ĐIỂM BÁO QUỐC TẾ

Tuần báo Pháp tóm lược tình hình nguyên nhân qua câu hỏi hóc búa :  Làm thế nào để nuôi sống 9 hay 10 tỷ dân của hành tinh trong không đầy 50 năm tới đây, tức vào chân trời 2050. Trước thách thức về lương thực này, một số quốc gia thiếu đất canh tác muốn dự phòng, nhìn sang đất đai các nước nghèo, chưa đủ phương tiện khai thác hết năng suất của mình.

Đi đầu phòng trào tung tiền thuê mua đất trồng trọt này là các quốc gia dầu hoả vùng Vịnh, nhưng cũng có những nước Châu Á như Nhật Bản, Hàn Quốc và nhất là Trung Quốc, Ấn Độ... Còn những con mồi là những nước Đông Nam Á, Châu Phi, Châu Mỹ La tinh hoặc là Cộng hoà Liên Xô cũ, như  Kazhakstan chẳng hạn. Có khi họ cón mua cả đất của Nga, như Trung Quốc đã làm.

Trung Quốc đứng đầu danh sách đi thuê mua đất của nước khác

Riêng tại châu Á, ai mua của ai ? Tuần báo Pháp kể đến trường hợp Hàn Quốc mua đất của Mông Cổ, (270.000 ha ở vùng Halhgol trù phú). Còn Ấn Độ, ngoài đất tại Châu Phi và Trung Mỹ, cũng nhìn sang indonesia. Thế nhưng đứng đầu các nước đi thuê mua đất người khác là Trung Quốc. mà theo le Courrier, năm 2007 đã có chủ trương phát triển nông nghiệp ''ngoài biên giới''. Trong chính sách này, bên cạnh việc xuất khẩu nông phẩm, hợp tác quốc tế thì Bắc Kinh còn có kế hoạch đầu tư trực tiếp ở ngoài và giao cho các công ty của họ quản  lý  sản xuất.

Hiện nay có khoảng 40 công ty Trung Quốc hoạt động trong mục tiêu này tại hơn 30 quốc gia, hay vùng lãnh thổ, trong đó có những đề án quan trọng với các nưóc ASEAN, như indonesia, Malaysia, Miến Điện, Cam Bốt, Philippines, Việt Nam. Các tập đoàn Trung Quốc hoạt động trong nhiều lãnh vực nông nghiệp, từ ngành đánh cá cho đến trồng cây cao su. Năm 2007 có đến 1.500 tàu đánh cá Trung Quốc đi đánh bắt ngoài hải phận của mình, ở những khu đặc quyền kinh tế của 32 quốc gia, từ indonesia cho đến Achentina.

Đối với những nước giàu nhưng nông nghiệp không mấy phát triển thì mục tiêu của họ rất đơn giản : trên những vùng đất thuê mua, họ gia công trồng trọt và thu hoạch sản phẩm đưa về nước. Những sản phẩm đắt hàng hiện nay, phần lớn là lúa gạo, bắp ngô, đậu nành, miá... Chủ trương này mang lại cho các nước gàu có đó hai mối lợi : một mặt, họ bảo đảm được lương thực nuôi dân của họ, mặt khác họ cũng hạn chế được chi phí quá lớn nếu lương thực tăng giá.  Theo Le Courrier international, giá lương thực trên thế giới sẽ còn tăng mạnh trong những năm tới đây. Theo cơ quan Lương nông Liên Hiệp Quốc FAO, từ khoảng năm 2008 đến 2017, giá thực phẩm tính trung bình có thể tăng 50%.

Nguy cơ gây thảm hoạ môi trường và bất ổn xã hội

Phong trào đi thuê mua đất canh tác ngày càng gia tăng mạnh, liên quan đến hàng trăm ngàn, thậm chí hàng triệu ha (, ở Châu Á và Châu Phi có 30 triệu ha đất nằm trong tay người nước ngoài), đã khiến cho chính quyền một số nưóc bắt đầu lo ngại và tìm cách hạn chế. Lý do là vì, cho dù các quốc gia đến thuê đất có những cam kết chuyển giao công nghệ học, nhưng nguy cơ gây thảm hoạ về môi trường, và bất ổn định xã hội rất cao.

Trường hợp tại Madagascar mới đây là một ví dụ điển hình. Hợp đồng cho Hàn Quốc trồng bắp trên một diện tích 1,3 triệu ha đã làm cho các nông dân Madagascar phẫn nộ, và tổng thống Ravalomana đã bị lật đổ vào tháng 3 vừa qua.

Theo Le Courrier international, Thái Lan là một trong những nước đã tìm cách hạn chế việc cho các quốc gia Ả rập vùng Vịnh thuê đất, với những quy đinh khắt khe hơn. Các nước như Tiểu Vuơng Quốc Ả rập Thống Nhất, vốn nhòm ngó đồng ruộng màu mỡ Thái Lan, có thể đầu tư vào các tập đoàn khai thác nông nghiệp Thái, nhưng không thể thuê mua đất để làm chủ hẳn như ở Pakistan chẳng hạn. 

Theo đánh giá các chuyên gia, trong vấn đề cho nước ngoài thuê mua đất nông nghiệp, trên nguyên tắc thì hai bên cùng có lợi : những người chủ mới mang đến vốn liếng, kỹ thuật, kinh nghiệm, và tạo thêm công ăn việc làm ở những vùng bị bỏ bê; nông dân tại chỗ cũng tiếp cận được vơí kỹ thuật hiện đại, cải thiện năng suất của họ. Thế nhưng vấn đề là những hợp đồng ký kết thường thiếu minh bạch, hiếm khi đươc công bố, và thường không có lợi cho quốc gia bán đất.

Trích dẫn chuyên gia Liên Hiệp Quốc Olivier de Stutter, Le Courrier cho biết là một số hợp đồng được tiết lộ có hình thức rất sơ sài, chỉ độ 4 trang tối đa, trong đó trách nhiệm và những điều mà những người đầu tư phải thực hiện không đươc nêu lên rõ ràng. Các nhu cầu như đầu tư vào hạ tầng cơ sở, quản lý tài nguyên thiên nhiên, đều để toàn quyền cho các nhà đầu tư muốn làm như thế nào thì làm. Theo chuyên gia Liên Hiệp Quốc, loại hợp đồng như thế rất đáng ngại.

Các chuyên gia cũng nêu một số yếu tố đáng lo khác : nông dân tại chỗ có thể bị tước đoạt đất đai, trong lúc dân chúng trong nước có nguy cơ bị thiếu hụt lương thực vì sản phẩm bị mang đi. Cho nên các hợp đồng phải quan tâm đến việc bảo đảm lương thực cho người dân cũng như công cuộc phát triển bền vững. Theo giới chuyên gia, các hợp đồng cho thuê đất canh tác phải đươc thương lượng cả ở cấp điạ phương chứ không phải là chỉ ở cấp quốc gia. Mặt khác, một phần sản phẩm làm ra phải được bán tại chỗ.

Đấy chỉ là những biện pháp tối thiểu. Những người có cái nhìn thực tế thì đánh giá là cho dù các nhà đầu tư có du nhập đưa kỹ thuật hiện đại đến nơi để canh tác, thì những người nông dân cá thể cũng không hưởng đươc gì.  Ông Lester Brown, thuộc Viện Earth Policy, nhận định  : Phải nhớ là bao nhiêu tấc đất cho nước ngoài thuê mua, là bấy nhiêu tấc đất để nuôi sống dân tại chỗ bị mất đi.

Mafia Trung Quốc lộng hành tại Nhật

Trong một bài báo mang tựa đề đập mắt ở mục Châu Á, Tuần báo Pháp Le Courrier internatinal chú ý đến tình hình xã hội Nhật Bản :  Mafia Trung Quốc uy hiếp Yakuza, mafia Nhật Bản. Trích dẫn tờ Asahi Shimbun, Le Courrier cho biết là Mafia Trung Quốc ngày càng hiện diện đông đảo ở Nhật Bản và đã làm đảo lộn thế giới tội ác ở Nhật. Chính quyền đặc biệt lo ngại trước sự xuất hiện của những băng đảng thanh niên gọi là ''Nhật - Trung''.

Bài báo bắt đầu bằng sự kiện một toán khoảng 20 người đã đột nhập vào một thẩm mỹ viện ở ngoại ô Tokyo, ngay trước giờ đóng cửa. Họ mặc áo choàng dài màu đen, tay cầm đao, không rành rọt tiếng Nhật, và nói với nhau bằng tiếng Hoa. Đây là những băng đảng mới, không ngần ngại đến gây hấn ở vùng đất của mafia Nhật Yakuzas.

Theo bài báo những băng đảng như nói trên ngày càng nhiều, phần đông họ là những người quê ở tỉnh Phúc Kiến (Trung Quốc), nhập cư trái phép vào Nhật và đi trôm cướp ở mọi nơi, hầu như là khắp nước. Theo thống kê thì vào năm 2008, những vụ phạm pháp do người Trung Quốc gây ra lên đến hơn 12.400 vụ. Trước hành vi của những nhóm mafia Trung Quốc, giới Yakuza, đã mở chiến dịch phản công, vận động trục xuất người Trung Quốc, đập phá quán bar, cơ sở làm ăn của họ, làm cho bầu không khí thêm bất an.

Nhưng không chỉ người Phúc Kiến, điều mà giới an ninh Nhật Bản lo ngại là sự xuất hiện những băng đảng thanh niên người Nhật, nhưng thế hệ cha ông, từng ở Trung Quốc. Bài báo nêu ví dụ của Ken, 25 tuổi, bà ngoại là một người Nhật bị kẹt lại Trung Quốc sau đệ nhị thế chiến. Ken trở về Nhật lúc lên 9. Băng của Ken gồm những thanh niên cùng trường hợp như anh. Vấn đề là những thanh niên này gần như đã trở thành thần tượng của lớp trẻ.

Asean còn vấp phải nhiều cản lực trên con đường hội nhập

Hội nghị Thượng đỉnh Asean tại Hua Hin vừa kết thúc tuần qua cũng là dịp để tuần báo Anh The Economist ghi nhận ''Những giấc mơ xa vời'' của Hiệp Hội Đông Nam Á, tựa của bài báo bên trên hàng tiểu tựa : ''Các hy vọng mơ hồ về hội nhập và những tranh chấp song phương vô trật tự''

Đối với tờ báo, các lãnh đạo châu Á Thái Bình Dương có mặt tại Hua Hin Thái Lan đã rất phấn khởi trước tình hình kinh tế khu vực đang hồi phục nhanh chóng. Vì thề họ đã đưa ra rất nhiều đề án hội nhập khu vực thành một vùng tự do mậu dịch rộng lớn. Từ thủ tướng Nhật Hatoyama, cho đến thủ tướng Úc Kevin Rudd, ai cũng nói đến một vùng tự do thương mại liên kết các nền kinh tế năng động nhất thế giới. Thế nhưng, The Economist đã ghi nhận một loạt khó khăn có thể cản trở việc thực hiện giấc mơ trên.

Đối với khu vực Asean, cơ sở để thúc đẩy việc thành lập vùng tự do mậu dịch trên hình thức đã có, với kim ngạch trao đổi hang hoá nội vùng ngày càng gia tăng nhanh chóng, lên đến 42% tổng trị giá mậu dịch của khu vực trong năm 2008, so với 32% vào năm 1990.

Thế nhưng, đối với The Economist, nếu nhìn kỹ, thì đa số sản phẩm trao đổi trong vùng là nguyên liệu và bán thành phẩm, được chế biến thành các sản phảm phục vụ thị trường Âu Mỹ. Bên cạnh đó, Trung Quốc, động lực chủ chốt thúc đẩy thương mại trong vùng, lại không phải là thị trường của các mặt hàng đó, thậm chí còn cạnh tranh với nhiều nước Asean trên các thị trường giàu có.

Ngay trong nội bộ các nước Đông Nam Á,  nơi mà Hiệp định tự do mậu dịch Asean đã đạt nhiều bước tiến, hàng rào thuế quan mậu dịch đã được hạ bỏ đáng kể và thành công, theo The Economist, những rào cản phi mậu dịch khác vẫn tồn tại, chẳng hạn tình trạng quan liêu hành chánh,. Mặt khác, dù hàng hoá đã được tư do lưu thông, thế nhưng dịch vụ thì chưa.

Trên bình diện chính trị xã hội, một cản trở lớn đối với ASEAN trong việc hội nhập là tính thuấn nhất và uy tín còn yếu. Asean đã có một hiến chương, nhưng vẫn duy trì nguyên tắc không can thiệp vào nội bộ của nhau. Trong tình hình đó thì làm sao có thể nói được đến việc tiến tới mô hình Liên Hiệp Châu Âu nơi các thành viên đồng ý từ bỏ một phần chủ quyền của mình. Đó là chưa kể đến các khác biệt về thể chế chính trị, văn hoá cũng như trình độ phát triển, hay là thái độ gượng nhẹ đối với Miến Điện.

Ngoài ra, như The Economist ghi nhận, còn có vấn đề tình đoàn kết trong Asean, đã bị cả thế giới đàm tiếu mới đây khi ngay tại Hội nghị Thượng đỉnh Thái Lan, thủ tướng Cam Bốt Hun Sen đã gây căng thẳng với đồng minh trong khối khi công khai bênh vực ''người bạn'' Thaksin của mình.

The Economist kết luận khá bi quan, Asean hiện nay có dấu hiệu quá yếu kém và quá chia rẽ để có thể thực hiện nhanh chóng và sâu đậm tiến trình hội nhập khu vực.

Mai Vân (RFI)