnh sát Tân Cương Liu Yaohua nhằm làm dịu tình hình.

Hàng nghìn cảnh sát được triển khai để bảo đảm an ninh.

Trước tình trạng phức tạp này, Bộ trưởng Bộ Công an Trung Quốc Meng Jianzhu cho biết trên Tân Hoa Xã, những vụ tấn công bằng kim tiêm này có liên quan tới tình trạng rối loạn hồi tháng 7, khiến 197 người thiệt mạng (hầu hết là người Hán), hơn 1.500 người bị thương…

Còn nhiều quan chức Trung Quốc khác cáo buộc những kẻ theo đạo Hồi, đòi ly khai Tân Cương, đứng sau những vụ tấn công trên và nổi bật trong số này là Liên đoàn Uighur Toàn cầu (WUC).

Phần chìm của tảng băng

Không đồng tình với nhận định trên, nhiều người tự hỏi liệu một nhóm dân sự, tổ chức thấp như WUC lại có thể kích động, tiến hành những cuộc tấn công, bạo loạn có tổ chức tốt như vừa qua ở Tân Cương. Do đó, những chuyên gia này tin rằng, WUC chỉ là bình phong, còn sau đó ít nhất phải có một ông trùm giật giây.

Từ những năm 1980, quân khủng bố Duy Ngô Nhĩ bắt đầu quan hệ với các phần tử quá khích ở Afghanistan và Pakistan. Và việc hơn 20 người Duy Ngô Nhĩ bị Mỹ bắt tại Afghanistan và giam giữ tại Guantanamo là dẫn chứng mới nhất.

Trong số này, có nhiều người tin rằng, ông trùm đó chính là những tổ chức khủng bố Hồi giáo quá khích mà al-Qaeda là điển hình. Những nhóm này sẵn sàng tuyển dụng và huấn luyện các phần tử cực đoan Duy Ngô Nhĩ để gây bạo động trong vùng.

Tuy nhiên, những người kỹ tính hơn vẫn chưa hài lòng với câu trả lời trên vì cho rằng, các tổ chức khủng bố, dù có lớn, tham vọng như al-Qaeda cũng chưa thể vươn tới Tân Cương. Đơn giản là chúng chưa đủ sức và cũng không thù ghét Trung Quốc lắm.

Nhiều kẻ Duy Ngô Nhĩ đòi ly khai có quan hệ với khủng bố.

Do đó, các nhà phân tích này tin rằng, kẻ đứng sau giật dây còn lớn hơn cả bọn khủng bố. Và sau khi cân nhắc những yếu tố như lợi ích trong việc gây rối ở Tân Cương, lên kế hoạch bạo động chặt chẽ, chuyên nghiệp, cũng như nghiên cứu nhiều bằng chứng khác thì các nhà chuyên môn cho rằng: phải một siêu cường mới đủ sức chủ mưu những diễn biến vừa qua ở Tân Cương.

Theo những nhà phân tích này, mà điển hình là biên tập viên chính về khu vực châu Á của nhật báo La Stampa là Francesco Sisci, dấu hiệu đầu tiên cho thấy công tác tổ chức được chuẩn bị tinh vi, cẩn trọng chính là thời điểm bắt đầu vụ bạo loạn trùng với chuyến thăm chính thức Italy, dự Hội nghị thượng đỉnh G8 của Chủ tịch Hồ Cẩm Đào. Khi đó, ông Hồ tới Rome lúc 19h (giờ địa phương) thì 20h, bạo lực bắt đầu diễn ra. Cảnh sát vũ trang can thiệp lúc 22h và tình trạng bạo loạn kéo dài suốt đêm.

Gruzia tấn công Nam Ossetia vào lúc Olympics khai mạc, khi Thủ tướng Putin đang ở Trung Quốc, cách xa vùng chiến sự hàng nghìn km.

Đây có thể chỉ là một trùng hợp ngẫu nhiên, là điều kém may mắn cho ông Hồ và Trung Quốc. Nhưng lịch sử chính trị thế giới không mấy khi xảy ra việc ngẫu nhiên như vậy.

Do đó, hoàn toàn có thể nghi ngờ rằng, ai đó đã cân nhắc kỹ, chọn chuyến công du Italy của ông Hồ Cầm Đào làm ngày phát động. Bởi khi Chủ tịch Trung Quốc vắng nhà, các lãnh đạo còn lại không thể tự mình xử lý một vấn đề lớn, quan trọng như Tân Cương.

Những kẻ lập kế hoạch này rất chuyên nghiệp bởi đây là tình huống có lợi cho chúng. Nếu ông Đào cắt ngắn chuyến thăm (như thực tế xảy ra và đây là lần đầu tiên, một lãnh đạo Trung Quốc phải hủy bỏ kế hoạch chính thức ở nước ngoài vì lộn xộn trong nước), ông sẽ mất điểm trên trường quốc tế.

Còn nếu tiếp tục lịch trình, những kẻ tổ chức bạo loạn sẽ có thêm thời gian gây rối bởi hệ thống chính trị Trung Quốc quy định những vụ việc quan trọng như vậy không thể thiếu ý kiên Chủ tịch.

Ông Hồ Cẩm Đào vội vã về nước. Ảnh minh họa.

Và sau khi bị Bắc Kinh tạm thời ổn định được tình hình, bọn nổi loạn lại chuyển sang phương thức khác: dùng kim tiêm, gây hoang mang, lo sợ cho người dân, khiến người Tân Cương tức giận, phản đối chính quyền vì cho rằng nhà nước không bảo vệ được họ. Đây cũng là một "chiêu" rất cao, có mùi của thẩm thấu hòa bình, một hành động mang phong cách của siêu cường.

Ngoài người Duy Ngô Nhĩ, nhiều người Hán cũng tức giận, phản đối chính quyền.

Theo các báo cáo do chính NED công bố, WUC hàng năm nhận được 215.000 USD cho ''các dự án nghiên cứu và ủng hộ nhân quyền''. Còn bản thân Chủ tịch NED Carl Gershman thì ba hoa rằng: "Chúng tôi ủng hộ quyền của tộc người thiểu số ở miền Tây Trung Quốc. Công việc của chúng tôi phục vụ vì hòa bình và vì quyền của người dân".

Một dấu hiệu khác cho thấy nước ngoài cũng nhúng tay vào vụ này chính là việc WUC được ủng hộ mạnh mẽ bởi Quỹ Hỗ trợ dân chủ quốc gia (NED), một tổ chức tư nhân, phi Chính phủ nhưng lại chuyên cấp tài trợ cho các tổ chức từ nguồn tiền được Quốc hội Mỹ phân bổ.

Và như học giả William Engdahl bình luận trong một bài đăng trên mạng tin Worldbulletin ngày 28/7, Mỹ đang can thiệp vào Trung Quốc thông qua vấn đề Tân Cương.

Theo William Engdahl, hiện có nhiều lý do để tin rằng, Mỹ đứng sau những diễn biến vừa qua ở Tân Cương mà trước hết, Washington muốn làm Bắc Kinh suy yếu, rối óc bởi cùng với Tây Tạng, phía Tây bất ổn sẽ làm Trung Quốc mất tập trung ở các khu vực khác.

Một nguyên nhân khác là Mỹ muốn lôi kéo Trung Quốc vào liên minh chống khủng bố bởi từ trước tới nay, Bắc Kinh khá thờ ơ với công tác này. Với việc gắp than bỏ tay khủng bố, người Trung Quốc sẽ tức giận và nhiều khả năng, họ sẽ gửi quân sang Afghanistan, chia lửa với Mỹ đánh bọn cực đoan.

Và tất nhiên, có lẽ Mỹ muốn biến Tân Cương thành công cụ gây sức ép, buộc Trung Quốc có thái độ cứng rắn hơn, ép Triều Tiên dừng chương trình hạt nhân. Đây có thể là vật trao đổi quan trọng với Bắc Kinh trong vấn đề nguyên tử của Bình Nhưỡng.

Còn nhiều lý do nữa để Nhà Trắng đứng sau những vụ việc vừa qua nhưng Mỹ cũng không nên ăn mừng mà ngược lại, phải cẩn trọng hơn nữa bởi những tổ chức nổi loạn như WUC có thể trở mặt, quay giáo chống Mỹ như al-Qaeda và nhiều tổ chức từng làm với Washington. Mỹ đang cầm dao nhưng phải dùng cho khéo, không lại tự cắt phải tay mình.

Nguyên nhân nội tại?

Chính phủ Trung Quốc rất quan tâm tới Tân Cương, có nhiều biện pháp thúc đẩy khu vực phát triển và đạt được nhiều tiến bộ, đặc biệt là nâng cao đời sống người dân... GDP của Tân Cương 6 năm liền đạt mức hai con số, tăng từ 220 tỷ NDT (năm 2004) lên 415 tỷ NDT (năm 2008). Các tuyến đường sắt, ống dẫn dầu, dây tải điện và nhà máy mọc lên như nấm, biến nơi đây thành khu vực dân tộc thiểu số thành đạt nhất về kinh tế ở Trung Quốc.

Tuy nhiên, Bắc Kinh chưa thể tạo ra được sự bình đẳng tuyệt đối trong đối xử, thu nhập... giữa dân tộc thiểu số và và người Hán. Do đó, Giáo sư Barry Sautman của ĐH Khoa học Công nghệ Hong Kong còn cho rằng, Tân Cương phát triển nhanh nhưng những người được hưởng lợi chính từ thành quả này lại là người Hán và người dân tộc thiểu số cảm thấy bị phân biệt đối xử. Do đó, dù Chính phủ đầu tư hàng tỷ nhân dân tệ để xây các cơ sở hạ tầng và phát triển kinh tế, nâng cao mức sống nhưng Bắc Kinh không thể giành được "con tim, khối óc" của các dân tộc thiểu số, chủ yếu là người Duy Ngô Nhĩ, ở khu vực này.

Nam Việt (tổng hợp theo AFP, Xinhua, BBC, Time, AP, China Daily)

(Đất việt)