Lào ngày càng bị Trung Quốc khống chế
Tạp chí Courrier International tuần này tập trung trên hồ sơ đặc biệt kỷ niệm 20 năm ngày Bức tưuớng Berlin Sụp đổ. Tuy nhiên ở trang châu Á, tuần báo Pháp đã chú ý đến đà gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc tại vùng Đông Nam Á với bài mang tựa đề : "Trung Quốc tăng cường một cách ngoạn mục sự hiện diện ở Lào".
Đường từ Trung Quốc qua Thành phố Boten của Lào (Ảnh: DR)
Theo Courrier international, thèm thuồng trước những tài nguyên giàu có của Lào, Trung Quốc đã gia tăng đầu tư vào những đề án to lớn ở quốc gia này, đầu tư tư nhân cũng như nhà nước. Có điều là các đề án này có cái giá khá cao mà Lào phải trả về mặt xã hội cũng như kinh tế.
Trích dịch báo trên mạng Asia Times, Courrier international mở đầu bài viết bằng việc mô tả cảnh từ bến xe ở Côn Minh (Vân Nam), xe ca đầy ắp người rời bến. Đây là những công nhân lên đường đến thủ đô Lào, Vientiane. Đoạn đường dài, phải mất đến 40 tiếng đồng hồ mới đến nơi, nhưng có vẻ không làm họ nao núng chút nào.
Ngược lại nữa là khác trước viễn ảnh sẽ được một đồng lương khá hơn. Một người giải thích : "Lào là một quốc gia nghèo, bẩn thỉu. Nhưng chúng tôi có nhiều bạn bè ở đấy. Chúng tôi có thể kiếm được tiền và giúp đỡ để Lào có thể giống Trung Quốc hơn.''
Bài báo nhắc lại là trong vùng Tam giác vàng, ảnh hưỏng của Trung Quốc đã có từ lâu. Một đợt người lao động ở Vân Nam đã đến đây vào thế kỷ 19, và một đợt mới đang đổ về đây. Từ mấy năm qua, Trung Quốc đã đổ tiền vào phát triển khu vực phiá Bắc Lào. Một thoả thuận hợp tác 2 bên được ký vào năm 1997.
Trung Quốc là chủ của gần 40% đề án đầu tư
Hiện nay thì Trung Quốc là chủ của gần 40% các đề án đầu tư ở Lào. Với trợ giúp của chính phủ, đầu tư của nhà nước hay tư nhân, số công ty xí nghiệp tư nhân Trung Quốc ngày càng nhiều trên đất Lào, Họ kiểm soát nhiều mảng kinh tế của nước naày, từ tài nguyên mỏ cho đến cao su, điện, khu vực bán lẻ, khách sạn.
Năm ngoái, chính quyền Vân Nam đã đưa ra đề án gọi là Northern Plan, mục tiêu nhằm phát triển lãnh vực công nghiệp vùng phiá Bắc Lào từ đây đến năm 2020. Đề án đang chờ được Đại Hội lần thứ IX của đảng Cộng sản Lào vào năm tơí đây, 2010, phê chuẩn.
Nếu số lượng xe 4x4 mà người thấy ở vùng biên giới Lào Trung Quốc cho thấy rõ rệt ảnh hưởng ngày càng lớn của Trung Quốc tại đây đã có lợi cho một số người, thì ngược lại theo bài báo, đông đảo dân Lào cũng như giới quan sát viên quốc tế đếu lo ngại về tác động trên môi trường và xã hội Lào. Mối quan ngại lớn hiện nay là về '' xa lộ '' 3, xây dựng với vốn của Trung Quốc, Thái Lan... nối liền Vân Nam - Bangkok và xuyên qua vùng Bắc Lào.
Thành Phố Boten của Lào đã biến thành một đô thị Trung Quốc
Thành phố Boten của Lào nằm trên biên giới vớí Trung Quốc, gần con lộ số 3, đã có được quy chế "vùng kinh tế đặc biệt"'. Có điều theo Courrier International, với diện tích 21 cây số vuông, và tên mới là Boten Golden City, thành phố này trên thực tế xem như đã đươc sát nhập vào Trung Quốc. Đươc giới thiệu là hiện đại nhất nước Lào, Boten đã được nhượng lại cho các nhà đầu tư Trung Quốc trong thời hạn 30 năm, và có thể triển hạn đến 60 năm.
Quả đây là một thành phố Trung Quốc, giờ cũng theo giờ Bắc Kinh, tiền sử dụng là đồng yuan và ngôn ngữ là tiếng quan thoại. Điện và điện thoại đều nối vào mạng lưới của Trung Quốc, ngay cả ổ cắm điện cũng theo chuẩn của Trung Quốc. Thậm chí các cô gái điếm cũng đến từ Trung Quốc.
Boten đã làm dấy lên cả một phong trào phản đối : để xây dựng đặc khu kinh tế, cư dân ở Boten đã bị trục xuất khỏi thành phố của họ, bị dời xa ra cách đấy khoảng 20 cây số, một nơi mà dịch vụ thì kém cỏi, đất cằn cỗi hơn. Boten là trường hợp điển hình nhưng không phải duy nhất.
Việc nhượng đất còn có một mối đe doạ khác nữa trên môi trường, sinh thái : nạn săn bắt, buôn bán thú vật quý hiếm. Đi qua Boten, du khách sẽ thấy những cái chuồng chật hẹp, nhốt nào là khỉ, gấu đen hay những loài thú hiếm hoi khác, chờ người mua chuyển về bên kia biên giới. Nhung đáng lo ngại nhất theo bài báo, là nạn phá rừng, bán gổ, và sau đó trồng cây cao su.
Theo le Courrier, các công ty Trung Quốc đầu tư ồ ạt vào các đồn điền. Một khi được giấy phép của chính quyền Vientiane, thì họ thương lượng với chính quyền điạ phương. Cho nên dù ý thức về những mối nguy hại đối với Lào, nhưng giới bảo vệ môi trường cũng đành bó tay.
Le Courrier kết luận là với hàng hoá Trung Quốc tràn ngập nước Lào, với những khoản trợ giúp vô điều kiện, Trung Quốc còn tung hoành người láng giềng nhỏ bé này trong nhiều thập niên nữa.
Kỷ niệm 20 năm ngày bức tường Berlin sụp đổ
Tuần báo Courrier international dưới tựa đề ''Berlin, để ghi vào ký ức'' đã đăng ngay trên trang bìa ảnh một đôi trai gái hôn nhau trước bức tường, nhìn từ phiá Tây, đằng sau là đám đông đang đục phá bức tường dưới cái nhìn thản nhiên của những người lính đứng bên trên. Courrier international đặc biệt ghi lại lời kể của 12 nhà văn về những gì họ đã thấy từ năm 1989 đến năm 2009.
Trong hồ sơ dài hơn 20 trang, Courrier International đã bắt đầu bằng suy nghĩ cũa nhà biên kịch người Đông Đức Ingo Schulze, ghi nhận điều mà ông gọi là 3 cái "hỏng hóc" của tiến trình thống nhất nước Đức. Đối với nhà văn này, thì vì quá vội vã, muốn thực hiện thống nhất nhanh chóng sau khi bức tường Berlin sụp đổ, thủ tướng Đức lúc bấy giờ là Helmut Kohl đã để lại nhiều vết thương tại Đông Đức.
Theo tác giả, tiến trình thống nhất nhanh chóng đã giúp cho một số người ở Tây Đức làm giầu nhanh chóng, trong lúc những người ở bên phiá Đông vẫn bị lâm vào cảnh chật vật. Do chênh lệch cực lớn về trình độ phát triển giữa hai miền Đông và Tây Đức, lẽ ra Tây Đức phải chuẩn bị một thời kỳ quá độ, thay vì sát nhập hai miền trong một sớm một chiều, khiến cho những người phiá Đông bị hụt hẫng, không theo kịp.
Nhà văn Michal Hvorecky người Slovakia cũng có một cái nhìn mất ảo tưởng về những gì xẩy ra tại nước ông trong vòng 20 năm qua, từ ngày bức tường Berlin sụp đổ, kéo theo toàn bộ hệ thống xã hội chủ nghĩa đông Âu. Nhà văn Slovakia đã tỏ ý ngậm ngùi trước sự kiện là sau khi đất nước được tự do, một thiểu số gọi là "tân dân chủ" khéo xoay sở đã biết lợi dụng thời kỳ quá độ để làm giàu vô tội vạ. Trong lúc đó thì những người khác càng lúc càng phải thắt lưng buộc bụng.
Tuy nhiên, không phải ai cũng chỉ nhìn thấy khiá cạnh tiêu cực của việc nước Đức thống nhất. Nhà văn kiêm nhà báo Đông Đức Monika Maron được Courrier International trích dẫn đã cho rằng chính nhờ việc Bức Tường Berlin sụp đổ mà người dân Đông Đức đã vươn lên được và phát huy được tài năng và sáng kiến của mình, không bị guồng máy đè bẹp như dưới thời cộng sản.
Tuần báo Anh The Economist cũng dành hồ sơ đặc biệt để kỷ niệm 20 năm ngày Bức tường Berlin sụp đổ. Nhận định của The Economist rất rõ rệt: Trong 20 năm vừa qua, dân Đông Đức và những người Đông Âu đã đạt được quyền tự do đáng kể về mặt kinh tế. Thế nhưng không nên coi đó là một điều sẽ tồn tại mãi mãi.
Trong bài xã luận, The Economist đánh giá : Việc phá hủy bức màn sắt ở châu Âu ngày 9/11/1989 cho đến nay vẫn à một sự kiện chính trị đáng ghi nhớ trong cuộc sống của mỗi người. Sự kiên này đã cởi trói cho hàng triệu con người, kết thúc một cuộc tranh chấp có nguy cơ dẫn đến hủy diệt bằng vũ khí hạt nhân. Đối với những người theo xu hướng tư do tại Phương Tây, sự kiện đó vẫn là biểu tượng của những thành quả đạt được cho đến nay, cũng như là biểu tượng của những gì cần phải tiếp tục đấu tranh để duy trì.
Một mảng tường ''domino'' bằng polystyrène tại Berlin tháng 11/2009 (Ảnh: Thanh Phương)
Cách đây 20 năm, Bức tường Berlin sụp đổ, đánh dấu cho ngày tàn của chủ nghĩa cộng sản. Điều đáng ghi nhận là vào đêm 09/11/1989, Bức tường Berlin đã sụp đổ nhờ vào một sự nhầm lẫn của Bí Thư Thành Ủy Đông Berlin lúc bấy giờ, ông Gunter Schabowski. Nhân vật này đồng thời giữ chức vụ phát ngôn viên của chính phủ Đông Đức, ông cũng là thành viên Bộ Chính Trị.
Chiều hôm đó, sau hơn một tiéng đồng hồ họp báo, một phóng viên Hãng Thông Tấn Ý ANSA, Ricardo Ehrman, đặt câu hỏi với Gunter Schabowski về những quy định mới liên quan đến việc người dân Đông Đức muốn xuất ngoại. Có lẽ đây là câu hỏi duy nhất trong suốt cuộc họp báo mà mọi người dân Đông Đức cảm thấy thiết thân.
Xin nhắc lại, từ mùa hè năm ấy, cho đến ngày 09/11, theo tuần báo The Economist, có thể đã có 200.000 người Đông Đức tìm cách băng qua Tây Đức bằng nhiều ngả : Hungari, Tiệp Khắc... Hơn nữa, buổi họp báo chiều hôm đó, được truyền hình trực tiếp tại Đông Đức.
Trả lời câu hỏi kể trên của nhà báo Ricardo Ehrman, ông Gunter Schabowski đã cầm lên một văn bản, mà dường như ông không hề biết nội dung. Đó là một quyết định mới nhất của chính phủ, mà ông Gunter Schabowski đọc lên cho cử toạ nghe : "Các chuyến xuất ngoại sẽ được cho phép, không cần điều kiện đặc biệt hay lý do gia đình".
Một nhà báo khác hỏi liền : "Bắt đầu từ lúc nào ?" Ông Gunter Schabowski trả lời : "Theo chỗ tôi biết ngay từ bây giờ... không phải đợi thêm". Điều ông Schabowski không biết, đó là quyết định này, theo chính phủ Đông Đức, sẽ có hiệu lực sau ngày 09/11/1989, và với điều kiện là công dân nào muốn xuất ngoại phải xin thị thực xuất cảnh.
Thế nhưng ngay tức khắc, tối hôm đó, các cơ quan truyền thông Đức và nước ngoài đã đưa tin : Cộng hoà Đông Đức đã mở cửa biên giới cho mọi công dân. Vậy là hàng chục ngàn người Đông Berlin đã đổ về các cửa khẩu tại Bức Tường.
Người Tây Đức tập hợp nhìn lính Đông Đức phá bỏ Bức Tường Berlin ngày 11/09/1989 (Ảnh: AFP)
Trước đám đông, lính biên phòng Đông Đức không còn ngăn cản được dòng người và đúng 0 giờ 2 phút, cửa biên giới tại Berlin đã mở toang, không còn ai kiểm soát. Bức tường Berlin đã sụp đổ như vậy, nhờ vào một câu nói hớ của Gunter Schabowski.
Nhầm lẫn của ông, phần nào đã thể hiện sự rệu rã của guồng máy lãnh đạo Đông Đức, bị phân hoá trầm trọng trước áp lực của hàng triệu người biểu tình kể từ tháng 9 trở đi, và hàng trăm ngàn người đã bỏ phiếu bằng chân chống chế độ kể từ mùa hè.
20 năm sau, ngày hôm nay, Berlin, thủ đô của nước Đức thống nhất, chuẩn bị liên hoan mừng ngày Bức Tường sụp đổ. Đặc phái viên Thanh Phương tường thuật về một hàng các quân cờ domino bằng polystérène dựng ngay trung tâm Berlin, làm biểu tượng cho Bức Tường và sẽ được đạp đổ ngày mai, nhân ngày lễ hội Tự Do.
Bức Tường Berlin sụp đổ là một sự kiện không ai lường trước nổi. Ngay cả cơ quan tình báo của Tây Đức, gọi tắt là BND, cũng không hề dự báo nổi điều này. Theo các tiết lộ mới nhất của báo Der Spiegel trên mạng, tình báo Tây Đức vốn coi nhẹ sức mạnh của phong trào quần chúng tại Đông Đức và ngược lại, đánh giá quá cao thế lực kềm kẹp của công an Đông Đức. Thông tín viên Hoàng Nguyễn tường thuật từ Budapest.
Tình báo Tây Đức là nguồn đầu tiên đưa tin về sự đào tẩu của Erich Honecker, cựu tổng bí thư Đảng Cộng sản Đông Đức. Ngày 7-11-1989, tức là chưa đầy 2 ngày trước khi bức tường Berlin sụp đổ, BRD thông báo cho Văn phòng Thủ tướng của Helmut Kohl biết rằng Honecker đã tới tiểu bang Saar, rồi sang Thụy Sĩ chữa bệnh, nhưng với ý chạy trốn. Tuy nhiên, đây là một thông tin sai lạc: lúc đó, lãnh tụ cộng sản Đông Đức vẫn sống tại ngôi nhà của ông gần Berlin.
Đây chỉ là một trong những thông tin thất thiệt, hoặc thiếu chính xác mà các điệp viên BND thu thập được thời đó. Tháng 9-1989, cũng BND đã loan tin Honecker từ trần: nguồn tin này xuất phát từ Hoa Kỳ và được tờ báo Đức “Bild” đưa lại, nhưng BND đã bất cẩn đến mức… tin ngay cho dù nhiều nhà phân tích tỏ ra rất ngờ vực về độ xác tín của nó.
Một câu hỏi hợp lý được đặt ra: tình báo Tây Đức hoạt động hiệu quả đến mức nào tại CHDC Đức? Cho dù đại đa số các hồ sơ do BND khởi thảo về những sự kiện năm 1989 hiện vẫn được coi là tuyệt mật, nhưng mới đây, hàng ngàn trang tư liệu đã được mở cho các nhà nghiên cứu tại kho thư khố ở thành phố Koblenz. Qua đó, chúng ta có thể thấy được, tình báo CHLB Đức biết đến đâu về quân đội Đông Đức, về nội tình và tâm trạng của giới lãnh đạo thượng đỉnh của Đảng Cộng sản CHDC Đức.
Có rất nhiều hồ sơ BND về Hans Modrow, người giữ cương vị thủ tướng Đông Đức sau khi bức tường Berlin sụp đổ, hiện là một gương mặt sang giá của cánh tả Đức. Tuy nhiên, các thông tin do BND thu thập về ông khá mâu thuẫn và có độ tin cậy vừa phải.
Chẳng hạn, một hồ sơ của BND cho rằng trong cuộc hội đàm với Mikhail Gorbachev, Modrow tỏ ý sẵn sang trao quyền chỉ đạo của cơ quan mật vụ chính trị Stasi cho Liên Xô, để 260 ngàn nhân viên mật vụ Đông Đức trở thành một bộ phận do KGB quản lý và trả lương. BND còn cho rằng khi đó, Gorbachev đã rất quan tâm tới đề nghị này vì Stasi có rất nhiều điệp viên đã “ăn sâu” tại các quốc gia Phương Tây và trên nhiều góc độ khác, họ còn hoạt động hiệu quả hơn KGB.
Trả lời phỏng vấn tờ “Spiegel”, Hans Modrow đã bác bỏ hoàn toàn nguồn tin này và gọi đó là sự bịa đặt đê tiện. Tuy nhiên, BND vẫn không công nhận rằng họ đã đưa tin sai: một số cựu nhân viên cơ quan này cho rằng, dầu sao đi nữa thì sau cuộc hội đàm nhắc tới ở trên, không ít nhân viên Stasi đã gia nhập KGB.
Những hồ sơ khác của BND còn cho thấy, từ năm 1988, Gorbachev đã muốn rút quân khỏi Đông Đức, nhưng điều này bị Honecker phản đối. Những bất đồng quan điểm giữa hai nhà lãnh đạo này đã khiến Gorbachev, trong một dịp, đã nói thẳng: theo ông, mỗi quốc gia phải tự chịu trách nhiệm về nội tình của mình.
Các hồ sơ vừa được giải mật cho thấy giới tình báo BND nhiều khi chỉ nói những gì mà thượng cấp họ muốn nghe, và họ không hề biết gì về tình hình chính trị, hoặc bầu không khí thực sự ở Đông Âu. Bởi lẽ, muốn làm được những điều đó, cần một đội ngũ tình báo đông đảo hơn nhiều, với phương pháp nghe trộm hoặc theo dõi đặc biệt.
Đã có lần, xuất phát từ những thông tin sai, BND vô tình rút ra được kết luận đúng. Ví dụ, năm 1989, tình báo Tây Đức nhận được nguồn tin có tới 1,5 triệu công dân Đông Đức đã nộp đơn xin di cư và nếu điều này xảy ra, quả là một làn sóng di dân khủng khiếp. Trong thực tế, đúng là con số những người muốn di cư có tăng trong năm 1989, nhưng thật ra, chỉ có 113.500 người đệ đơn lên chính quyền.
Khi biên giới Hungary – Áo được mở cho người tị nạn Đông Đức, BND đưa tin “dân Đông Đức rất phấn khởi và muốn được tham gia nhiều hơn nữa vào những đổi thay”. Thông tin này cố nhiên là xác thực, nhưng nó quá hiển nhiên, không cần phải là tình báo mới rút ra được kết luận đó.
BND đã quá coi nhẹ sức mạnh của các phong trào dân sự Đông Đức và từ đầu đến cuối, họ nghĩ rằng Stasi nắm chắc trong tay tất cả. Qua việc nghe trộm các đường dây điện thoại và điện tín, tình báo Tây Đức không bao giờ tin rằng giới lãnh đạo bảo thủ Berlin lại có thể đầu hàng dễ dàng như vậy. Mặt khác, cho đến nay, một thực tế khác cũng được chứng tỏ: đại đa số điệp viên BND cũng… cộng tác với Stasi và những thông tin họ cung cấp cho tình báo Tây Đức hàm chứa nhiều điều thất thiệt.
“Sự cố” bất ngờ xảy ra đối với Schabowski, cũng như trạng thái do dự, không dứt khoát có thể cảm nhận được trong Ban lãnh đạo Đông Đức… không được phản ánh trong các báo cáo của BND. Điều này cũng cho thấy rằng, BND chưa bao giờ thâm nhập được vào giới lãnh đạo thưọng đỉnh CHDC Đức (ví dụ: Bộ Chính trị), và họ cũng chưa bao giờ có được bất cứ thông tin gì về những sự kiện diễn ra trong hậu trường. Bởi lẽ, họ bị bao phủ bởi vô số những thông tin giả mạo, thất thiệt hoặc vô giá trị, mà 99% là không có chút gì xác thực.
Do đó, có thể nói BND đã thực sự đứng ngoài những biến đổi của năm 1989: họ không biết gì về những sự kiện then chốt của năm và điểm đặc thù cho hoạt động của hãng, là giám đốc BND cũng chỉ biết về sự sụp đổ của bức tường Berlin qua TV, trong chuyến đi Washington.
Khi đó, ông ta mới… tá hỏa và gọi điện cho các nhân viên, những người này cũng chỉ biết tới sự kiện trọng đại xảy ra giữa lòng Berlin qua màn hình vô tuyến!
Hans Modrow, thủ tướng Đông Đức cuối cùng Hans phát biểu tại Dresden ngày 12/11/1989 (Ảnh: DR)
Thủ tướng cuối cùng của nước Đông Đức cộng sản, ông Hans Modrow, ngày nay đánh giá Ban lãnh đạo Cộng hoà Dân chủ Đức đã trở nên hoàn toàn vô cảm, đó là sai lầm lớn nhất của chế độ này. Mặt khác, ông Modrow cũng cho rằng sự sụp đổ của Cộng hoà Dân chủ Đức không chỉ là hậu quả của những vấn đề nội bộ trong nước, mà nó thể hiện bế tắc của toàn phe xã hội chủ nghiã lúc bấy giờ.
Đó là nội dung bài phỏng vấn ông Hans Modrow đang trên báo Metropol của Thụy Điển. Thông tín viên Hoàng Nguyễn tường thuật từ Budapest.
"Sinh năm 1928 tại Jasenitz (hiện thuộc lãnh thổ Ba Lan), Hans Modrow từng gia nhập quân đội của Hitler năm 17 tuổi, và trở thành tù binh tại Liên Xô sau năm 1945. Về sau, ông được theo học Đại học Komsomol (Moscow) và trở thành một cán bộ đảng mẫn cán của Đông Đức, cho đến khi được bầu làm bí thư thành ủy Dresden.
Người cựu công nhân luyện kim này, khi lên đỉnh cao của quyền lực, đã phải tiếp quản một quốc gia hoàn toàn tan rã: không ngày nào mà không có hàng ngàn, thậm chí hàng chục ngàn công dân di cư sang Phương Tây. Và, trong vòng nửa năm, Hans Modrow đã được thế giới biết đến như vị thủ tướng cuối cùng của nước Đông Đức cộng sản, trước khi nước này có cuộc bầu cử tự do đầu tiên - đồng thời cũng là cuối cùng – trong lịch sử 41 năm tồn tại.
Sau khi nước Đức thống nhất, Hans Modrow bị xử vì đã tham gia giả mạo kết quả bầu cử tại CHDC Đức năm 1989. Cho đến giờ, ông vẫn giữ một số quan điểm cũ và cho biết rằng, ông vẫn yêu thích những chính khách “xã hội” như Raúl Castro (Kuba), Hugo Chavez (Venezuela) hay Evo Morales (Bolivia).
Nhân dịp 20 năm bức tường Berlin sụp đổ, vị thủ tướng cuối cùng của nước Đông Đức cộng sản đã trả lời phỏng vấn ký giả Elisabeth Braw (báo “Metropol”).
- Sau khi bức tường Berlin sụp đổ, ông được giao nhiệm vụ ngăn chặn sự tan rã của đất nước. Có thể cứu vãn được CHDC Đức hay không?
– Không. Những sự kiện diễn ra thời kỳ 1989-1990 không phải chỉ liên quan đến Đông Đức, mà chúng liên quan đến cả phe XHCN. Liên Xô và các nưóc anh em đều có những vấn đề như CHDC Đức.
- Nhiều công dân Đông Đức đã bị bắn chết trên đưòng chạy trốn. Nhất thiết phải làm như vậy?
– Các nước thành viên Khối Hiệp ước Warsaw đều bảo vệ biên giới quốc gia theo chỉ thị của Liên Xô. Tất cả mọi nạn nhân của đường biên giới giữa hai nước Đức, cả người trốn chạy lẫn lính biên phòng đều là nạn nhân của Chiến tranh lạnh và tôi đồng cảm với họ.
Hiệp ước Helsinki năm 1975 - nhằm cải thiện các mối quan hệ giữa Đông và Tây – đã tạo điều kiện để có thể cải thiện tình thế bên bức tường Berlin, và để đừng có thêm những nạn nhân mới, nhưng rồi rốt cục cả hai phía đều không thực hiện những kết quả của hiệp ước.
- Thành quả lớn nhất trong những năm tồn tại của CHDC Đức là gì?
– Là sự hình thành của một nhà nước chống phát-xít trong vùng chiếm đóng của Liên Xô. CHDC Đức là yếu tố quan trọng của nền hòa bình, ổn định.
- Thế rốt cục, cả thể chế này tồi tệ đi là vì đâu?
– Sai lầm lớn nhất của chúng tôi là sự thiếu vắng của cảm quan chính trị. Chúng tôi chỉ có chút cơ hội để cải tổ chính trị, vì luôn bị Liên Xô ngăn cản. Sự sụp đổ của CHDC Đức không chỉ là hậu quả của những vấn đề nội bộ trong nước.
- Dựng lên bức tường có phải là một quyết định sáng suốt?
– Năm 1961, đây là khả năng duy nhất. Nhưng người ta chỉ tập trung vào bức tường mà quên đi rằng, mọi biên giới đều bị đóng kín hoàn toàn, từ Biển Bắc đến Hắc Hải. Vì thế, việc Horn Gyula và người Hung mở biên giới, dỡ bỏ Bức màn sắt, mới trỏ thành một sự kiện đáng kể đến như thế…
- Theo ông, cải tổ (perestroika) có ích không?
– Cái tổ đã khiến mọi người phải thay đổi cánh nhìn và thoạt tiên, nó rất hữu ích. Nhưng cuối cùng, tất cả quá trình cải tổ chỉ tập trung vào các vụ việc chính trị, mà không để tâm đến khía cạnh kinh tế. Cũng như hiện nay, trong thời buổi khủng hoảng, chúng ta thấy rằng chính trị không có khả năng giải quyết khủng hoảng kinh tế.
- Khi ông giữ cương vị bí thư thành ủy Dresden, cựu tổng thống, thủ tướng đương nhiệm Liên bang Nga Vladimir Putin đã làm việc tại đó trên cương vị một sĩ quan KGB. Các sĩ quan KGB nắm bắt đưọc tình hình đến mức nào?
Tất cả các quốc gia đều có các nhân viên tình báo tại hai nước Đức. Putin nói tiếng Đức rất tuyệt, vì vậy ông ta dễ dàng tạo dựng các mối quan hệ tại Đông cũng như Tây Đức. Nhưng các nhân viên KGB tại CHDC Đức không có vai trò đáng kể trong sự hình thành của các sự kiện.
Trong cuộc hội đàm ở Malta năm 1989 giữa Gorbachev và Bush (cha), cố vấn của tổng thống Mỹ - bà Condoleezza Rice – đã chuẩn bị rất tốt cho ông, giới tình báo Mỹ đã làm việc rất tốt. Ngược lại, những thông tin mà Putin và các đồng sự đã không được chuyển đến Gorbachev, mà chúng đã bị “dìm” đi.
- Năm ngoái ông có đi Cuba, mục đích là để làm gì?
- Chúng tôi trò chuyện về sự sụp đổ của CHDC Đức. Tôi có gặp gỡ chủ tịch Quốc hội Cuba. Họ có để tâm đến chuyện có thể rút ra được bài học gì cho Cuba từ sự biến đổi của phe XHCN.
- Theo một điều tra mới đây, đa số các công dân ở miền Đông khẳng định rằng ở Đông Đức xưa, đời sống tốt hơn tại nước Đức bây giờ. Có đúng không?
– Sau khi thống nhất, hệ thống y tế Đông Đức không còn nữa, mặc dù có thể quản lý nó dễ dàng hơn nhiều so với hệ hiện tại. Theo góc độ nhất định, hệ thống giáo dục tiểu học cũng tốt hơn bây giờ. Ngày nay, người ở phía Đông bị coi là những công dân hạng hai, cho dù không thể phân con người thành hai loại: người Tây Đức tốt và ngưòi Đông Đức xấu. Trong gia đình, tôi là người Đông Đức duy nhất và trải nghiệm sống của tôi cũng giá trị như của những người khác.
- Ông có tin rằng hệ thống XHCN sẽ còn có thể tái hồi vào một thời điểm nào đó?
– Ngày nay đã là như thế, không chỉ ở Châu Âu, mà tại Mỹ - Latinh cũng vậy.
Bảo Thạch, Hoàng Nguyễn, Thanh Phương, Trọng Nghĩa (RFI)