Hội nghị thượng đỉnh Diễn đàn hợp tác kinh tế châu Á Thái Bình Dương gọi tắt là APEC đã khai mạc hôm 14/11 tại Singapore. Các chủ đề chính của hội nghị thượng đỉnh lần này chính là phục hồi kinh tế, tự do hóa mậu dịch và biến đổi khí hậu.
Đây cũng là dịp để các nhà lãnh đạo có những cuộc gặp gỡ song phương. Nhưng cuộc họp đã khai mạc mà không không có mặt tổng thống Mỹ Barack Obama. Ông chỉ đến dự hội nghị vào buổi tối và đã được đại diện bởi Ngoại trưởng Hillary Clinton.
Trước khi đến Singapore, tổng thống Obama đã đọc một diễn văn về chính sách ngoại giao của Mỹ và về vai trò của Hoa Kỳ ở châu Á Thái Bình Dương. Nhưng tại Singapore các lãnh đạo khác của APEC đang rất chờ đợi tổng thống Obama, như tường trình của thông tín viên Carrie Nooten từ Singapore:
"Tại hội nghị APEC, các nước tham gia sốt ruột chờ đợi sự có mặt của tổng thống Obama vào buổi tối hôm nay. Hoa Kỳ phải chứng minh là vẫn còn giữ được vai trò người đứng đầu thực sự trong hợp tác khu vực Châu Á Thái Bình dương, bất chấp tính bấp bênh hiện nay của kinh tế Mỹ và trong bối cảnh kinh tế Trung Quốc ngày càng quan trọng hơn.
Năm 1989, trong cuộc họp đầu tiên của khối APEC, tình hình hoàn toàn khác. Lúc đó ưu thế tuyệt đối của Hoa Kỳ là không gì có thể bác bỏ được, trong khi Trung Quốc vừa mới ra khỏi vụ Thiên An Môn, và bị cô lập trên trường quốc tế.
Tốc độ phát triển nhanh chóng của Trung quốc trong 20 năm gần đây, sớm hay muộn cũng sẽ dẫn đến cuộc tranh giành vị trí lãnh đạo nền kinh tế, nhưng chính cuộc khủng hoảng hiện nay đã thúc đẩy sự thay ngôi đổi chỗ. Các nước đang phát triển trong APEC nói rõ rằng họ không còn tín nhiệm mô hình Mỹ, họ muốn một trật tự kinh tế thế giới mới cân bằng hơn.
Tuy nhiên, Hoa Kỳ vẫn còn có một số lợi thế trong tay. Một mặt, các nước châu Á vẫn còn hơi nghi ngại về ý đồ của Trung Quốc muốn chiếm lĩnh vị trí quan trọng hơn, mặt khác, cách đây hai hôm, một lần nữa các nước này đã đòi Bắc Kinh phải thả nổi đồng nhân dân tệ, theo yêu cầu của Hoa Kỳ".
Đến Singapore, tổng thống Obama sẽ phải tìm cách giải tỏa những lời chỉ trích từ các đối tác trong diễn đàn APEC vì Hoa Kỳ bị coi là đang gây cản trở tự do mậu dịch.
Từ Singapore, đặc phái viên Trọng Nghĩa gởi về bài tường trình:
"Vào trưa 14/11, các lãnh đạo APEC đã chính thức khai mạc Hội nghị Thượng đỉnh tại Singapore với buổi họp kín đầu tiên. Tuy nhiên, nhân vật được mọi người nôn nóng chờ đợi nhiều nhất là Tổng thống Mỹ Barack Obama thì đã vắng mặt trong buổi họp này do chuyến công du Nhật Bản chưa kết thúc.
Sỡ dĩ có thái độ nôn nóng kể trên, đó là vì mọi người chờ đợi Hoa Kỳ xác định trở lại quyết tâm thúc đẩy tự do thương mại vào lúc mà chính quyền Obama đã có một loạt động thái bị coi là thiếu thiện chí mở cửa thị trường, thậm chí bảo hộ mậu dịch như đối với nhiều mặt hàng nhập từ Châu Á, cụ thể là từ Trung Quốc, Việt Nam, hay một số nước khác. Sự kiện gần đây nhất là quyết định đánh thuế chống phá giá trên mặt hàng vỏ xe hơi hay ống thép của Trung Quốc.
Trong bài tham luận đọc sáng nay tại Hội nghị Thượng đỉnh Doanh Nghiệp APEC (CEO summit), Tổng thống Mêhicô Felipe Calderon đã lên tiếng than phiền về việc Hoa Kỳ chần chờ, không thực hiện đầy đủ hiệp định Tự do thương mại Bắc Mỹ NAFTA đã ký kết với Canada và Mêhicô. Đối với ông Calderon, xu hướng bảo hộ mậu dịch ''đang giết chết các doanh nghiệp Mỹ''.
Cùng quan điểm với Mêhicô, thủ tướng Canada Stephen Harper hay Tổng thống Nga Dmitri Medvedev cũng lên tiếng chống lại mọi hình thức bảo hộ mậu dịch.
Những tuyên bố kể trên tiếp nối theo một loạt những lời chỉ trích tương tự vang lên từ mấy ngày nay, đến từ Trung Quốc hay Singapore. Theo nhật báo Anh Financial Times, cựu thủ tướng Singapore Lý Quang Diệu đã cảnh cáo thẳng thắn là nêu không thay đổi thái độ, Hoa Kỳ có nguy cơ bị gạt ra bên lề châu Á.
Những lời chỉ trích càng lúc càng nhiều đã buộc ông Barack Obama phải phản ứng. Tại Tokyo sáng 14/11, Tổng thống Hoa Kỳ đã tung hai tín hiệu trấn an hướng về phiá các đồng nhiệm APEC, cho thấy quyết tâm thúc đẩy tự do thương mại của Mỹ.
Ngoài việc cam kết đẩy mạnh trở lại để hoàn tất vòng đàm phán Doha trong khuôn khổ Tổ chức Thương mại Thế giới WTO, ông Obama còn loan báo một quyết định cụ thể : sẽ gia nhập nhóm tự do mậu dịch Trans Pacific Partnership (Đối tác Liên Thái Bình Dương) của khối APEC, bao gồm 4 nước Singapore, Brunei, New Zealand và Chi Lê.
Cùng với Úc, Peru và Việt Nam, Hoa Kỳ từng tỏ ý muốn tham gia vào khối thị trường tự do nhỏ bé này, thế nhưng dự định đạ bị gác qua một bên. Lần này, Tổng thống Mỹ có hoài bảo tham gia để mở rộng và nâng cấp thêm khối này. Quyết định kể trên của ông Obama đã lập tức được nhiều nước hoan nghênh, đặc biệt là Singapore và New Zealand hai thành viên sáng lập của nhóm TPP.
Tuy nhiên, theo các nhà phân tích, các tín hiệu trấn an đó mới chỉ là bước đầu. Trong các cuộc họp với giới lãnh đạo APEC tối nay và ngày mai, Tổng thống Mỹ sẽ còn phải nỗ lực nhiều hơn nữa mới giải tỏa được phần nào các mối nghi ngại của các đồng nhiệm.
Việt Nam được chú ý tại Hội nghị APEC Singapore
Nhân Hội nghị Thượng đỉnh lần này, Khối Apec đã cho lưu hành hai tài liệu giới thiệu về Diễn đàn Kinh tế Châu Á Thái Bình Dương nói chung (APEC at a glance) và về chương trình cải tổ cơ cấu của khối APEC Structure reform).
Trong tài liệu thứ hai này, Apec đã giới thiệu trường hợp điển hình của năm nước đạt kết quả trong việc thực hiện năm mục tiêu cải tổ mà APEC đề ra. Việt Nam được nêu bật trong lãnh vực''củng cố hạ tầng cơ sở kinh tế và pháp lý''.
Sự kiện thứ hai thu hút sự chú ý đến Việt Nam là tham luận của chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết, đọc tại Hội nghị Thượng đỉnh Doanh Nghiệp APEC vào sáng 14/11 với chủ đề ''Đầu tư Phát triển tại các thị trường đang vươn lên''.
Sự kiện này rất có ý nghĩa vì lẽ lần này, tại Singapore, đã có hơn 1500 chủ tập đoàn, doanh nghiệp đến từ 21 quốc gia và lãnh thổ đăng ký tham dự Hội nghị Thượng đỉnh Doanh nghiệp APEC, một số lượng mà chính ban tổ chức phải công nhận là đông chưa từng thấy..
Thanh Phương, Trọng Nghĩa (RFI)
