Hội nghị Thượng đỉnh Asean và 6 đối tác vùng Châu Á Thái Bình Dương tại Thái Lan vào chủ nhật 25/10/2009 có thể trở thành ''đấu trường'' để Bắc Kinh và Tokyo thúc đẩy quan điểm của mình về triển vọng thiết lập một khu vực tự do mậu dịch tại Châu Á.
Trên đây là dự báo của giới quan sát căn cứ vào những động thái mới đây của cả Trung Quốc lẫn Nhật Bản, đặc biệt trong bối cảnh khu vực châu Á có dấu hiệu hồi phục kinh tế nhanh chóng hơn là Châu Âu hay Hoa Kỳ.
Nếu Nhật Bản chủ trương tiến tới một vùng tự do mậu dịch rộng lớn, bao trùm toàn bộ khối gọi là Đông Á hiện nay, tức là 10 quốc gia Đông Nam Á, 3 nước Đông Bắc Á (Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc) cùng với Ấn Độ, Úc và New Zealand, thì Trung Quốc chỉ muốn giới hạn khu vực này ở mức Đông Nam Á và Đông Bắc Á mà thôi, dựa trên nền tảng có sẵn là cơ cấu Asean+3.
Trung Quốc đã nghiễm nhiên chi phối thương mại khu vực
Theo giới quan sát, quan điểm của Bắc Kinh bắt nguồn từ thực tế là từ nhiều năm nay, Trung Quốc đã nghiễm nhiên trở thành cường quốc chi phối nền thương mại trong khu vực, qua mặt Đông Nam Á trong vai trò ''cơ xưởng'' của thế giới, gia công từ hàng may mặc, giầy dép cho đến các sản phảm điện và điện từ cho các nước Âu Mỹ.
Với uy lực kinh tế càng lúc càng hùng mạnh, sau một thời gian dài là nước chỉ nhận chi viện, Bắc Kinh đã trở thành nguồn cấp vốn. Cùng với Nhật Bản và Hàn Quốc, mới đây, Trung Quốc đã đóng góp vào một loại quỹ ổn định tiền tệ Á châu, tức là một quỹ ngoại hối mà các nước trong khu vực có thể sử dụng để cứu vãn giá trị đồng tiền của mình khi cần thiết.
Đó là chưa kể đến các khoản đầu tư cũng như lượng hàng hoá khổng lồ mà Bắc Kinh rót vào các nước Đông Nam Á, từ Miến Điện cho đến Cam Bốt, cũng như những mối lợi mà họ thu hoạch được với Hiệp Định Tự Do mậu dịch song phương Trung Quốc Asean.
Trong tình hình đó cũng dễ hiểu là Trung Quốc không mặn mà với ý tưởng mở rộng thêm khối mậu dịch cho các đối thủ cạnh tranh tiềm tàng khác như Úc hay Ấn Độ.
Là cường quốc kinh tế số một ở Châu Á, Nhật Bản trong một chừng mực nào đó không thể hài lòng với chuyển biến trong cục diện kinh tế khu vực như kể trên.
Nhật Bản chủ trương xây dựng thị trường độc lập toàn khu vực
Tân thủ tướng Yukio Hatoyama mới đây đã thúc đẩy ý tưởng theo đó trong địa hạt thương mại, các nước Châu Á nói chung phải thay đổi cách nhìn, bớt chú mục vào thị trường Hoa Kỳ, mà phải tìm cách kích thích thị trường khu vực. Theo lãnh đạo Nhật, đây là phương án hữu hiệu để thúc đẩy tăng trưởng châu Á trong bối cảnh sức mua của giới tiêu thụ Mỹ sút giảm.
Để thực hiện điều đó, các nước trong vùng nên dựa vào một cơ chế sẵn có là Nhóm Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á, bao gồm 16 thành viên, để từ đó lập nên một khối mậu dịch mới theo mô hình của Liên Hiệp Châu Âu.
Theo tính toán của Nhật Bản, vào năm ngoái, khối này đã nắm giữ gần một phần tư sản lượng kinh tế của thế giới và hoàn toàn có thể thay thế các cơ chế song phương hiện hữu giữa Asean với Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản hay sắp tới đây là Ấn Độ chẳng hạn.
Ý tưởng này đã được ông Hatoyama tung ra mới đây nhân Hội nghị Thượng đỉnh ba nước Đông Bắc Á tại Bắc Kinh ngày 10/10, và đã vấp phải thái độ dè dặt của Trung Quốc. Theo một số nhà ngoại giao Nhật Bản được nhật báo Mỹ Wall Street Journal trích dẫn thì Bắc Kinh tương đối lạnh nhạt trườc khả năng thành lập một vùng tự do mậu dịch như Tokyo chủ trương.
Trong tình hình đó, giới phân tích dự báo rằng thủ tướng Nhật Bản sẽ lại tranh thủ Hội nghị Thượng đỉnh 16 nước Đông Á mở ra vào chủ nhật tới đây tại Thái Lan để quảng bá cho sáng kiến của mình, trong lúc Trung Quốc có thể sẽ tiếp tục phản ứng thận trọng. Cuộc cạnh tranh giữa hai cường quốc kinh tế nhất nhì châu Á sẽ lại tiếp diễn.
Trọng Nghĩa (rfi.fr)