Washington sẽ không xem xét lại thoả thuận đã ký với Tokyo về căn cứ quân sự Mỹ tại Okinawa và về sự hiện diện của quân đội Mỹ ở Nhật Bản. Vài giờ trước lúc đặt chân xuống Tokyo, Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ Robert Gates đã nhấn mạnh như trên.
Hai Bộ trưởng Quốc phòng Nhật Katsuya Okada và Mỹ Robert Gates tại trụ sở Bộ Ngoại giao Nhật. Reuters
Là thành viên đầu tiên trong chính phủ Obama công du Nhật Bản từ ngày ông Hatoyama lên nắm quyền tại Tokyo, ông Robert Gates sẽ có nhiệm vụ khó khăn là thuyết phục đồng minh tiếp tục duy trì các chiến dịch giúp đỡ Liên quân tham chiến tại Afghanistan, và nhất là thực thi thoả thuận về căn cứ Okinawa mà chính quyền tiền nhiệm của ông Hatoyama đã ký với Mỹ.
Theo giới quan sát, hồ sơ thứ nhất có thể sẽ không tạo ra khó khăn gì đặc biệt: Hoa Kỳ có vẻ đã dễ dàng chấp nhận quyết định của Tokyo là sẽ không gia hạn chiến dịch tiếp liệu cho liên quân ở Afghanistan kể từ tháng giêng 2010, trong lúc Nhật Bản tuyên bố sẽ tiếp tục giúp đỡ Kabul về mặt dân sự. Bộ trường Quốc phòng Nhật Bản hôm nay còn tiến thêm một bước khi cho rằng ông sẵn sàng phái nhân viên quân sự đến Afghanistan để giúp tái thiết nước này.
Riêng hồ sơ Okinawa và các căn cứ Mỹ tại đấy được dự báo là gai góc hơn, vì lẽ đây là một vấn đề hết sức nhạy cảm, không chỉ trong dân chúng Nhật Bản, mà cả trong liên minh cầm quyền của thủ tướng Hatoyama.
Hoa Kỳ hiện vẫn còn khoảng 47.000 quân nhân đốn trú tại 90 căn cứ ở Nhật Bản, mà hai phần ba ở Okinawa. Sự hiện diện của quân độI Mỹ ngày càng bị người Nhật, đặc biệt là cư dân Okinawa, phản đối, sau nhiều tai nạn chết người hoặc tội ác do lính Mỹ gây ra.
NgườI dân Nhật lại càng bất bình hơn khi nước họ hàng năm phải chi ra khoảng 2 tỷ đô la cho các căn cứ Mỹ. Vào năm 2006, hai chính quyền Hoa Kỳ và Nhật Bản lúc ấy đã đồng ý trên hai điểm quan trọng : thuyên chuyển 8000 lính Mỹ từ Nhật qua đảo Guam tại Philippines, đồng thời dời căn cứ không quân Futenma nằm giữa một khu vực đông dân cư ở Okinawa, ra một vùng bờ biển ít người hơn.
Thỏa thuận năm 2006 từng bị phe đối lập Nhật Bản phản đối, xem đấy là bất bình đẳng, và trong cuộc vận động tranh cử cũng như sau khi lên cầm quyền, tân thủ tướng Hatoyama đã từng yêu cầu Hoa Kỳ xét lại văn kiện này. Mới đây, ông còn lên tiếng kêu gọi Washington tỏ thái độ linh động hơn. Riêng về căn cứ không quân Funtenma, thủ tướng Nhật còn cho rằng ông muốn Hoa Kỳ di dời hẳn căn cứ này ra khỏi Okinawa, thậm chí qua hẳn một nước khác.
Đề nghị của tân chính phủ Nhật Bản lẽ dĩ nhiên đã không được Hoa Kỳ tán đồng, Theo một số nguồn tin báo chí Nhật Bản, phía Mỹ chỉ chấp nhận một số điều chỉnh nhỏ liên quan đến việc di dời căn cứ không quân Futenma, nhưng loại trừ hẳn khả năng rời khỏi Okinawa.
Một số quan chức tháp tùng bộ trưởng Robert Gates còn cảnh cáo rằng mọi động thái nhằm xét lại các thỏa thuận đã ký sẽ phá hoại quan hệ quốc phòng và an ninh đã có từ lâu đời giữa hai nước.
Đối với một số nhà phân tích, rạn nứt trong quan hệ chiến lược Mỹ Nhật hoàn toàn không có lợi cho Tokyo trong bối cảnh nước này đang phải đối phó với đà vươn lên cả về kinh tế và quân sự của Trung Quốc, trong lúc mối đe dọa hạt nhân đến từ Bắc Triều Tiên vẫn hiển hiện ngay bên cạnh.
Tuy nhiên, một số nhà quan sát cho rằng Washington không nên cứng rắn quá mức đối với Tokyo, vì lẽ hiện nay thủ tướng Hatoyama đang phải tìm cách xoa dịu các đảng nhỏ trong liên minh cầm quyền, vốn đòi hỏi là Tokyo phải mạnh mẽ hơn đối với Hoa Kỳ.
Theo chuyên gia Koichi Nakano, thuộc trường đại học Sophia, được hãng Reuters trích dẫn, nếu ông Robert Gates thúc bách Nhật Bản quá đáng thì điều đó có thể khiến chính quyền Hatoyama bị mất ổn định, một viễn cảnh không hề có lợI cho Hoa Kỳ.
Trọng Nghĩa (rfi.fr)