"Thời hạn chót" 23/10 mà Cơ quan Năng lượng Nnguyên tử quốc tế (IAEA) đưa ra đối với bản dự thảo thỏa thuận quốc tế về việc cắt giảm lượng uranium dự trữ của Iran bị Tehran phớt lờ, bất chấp các nước liên quan như Mỹ, Nga và Pháp đều có câu trả lời "đồng ý" đúng thời hạn.
 |
| Iran không muốn mất lợi thế lớn? |
Thách thức lòng kiên nhẫn của các cường quốc
Phải chờ đến cuối ngày, các quan chức Iran mới lên tiếng cho biết, họ đang "nghiên cứu kỹ lưỡng đề xuất này trên lập trường tán thành, song vẫn cần đến giữa tuần sau để đưa ra câu trả lời", trong khi truyền hình Nhà nước Iran tối cùng ngày thông báo: "Tehran đang chờ đợi một phản ứng mang tính xây dựng lòng tin và tích cực đối với đề xuất rõ ràng của nước này muốn mua nhiên liệu hạt nhân để cung cấp cho một lò phản ứng ở Tehran nhằm phục vụ mục đích y học".
Các quan chức Iran sau đó nói rằng, Tehran muốn có được nhiên liệu hạt nhân làm giàu ở nước ngoài hơn là gửi uranium của họ ra nước ngoài để làm giàu rồi chuyển trở lại Iran phục vụ mục đích y học. Các phát biểu của họ rõ ràng cho thấy, thay vì chấp nhận dự thảo của IAEA, Iran một lần nữa thách thức lòng kiên nhẫn cũng như quyết tâm của của một số cường quốc phương Tây muốn triệt thoái tham vọng hạt nhân của nước này.
Theo bản dự thảo do IAEA soạn và được Mỹ, Nga, Pháp nhất trí, cho đến cuối năm nay, Iran sẽ chuyển 75%, tức khoảng 1,2 tấn trong số 1,5 tấn uranium được làm giàu ở cấp độ thấp của nước này sang Nga và Pháp. Tại đó, số nguyên liệu này sẽ được tiếp tục xử lý theo dạng khó được sử dụng cho đầu đạn hạt nhân và sau đó, được chuyển trở lại Iran như là các thanh nhiên liệu để cung cấp cho lò phản ứng nghiên cứu sản xuất đồng vị phóng xạ phục vụ y học ở Tehran.
Đề xuất này được coi là một "phép thử" đối với tuyên bố của Iran rằng, họ làm giàu uranium chỉ để phục vụ mục đích hòa bình. Chỉ cần một tấn uranium được làm giàu ở cấp độ thấp là đủ để làm ra uranium ở cấp độ dành cho vũ khí hạt nhân và từ dữ liệu về nguồn uranium hiện có ở Iran, Mỹ ước tính nước này có thể chế tạo một đầu đạn hạt nhân trong vòng 6 năm tới.
Dự thảo của IAEA cũng tạo quỹ thời gian cho các cuộc đàm phán rộng mở hơn về mục đích tối thượng của các cường quốc phương Tây rằng: Iran sẽ xoa dịu mối lo ngại của quốc tế về chương trình hạt nhân bí mật của nước này bằng việc giảm tiến độ làm giàu uranium để đổi lại những lợi ích về thương mại và công nghệ.
Tuy nhiên, sự lần lữa của giới chức Iran đã đặt dấu hỏi về kế hoạch nối lại đàm phán giữa nước này và các cường quốc vào cuối tháng 10 cũng như làm dấy lên mối nghi ngờ về khả năng có "đột phá" đối với vấn đề hạt nhân Iran.
Chờ đến bao giờ?
Thông báo quyết định trì hoãn của Iran, Tổng Giám đốc IAEA Mohamed ElBaradei bày tỏ hy vọng, Iran sẽ có câu trả lời tích cực bởi đồng ý với thỏa thuận này sẽ đánh dấu một chương mới trong quan hệ hợp tác sau 7 năm đình trệ.
Trong khi đó, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Mỹ Ian Kelly nêu rõ: "Chúng tôi có thể chờ đợi thêm vài ngày nữa, nhưng chúng tôi sẽ không chờ đợi mãi mãi". Ngoại trưởng Pháp Bernard Kouchner được cho rằng, Iran đang gây tác động tiêu cực về việc tiếp tục các cuộc tiếp xúc chính trị giữa Iran với nhóm "P5+1" tại Geneva.
Có thể thấy, Iran đang đứng trước thực tế khá nghiệt ngã trước khi đưa ra quyết định có tính "phơi bày thực chất" hồ sơ hạt nhân của mình. Họ không thể dựa chắc chắn vào sự bênh vực của Nga, qua tuyên bố của Thủ tướng Nga V.Putin mới đây rằng, "còn quá sớm để nói đến việc trừng phạt Iran", bởi chính đồng minh này từng phát biểu rằng, "đôi khi sự trừng phạt là không thể tránh khỏi".
Iran nhiều lần bác bỏ các đề nghị của Liên Hiệp Quốc và IAEA phải ngừng chương trình làm giàu uranium, hay cho phép các thanh sát viên quốc tế đến nước này kiểm tra các cơ sở hạt nhân. Còn việc họ sẽ xoay sở thế nào để có câu trả lời thích hợp như "hứa hẹn" vào giữa tuần tới, vẫn phải chờ xem.