Trung Quốc đủ khả năng răn đe hạt nhân dưới biển?

Vị thế hạt nhân của Trung Quốc từ lâu chỉ dừng ở mức khiêm tốn. Tuy nhiên, điều này có thể thay đổi từ khi Bắc Kinh hạ thủy tàu ngầm hạt nhân mang tên lửa đường đạn lớp Tấn.

Duy trì học thuyết răn đe tối thiểu

Từ khi Trung Quốc chứng tỏ khả năng của họ thông qua việc bắn các tên lửa đường đạn liên lục địa năm 1980, vị thế hạt nhân của họ vẫn giữ nguyên mức độ khiêm tốn, khiến nước này phải duy trì học thuyết răn đe tối thiểu.

Tàu ngầm hạt nhân mang tên lửa đường đạn xuyên lục địa lớp Tấn được xem là con át chủ bài của lực lượng răn đe hạt nhân ngầm của Trung Quốc.

Chính sách hạt nhân của Trung Quốc được ghi rõ trong Sách trắng quốc phòng: Trung Quốc kiên quyết duy trì cam kết với chính sách không phải là người đầu tiên sử dụng vũ khí hạt nhân bất kỳ lúc nào và trong bất kỳ hoàn cảnh nào. Trung Quốc cam kết một cách vô điều kiện không sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ khí hạt nhân để chống lại các quốc gia phi hạt nhân ... Trung Quốc ủng hộ các nguyên tắc về phản công trong phòng vệ và hạn chế phát triển vũ khí hạt nhân; đồng thời, nhắm vào việc xây dựng một lực lượng hạt nhân vừa phải và có hiệu quả ... Trung Quốc cố gắng duy trì một lực lượng răn đe hạt nhân đáng tin cậy.

Theo một nhà phân tích, lực lượng phản công hạt nhân của Trung Quốc ít đa dạng và kém sẵn sàng tác chiến hơn so với lực lượng hạt nhân của bốn cường quốc hạt nhân khác.

Tham vọng vươn ra biển lớn

Các nhà lập kế hoạch phòng thủ Trung Quốc đang đối mặt với một số vấn đề khi nghiên cứu cơ cấu tổ chức của lực lượng răn đe ngầm dưới biển. Nếu Trung Quốc xây dựng một hạm đội SSBN lớn, nước này không những chịu gánh nặng tài chính lớn, mà còn có thể gây ra những phản ứng chạy đua tranh ở các đối thủ tiềm tàng. Do đó, Trung Quốc phải tìm cách đáp ứng các yêu cầu chiến lược, mà không gây hoang mang cho các cường quốc khác.

Hiện tại, dự đoán về số lượng SSBN của Trung Quốc vẫn là một chủ đề tranh cãi. Mỹ dự đoán rằng, cả các tên lửa đường đạn JL-2 lẫn tàu ngầm lớp Tấn đều sẽ không được đưa vào trang bị sử dụng cho đến khi kết thúc thập kỷ. Theo Giám đốc Cục Tình báo quốc phòng (Defense Intelligence Agency – DIA), Tướng ba sao Mỹ Michael Maples, “JL-2 tầm bắn 8.000 km trở lên ... có khả năng triển khai vào cuối thập kỷ này”.

Đánh giá gần đây nhất của Lầu Năm Góc về sức mạnh quân sự Trung Quốc cho thấy, JL-2 sẽ đạt được khả năng hoạt động tác chiến ban đầu trong khoảng thời gian từ 2007 đến 2010. Cơ quan Tình báo hải quân (Office of Naval Intelligence) của Hải quân Mỹ cho biết, Trung Quốc sẽ đóng 5 chiếc tàu ngầm SSBN lớp Tấn nhằm đảm bảo sự hiện diện liên tục trên biển.

Hiện, tham vọng lớn nhất của Trung Quốc là có thể triển khai các tàu ngầm tại Thái Bình Dương. Một số nhà phân tích Mỹ cho rằng, Bắc Kinh có thể bố trí các tàu ngầm SSBN tại vùng biển Nam Trung Hoa (Trung Quốc gọi là Nam Hải, Việt Nam gọi là biển Đông), tạo điều kiện cho chúng lẻn vào các vùng biển Thái Bình Dương sâu hơn mà không bị phát hiện. Việc triển khai phía trước sẽ đặt phần lớn các mục tiêu Mỹ trong tầm bắn của các tên lửa JL-2.

Nếu Trung Quốc có thể phát triển các tàu ngầm chạy êm, các cuộc tuần tra của chúng ở Thái Bình Dương sẽ đặt ra những thách thức lớn đối Mỹ trong việc tìm cách phát hiện và theo dõi các SSBN này. Khi đó, Mỹ phải bố trí nhiều hơn các tàu tiến công của mình để theo dõi các tàu ngầm Trung Quốc trong các vùng biển mở, do đó làm thay đổi mục đích các tàu ngầm tiến công của Mỹ được bố trí làm nhiệm vụ sẵn sàng đối phó với sự cố Đài Loan hoặc một số điểm nóng đột xuất khác.

Bên cạnh lực lượng răn đe hạt nhân ngầm dưới biển, Trung Quốc đang tích cực phát triển các lực lượng răn đe hạt nhân khác. Trong ảnh là tên lửa đường đạn DF-31 của Trung Quốc.

Tuy nhiên, việc triển khai các SSBN sâu trong Thái Bình Dương có thể tạo cho Trung Quốc những mối nguy hiểm chiến lược và chiến thuật. Từ quan điểm chiến thuật, các cuộc tuần tra tàu ngầm dọc theo bờ biển lục địa hoặc trong các vùng biển Thái Bình Dương sẽ bộc lộ các tàu của hải quân Trung Quốc trước các biện pháp tác chiến chống ngầm của Mỹ và đồng minh. Suốt trong thời gian chiến tranh lạnh, Mỹ đã phát triển các mạng phát hiện ngầm dưới biển đắt tiền và có hiệu quả cao – đáng chú ý nhất là Hệ thống giám sát âm thanh (Sound Surveillance System – SOSUS) – để tìm kiếm vị trí của các tàu ngầm Xô Viết.

Việc Lực lượng phòng vệ trên biển Nhật Bản phát hiện tàu ngầm lớp Hán Trung Quốc vi phạm các vùng biển Nhật Bản khẳng định khả năng sẵn sàng của tác chiến chống ngầm của Nhật đã đạt được mức độ cao. Khi bình luận về sự cố tàu lớp Hán, một cựu tham mưu trưởng Lực lượng phòng vệ trên biển Nhật Bản đã khoe rằng, các tàu ngầm của Trung Quốc sẽ không có khả năng lén vào các vùng biển sâu của Thái Bình Dương thông qua chuỗi đảo Ryukyu, tới Bắc hoặc Nam Đài Loan, hoặc thông qua eo biển Bashi (Luson) mà không bị phát hiện bởi các lực lượng chống ngầm của Mỹ và Nhật Bản.

Căn cứ vào những mối nguy hiểm tiềm ẩn như vậy, có lẽ Trung Quốc sẽ tránh những cuộc tuần tra vùng biển ven bờ và vùng biển xanh trong thời gian hiện nay – đặc biệt là trong những giai đoạn khởi đầu khi khả năng huấn luyện, các kỹ năng chiến thuật, và học thuyết vẫn còn non nớt.

Đa dạng biện pháp răn đe

Nhiều nhà phân tích phương Tây dự báo rằng, Trung Quốc sẽ chuyển đổi lực lượng hạt nhân nhằm tạo khả năng linh hoạt hơn, cho phép tham dự vào các nhiệm vụ “tác chiến” hạt nhân rộng lớn hơn. Điều này đòi hỏi gia tăng về số lượng và các kiểu loại vũ khí hạt nhân. Do đó, các nhà phân tích và các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc tỏ ra sẵn sàng xem xét lại khả năng răn đe tối thiểu.

Để có thể vươn xa ra biển, Trung Quốc cho xây dựng căn cứ tàu ngầm Tam Á, đặt tại đảo Hải Nam

Phương tiện răn đe ngầm dưới biển thế hệ tiếp theo sẽ cung cấp cho Bắc Kinh sự lựa chọn chiến lược để phòng vệ chống lại những thay đổi đột ngột trong môi trường an ninh quốc tế. Tuy nhiên, Trung Quốc đang tích cực phát triển hàng loạt biện pháp đối phó có thể thay thế nhau, để khẳng định mức độ đáng tin cậy của các lực lượng răn đe.

Tháng 1/2007, thử nghiệm chống vệ tinh đã chứng tỏ quyết tâm phát triển nhiều khả năng lựa chọn của Bắc Kinh, bảo đảm rằng các lực lượng phòng chống tên lửa không thể làm mất hiệu lực cục diện răn đe của quốc gia.

Trung Quốc sẽ có công cụ răn đe hạt nhân đáng tin cậy và hiệu quả hơn với việc triển khai các tàu ngầm lớp Tấn. Lực lượng SSBN của Trung Quốc sẽ khiến cho Mỹ thêm nhiều lo lắng. Tuy nhiên, chừng nào Trung Quốc và Mỹ còn chưa bắt đầu tiến hành cuộc ganh đua kiểu chiến tranh Lạnh, thì những thay đổi cơ bản trong cục diện hạt nhân của Trung Quốc vẫn không chắc sẽ xảy ra?!

Xuân Tùng (Đất việt)