| Một bí mật mà ai cũng biết là Trung Quốc đã làm khống các số liệu thống kê tài chính và kinh tế từ thời Chủ tịch Mao Trạch Đông. Nhưng tất cả chuyện này đã diễn ra thế nào? | ||||||
| Tuần Việt Nam xin giới thiệu bài viết về vấn đề này đăng trên tạp chí Chính sách đối ngoại (Foreign Policy) số ra tháng 9/2009. Tăng trưởng và cơ hội thăng tiến
Chủ nhà máy cho biết: :”Tôi ước tính khoảng 70% công nhân đã ký thỏa thuận thôi việc. Điều này xảy ra trên toàn tỉnh Quảng Đông”. Ông nói thêm: “Tôi giúp Sở Lao động và họ sẽ giúp tôi sau này”.
Những chương trình bí mật mà ai cũng biết nói trên đã giúp Trung Quốc làm khống con số thất nghiệp, vì công nhân xin về hưu non không được tính vào tỷ lệ thất nghiệp. Chính phủ ước tính khoảng 20 triệu công nhân nhập cư đã mất việc từ khi xảy ra khủng hoảng tài chính thế giới. Nhưng theo ông Yiping Huang, người phụ trách kinh tế châu Á của Citigroup, nếu tính cả những người về hưu non nói trên thì con số này phải đạt từ 40-50 triệu, tương đương với lực lượng lao động về hưu của Đức.
Những vụ làm giả số liệu tương tự của Trung Quốc có vô khối, từ số liệu liên quan đến GDP cho tới doanh số bán lẻ hay hoạt động sản xuất. Kiểu số liệu khống này không đơn giản là sai nguyên tắc, mà chúng còn rất nguy hiểm. Bởi việc thúc đẩy đưa ra các số liệu kinh tế lạc quan đó đang điều khiển nền kinh tế nước này.
Ông Gary Liu, Phó giám đốc Trung tâm nghiên cứu tài chính quốc tế Lujiazui, thuộc trường Đại học Kinh doanh quốc tế châu Âu của Trung Quốc lấy ví dụ nếu chính quyền tuyên bố muốn đạt được tỷ lệ tăng trưởng GDP là 8% trong năm 2009, thì ưu tiên hàng đầu là phải đạt được mục tiêu này.
Có vẻ như các quan chức chính quyền tỉnh và địa phương mới là những người làm giả các con số. Có thể là do họ muốn duy trì quyền lực và vì tư lợi khiến họ thay đổi các con số thống kê kinh tế. Khi đạt hoặc vượt các mục tiêu kinh tế mà chính phủ trung ương đề ra, họ được thưởng bằng việc thăng chức hoặc thưởng bằng tiền mặt. Ông Liu giải thích: “Các con số tăng trưởng GDP càng cao bao nhiêu thì cơ hội thăng tiến của các quan chức địa phương càng lớn bấy nhiêu”.
Sự “sáng tạo” số liệu nói trên không phải là chuyện mới gặp ở Trung Quốc. Năm 1958, Chủ tịch Mao Trạch Đông đã tuyên bố rằng Trung Quốc phải vượt Anh về sản xuất thép trong vòng 15 năm. Ông khuyến khích các khu làng trên cả nước xây dựng lò luyện thép của riêng mình. Tại đây, để đạt các mục tiêu về sản xuất thái quá nói trên, dân làng đã phải nung chảy các loại xoong chảo, thậm chí phải đốt cả đồ nội thất của mình để làm nhiên liệu cho các lò luyện thép. Cố gắng này đã tạo ra thứ thép kém chất lượng và chuyển hướng lao động khỏi khu vực nông thôn, khiến họ trở thành đối tượng chính phải hứng chịu nạn đói hoành hành do chính sách Đại Nhảy vọt.
Tháng 10/2008, phát biểu sau khi thanh tra Tổng cục Thống kê Trung Quốc, Phó Thủ tướng Lí Khắc Cường đã nói rằng: “Nền tảng ngành thống kê của Trung Quốc vẫn rất yếu, và chất lượng thống kê cần phải cải thiện nhiều”. Một đánh giá khó nghe nhưng thẳng thắn từ một quan chức cấp cao của nhà nước.
Thực vậy, Trung Quốc đã tuyên bố là nền kinh tế lớn và tăng trưởng mạnh nhất thế giới nhờ các con số thống kê giả mạo. Chính phủ nhấn mạnh rằng ngay cả khi lĩnh vực xuất khẩu chủ lực của nước này bị ảnh hưởng nặng nề bởi khủng hoảng toàn cầu – chỉ đạt khoảng 25% so với năm 2008 – nhưng một lượng cầu lớn trong nước đã giúp duy trì sản xuất và thúc đẩy tăng trưởng.
Tuy nhiên, kiểm tra kỹ doanh số bán lẻ và tăng trưởng GDP lại cho thấy một bức tranh khác. Doanh số bán lẻ của Trung Quốc tăng khoảng 15% so với năm 2008, nhưng không phải là nhờ chuyển hướng vào tiêu dùng nội địa với việc tăng 15% tiêu thụ TV và áo phông.
Bảng kê khai bán hàng của một tàu đánh cá kiêm chế biến, được coi là một nhà bán lẻ, cho thấy Trung Quốc đã tính cả lượng hàng tồn kho hoặc không dùng đến vào các con số về tiêu dùng. Đây là bằng chứng điển hình cho thấy các doanh nghiệp nhà nước mua hàng hóa từ một doanh nghiệp nhà nước khác, đơn giản chuyển hàng hóa tới lui, và các giao dịch như vậy được tính vào doanh số bán lẻ trong bảng thống kê quốc gia.
Các con số thống kê về bán lẻ của Trung Quốc còn không hợp lý vì nhiều lý do khác. Chúng hàm ý rằng việc tăng lương cho phép người lao động nước này tăng mua thêm 15%. Tổng cục Thống kê đã báo cáo lương tăng 12,9% trong nửa đầu năm 2009. Nhưng người dân Trung Quốc lại than phiền rằng các con số này rất khó tin. Ngay cả Tổng cục trưởng Tổng cục Thống kê cũng nói như vậy.
Con số tăng trưởng GDP cũng đặt ra một số câu hỏi lớn. Tăng trưởng kinh tế Trung Quốc đạt 6,1% trong quý I/2009, và 7,9% trong quý II. Nhưng mức tiêu thụ điện - một chỉ số quan trọng trong tăng trưởng của ngành công nghiệp và là con số khó khai man - lại giảm 2,2% trong sáu tháng đầu năm nay. Làm sao lĩnh vực công nghiệp của một nền kinh tế phụ thuộc rất lớn vào tăng trưởng sản xuất lại có thể bị thu hẹp? Không thể có chuyện đó!
Trung Quốc công bố gói kích thích kinh tế trị giá 600 tỷ USD (tương đương 14% tăng trưởng GDP của họ) mùa Thu năm 2008. Và các chính quyền địa phương đã bắt đầu tính cả phần tiền dành cho kích cầu trong bảng thống kê GDP – trước cả khi tìm các dự án để sử dụng nguồn tiền này, và rất xa trước khi hàng tỷ tỷ nhân dân tệ đó bắt đầu chảy thực sự vào nền kinh tế.
Một chuyên gia kinh tế than phiền rằng các chính quyền địa phương cố tình tăng các con số tăng trưởng và sản xuất của mình bằng việc nói rằng đã dùng số tiền kích cầu, trong khi vẫn chưa quyết định sẽ tiêu nó vào việc gì. Sau đó, các bảng tăng trưởng GDP của tỉnh đã được cộng vào để làm tăng đáng kể con số ước tính của cả nước.
Mặt khác, các nguyên tắc đối xứng trong kinh tế vĩ mô, như chỉ số quản lý thu mua (PMI), thước đo sản lượng, cũng không phản ánh chính xác thực tế. Một nhà môi giới tư nhân, như CLSA chặng hạn, tự làm PMI của riêng mình và đưa ra con số giảm mạnh về sản lượng công nghiệp trong thời gian từ tháng 12/2008 đến tháng 3/2009. Trong khi đó, các số liệu PMI của trung ương lại cho thấy sản lượng công nghiệp gia tăng trong thời gian này.
Sai lầm nghiêm trọng
Tuy nhiên, hoàn toàn có thể suy luận ra độ nghiêm trọng của khoảng cách giữa thực tế kinh tế với những con số trong sổ sách nếu quan sát kỹ chính sách tiền tệ nước này.
Các ngân hàng nhà nước Trung Quốc đã tăng đáng kể lượng tiền cho vay trong nửa đầu năm 2009 – tăng 34,5% so với cùng kỳ năm 2008, đạt hơn 1.000 tỷ USD. Động thái này dường như nhằm giữ tăng trưởng giả mạo ở mức cao cho đến khi xuất khẩu tăng trở lại.
Hầu hết các chuyên gia phân tích đều nhất trí rằng điều này dẫn tới các bong bóng trên thị trường chứng khoán, bất động sản và các thị trường nhu yếu phẩm.
Chính phủ Trung Quốc mới đây thông báo các kế hoạch tăng cầu về vốn – một dấu hiệu nữa cho thấy nhu cầu kéo dài tăng trưởng.
Về lâu dài, Trung Quốc trông cậy vào việc các thị trường xuất khẩu chính của họ - Mỹ, châu Âu và Nhật Bản – phục hồi và bắt đầu tiêu thụ trở lại. Họ hy vọng rằng từ nay tới đó, các con số kinh tế đáng khích lệ sẽ giúp xoa dịu quần chúng và tránh bạo loạn.
Nhưng nếu phần còn lại của thế giới không phục hồi, các bong bóng chứng khoán và bất động sản Trung Quốc có nguy cơ nổ tung, làm suy giảm tiêu dùng nội địa và gia tăng thất nghiệp.
Và khi người Trung Quốc không còn tin rằng nền kinh tế đang vận hành tốt, hỗn loạn xã hội và các phong trào công nhân hiện nay lan rộng hơn sẽ là điều khó tránh. Và khi đó chúng ta sẽ biết việc bóp méo con số thống kê của Trung Quốc là một hành động khôn khéo hay một sai lầm tai hại. Quốc Thái lược dịch. (tuanvietnam.net) |
Trung Quốc đã bóp méo số liệu thống kê như thế nào?
Một bí mật mà ai cũng biết là Trung Quốc đã làm khống các số liệu thống kê tài chính và kinh tế từ thời Chủ tịch
