Phía sau sự hào phóng của Trung Quốc ở châu Phi

"Càn quét" lục địa đen

Từ nhiều năm nay, các nhà lãnh đạo Trung Quốc công du khắp thế  giới, đặc biệt là châu Phi để mua tài nguyên và khoáng sản. 

Chiến lược này được giới lãnh đạo Bắc Kinh quan tâm tới mức họ liên tục tổ chức các chuyến thăm cấp cao,  tăng đầu tư, viện  trợ, xóa nợ… nhằm thắt chặt quan hệ với các nước châu Phi. Ngay cả Chủ tịch Hồ Cẩm Đào  cũng phải thăm châu lục này trong các năm 2005 và 2007.

Chủ tịch Hồ Cẩm Đào (trái) thăm châu Phi.

Và kết quả thu được là rất khả quan. Hiện, Trung Quốc là đối tác thương mại lớn thứ 2 của châu Phi. Trong khoảng thời gian từ năm 2002 đến 2003, kim ngạch  thương mại giữa Trung Quốc và châu Phi đạt 18 tỷ USD, nhưng tới năm 2008, con số này vượt quá 100 tỷ USD.

Điều này cho thấy, Trung Quốc đang dần đảm bảo được nguồn cung, đặc biệt là năng lượng và nhìn từ góc khác và nó cho thấy chính sách đối ngoại của Bắc Kinh khôn ngoan, hiệu quả tới mức nào.

Phong cách đối ngoại mang màu sắc Trung Quốc

Thay vì chủ yếu viện trợ, cho vay theo kiểu phương Tây, Trung Quốc có cách quan hệ với châu Phi khác hẳn: đầu tư, cho vay hàng chục tỷ USD nhưng chủ yếu vào cơ sở hạ tầng, kỹ thuật... để khai thác dầu mỏ, khí đốt, khoáng sản và các nguồn tài nguyên thiên nhiên ở nhiều quốc gia trong khu vực.

Trung Quốc đầu tư nhiều vào cơ sở hạ tầng.

Họ còn "lấy lòng" các nhà lãnh đạo "tuyệt đối" trong khu vực bằng chính sách không can thiệp vào công việc nội bộ và tôn trọng lẫn nhau. Kết quả là Trung Quốc tạo được sự tin cậy trong quan hệ với nhiều quốc gia châu Phi.

Chưa kể, với việc đổ hàng tỷ USD vào châu Phi  một cách vô điều kiện, trái ngược hẳn với các nhà tài trợ phương Tây và các tổ chức tài chính quốc tế là thường gắn với các quy định chặt chẽ như tính minh bạch, nhân quyền và cải cách chính  sách.. thì Trung Quốc rất được lòng chủ nhà, những nước bị phương Tây lên án, chỉ trích mạnh mẽ.

Không dừng ở tiền, theo một số nguồn tin, Trung Quốc còn xuất khẩu mô hình kinh tế "kiểu Trung Quốc". Trong bối cảnh nhiều chế độ độc tài châu Phi tuyệt vọng khi vừa muốn giải quyết nền kinh tế yếu kém, đồng thời duy trì sức mạnh chính trị, họ dường như tìm thấy sự hợp lý trong mô hình cải cách và phát triển kinh tế của Trung Quốc hơn là kiểu thị trường tự do và Chính phủ đại nghị, mà Mỹ đang thúc đẩy.

Đã vậy, Bắc Kinh còn dùng con bài ngoại giao tại Liên Hiệp Quốc để "chơi" với châu Phi. Theo đó, với vai trò là Ủy viên thường trực Hội đồng bảo an LHQ, có vai trò lớn ở các vũ đài quốc tế... Trung Quốc dễ dàng bảo vệ nhiều nhà lãnh đạo châu Phi bị phương Tây lên án là độc tài, phạm tội ác chống nhân loại... Và tất nhiên, những người này sẽ không quên "lại quả" cho người bạn châu Á.

Trung Quốc bảo vệ nhiều đồng minh châu Phi.

Một quan chức giấu tên của Bộ Ngoại giao Italy cho rằng, đây là chiến thuật hết sức thành công, vì nó đi vào những vấn đề cơ bản mà châu Phi quan tâm, trong khi để làm điều ấy, Trung Quốc không mất quá nhiều thời gian, tài chính và tiếp tục duy trì được lòng trung thành của các quốc gia này.

Trung Quốc nhiệt tình giúp đỡ châu Phi cải thiện hệ thống giáo dục.

Thậm chí, một báo cáo của Nam Phi còn cảnh báo, châu lục này cần có chiến lược để phá vỡ chu kỳ nghèo đói, không thể dựa vào Trung Quốc bởi xét về bản chất, các khoản vay từ Trung Quốc "có thể khiến cho các nước ở châu Phi lại rơi vào vòng xoáy mới của nợ nần".

Lời kêu gọi trên chưa biết có được ai lắng nghe, thực hiện hay không nhưng có điều chắc chắn là trong lúc này, khi lục địa đen chưa tìm được giải pháp tốt nhất cho mình thì Trung Quốc ngày càng nắm chặt họ. Chỉ có khác với phương Tây, bàn tay của Trung Quốc mềm hơn, êm ái hơn dưới những "chiêu bài" hòa bình, hợp tác.