Một lần nữa các lãnh đạo Hiệp HộI Đông Nam Á lại né tránh chỉ trích thành viên Miến Điện trên hồ sơ Aung San Suu Kyi, bất chấp việc tập đoàn quân sự bỏ ngoài tai những lời kêu gọi trả tự do cho lãnh tụ đối lập.
Giới tướng lãnh quân sự Miến Điện
Thái độ này lại càng nêu bật tính chất vô nghĩa của Ủy Ban Nhân Quyền ASEAN vừa được khai sinh và được các lãnh đạo đánh giá là một ''sự kiện lịch sử''. Thái độ nhẹ tay của ASEAN đã bị giới đấu tranh cho nhân quyền và dân chủ tại Miến Điện cực lực chỉ trích.
Hồ sơ Miến Điện vắng bóng trong chương trình nghị sự của 10 lãnh đạo ASEAN
Sau ba ngày Hội nghị Thượng đỉnh tại Hua Hin, Thái Lan và đặc biệt là trong những lần 10 lãnh đạo ASEAN họp riêng với nhau, họ hầu như không đề cập tới hồ sơ Miến Điện và nhất là vấn đề chính quyền nước này vẫn còn giam lỏng lãnh tụ đối lập sau một phiên toà hình thức, cho dù trong 2 thập niên qua, bà Aung San Suu Kyi đã bị giam giữ khoảng 14 năm.
Bản Tuyên bố chung cuộc của chủ tịch Hội nghị Thượng đỉnh ASEAN lần thứ 15, dù dài gần một chục trang, nhưng chỉ dành đúng một câu cho vấn đề Miến Điện, trong đó không hề nói tới vấn đề bà Aung San Suu Kyi.
Về Miến Điện, 10 lãnh đạo ASEAN chỉ kêu gọi chính quyền nước này ''hoàn tất tiến trình hòa giải dân tộc'' và tiến hành cuộc tổng tuyển cử dự trù năm 2010 một cách ''trung thực, tự do, minh bạch và bao gồm mọi thành phần'' sao cho sự kiện này được cộng đồng thế giới tin tưởng.
Ngay trong những cuộc họp kín, vấn đề Miến Điện và bà Aung San Suu Kyi cũng không hề được nhắc tới. Một nhà ngoại giao cao cấp thuộc khối ASEAN đã xác nhận như trên vớI hãng tin Pháp AFP. Lần hiếm hoi mà hồ sơ này được nhắc tới là trong cuộc họp của ASEAN với 3 đối tác Đông Á vào hôm 24/10/2009, khi thủ tướng Miến Điện Thein Sein cho biết là tập đoàn quân sự có thể giảm nhẹ chế độ quản chế lãnh tụ đối lập, nhắc lại một thông tin mà họ từng đưa ra khi kết án bà Aung San Suu Kyi.
Thái độ ''đầu hàng'' Miến Điện của ASEAN bị phê phán nặng nề
Thái độ bị đánh giá là ''khấu đầu'' trước Miến Điện của khối ASEAN đã bị giới đấu tranh cho nhân quyền có mặt tại Hua Hin cực lực đả kích, nhất là khi giới lãnh đạo Hiệp HộI Đông Nam Á đồng loạt ca ngợi tính chất lịch sử của việc khai sinh cơ chế nhân quyền ASEAN.
Trả lời hãng AFP, ông David Mathieson, một chuyên gia về Miến Điện thuộc tổ chức bảo vệ nhân quyền Human Rights Watch đã mỉa mai : '' Tất cả đều là một trò hề to lớn. Người ta không mong đợi gì nhiều từ Ủy Ban Nhân Quyền, và ASEAN đã thỏa mãn mong đợi đó''. Theo nhân vật này thì "ASEAN không thể duy trì bất kỳ uy tín nào khi khấu đầu trước giới lãnh đạo Miến Điện''.
Còn đối với bà Khin Omar, người được cử làm đại diện xã hội dân sự Miến Điện tham gia cuộc tiếp xúc với các lãnh đạo ASEAN nhưng bị chính quyền Miến Điện ngăn chặn không cho dự họp thì thái độ của Khối Đông Nam Á không có gì đáng ngạc nhiên.
Theo bà, ''sau khi phiên toà xét xử đã kết thúc và bà Aung San Suu Kyi đã trở lại tình trạng bị quản chế thì ASEAN cũng trở lại quan điểm né tránh đề cập đến hồ sơ Miến Điện''. Bà Khin Omar cho rằng, ngày nào mà Hiệp Hội Đông Nam Á còn duy trì nguyên tắc không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, ngày đó vấn đề Miến Điện sẽ không được giải quyết.
Mặt khác, theo AFP, còn có một nguyên nhân khác giải thích thái độ nhẹ tay của ASEAN đối với tập đoàn quân sự Miến Điện, đó là sự kiện nhiều thành viên ASEAN cũng phải đối phó với vấn đề nhân quyền, đặc biệt tại Lào hay Việt Nam và cả ở Thái Lan, nơi chính quyền bị chỉ trích vì đối xử không tốt với các sắc dân thiểu số.
Thái độ nhũn nhặn của ASEAN đối với Miến Điện còn có thể được giải thích bằng chuyển biến mới đây trong lập trường của Hoa Kỳ, hòa hoãn hơn với tập đoàn quân sự. Theo bà Bridget Welsh, một chuyên gia về Đông Nam Á tại đại học Quản lý Singapore, thì "thay đổi trong quan điểm của Hoa Kỳ đã giảm áp lực trên khối ASEAN trong việc thúc đẩy cải tổ tại Miến Điện".
Trọng Nghĩa (rfi.fr)