Thủ tướng Nhật Hatoyama và tổng thống Mỹ Obama (Reuters)
Thông tín viên Frederic Charles tường thuật từ Tokyo:
"Sẽ không có bất cứ một tiến bộ nào, trong cuộc trao đổi giữa Tổng thống Obama và Thủ tướng Yukio Hatoyama, về việc di dời căn cứ trực thăng quân sự Mỹ Futenma tại Okinawa sang một vùng vịnh được bảo vệ. Tổng thống Mỹ sẽ nhắc lại là Hoa Kỳ vẫn giữ cam kết đã được đưa ra trong thỏa thuận 2006 nhằm thực hiện việc di chuyển này, trong khi tân chính phủ Nhật thì phản đối, nhưng không đưa ra được bất cứ một giải pháp thay thế nào.
Một chủ đề gây bực bội khác là Nhật tuyên bố, tháng một tới, hải quân Nhật sẽ ngừng làm nhiệm vụ tiếp liệu cho liên quân đa quốc gia đang chiến đấu tại Afghanistan. Để đổi lại, phía Nhật sẵn sàng cung cấp 5 tỷ đô la trong vòng 5 năm để tái thiết lại Afghanistan. Tổng thống Obama sẽ hỏi lại, thủ tướng Nhật sẽ làm gì để phân bổ sự hỗ trợ này, khi mà tham nhũng đang hoành hoành tại Afghanistan và lực lượng của Nhật tại quốc gia này quá ít ỏi để có thể làm được nhiệm vụ này".
Theo các nhà phân tích, tổng thống Barack Obama đến thăm Nhật Bản, trong khi quốc gia này không còn thực sự mong muốn nằm dưới cái ô bảo trợ của Hoa Kỳ. Thủ tướng Nhật Yukio Hatoyama và đảng Dân chủ của ông đã đặt dấu chấm hết cho 54 năm thống trị của đảng Bảo thủ. Tân chính phủ đòi hỏi Nhật Bản phải được đối xử bình đẳng trong quan hệ với Hoa Kỳ, như vậy là phải giảm đi mối quan hệ phụ thuộc mà nước Nhật đã bị đặt dưới sự bảo hộ của Mỹ kể từ năm 1945 đến nay.
Hiện nay, chủ trương này được thể hiện cụ thể với quyết tâm của thủ tướng Nhật xem xét lại việc di dời căn cứ trực thăng quân sự Mỹ ở phía bắc Okinawa đến một vùng vịnh được bảo vệ. Điều này nằm trong khuôn khổ một thỏa ước đã được kết luận vào năm 2006 bởi chính phủ tiền nhiệm. Tuy nhiên, sáng kiến này làm cho Hoa Kỳ ngạc nhiên và tức giận, vì Washington đã quen với thái độ nhất nhất phục tùng của người đồng minh Nhật Bản từ 60 năm nay.
Các căn cứ quân sự tại Okinawa được sử dụng để kiềm chế sức mạnh đang lên của Trung Quốc, và can thiệp trong trường hợp nổ ra xung đột tại eo biển Đài Loan và đáp trả mối đe dọa từ Bắc Triều Tiên. Nếu như Nhật Bản bãi bỏ hiệp ước an ninh với Mỹ, nước này sẽ phải trang bị vũ khí nguyên tử. Mà đa số người Nhật vẫn mang tư tưởng hòa bình.
Mặt khác, các nước láng giềng, với ký ức sống động về cuộc chiến tranh do Nhật Bản gây ra trong thế chiến hai, càng không muốn một nước Nhật tái vũ trang trở lại. Trong con mắt của các quốc gia này, nước Nhật hiện nay đã đủ mạnh.
Đối diện với Trung Quốc, với ngân sách quốc phòng tăng lên 15% mỗi năm, các căn cứ quân sự tại Okinawa có vai trò bảo đảm cho nền an ninh của khu vực Đông Á, hiện nay vẫn còn thiếu một tổ chức an ninh tập thể như kiểu Nato ở châu Âu. Các quốc gia trong vùng vẫn thích Hoa Kỳ bảo vệ trật tự hơn là Trung Quốc.
Nhưng Nhật Bản và Hoa Kỳ sẽ phải xác định lại các mối quan hệ song phương khi mà Trung Quốc đã hội nhập trở lại vào hệ thống quốc tế. Nhật Bản lo ngại rằng Hoa Kỳ sẽ tạo ra một nhóm G2 (Hoa Kỳ+Trung Quốc) lấn át liên minh truyền thống Tokyo-Washington.
Tú Anh (RFI)