Obama quyết định nâng cấp quan hệ Hoa Kỳ-ASEAN, bất chấp vấn đề Miến Điện
Trong bản tuyên bố chung cuộc ASEAN - Hoa Kỳ, có từ ngữ ''nhân quyền'', nhưng tên của lãnh tụ đối lập Aung San Suu Kyi không hề được nhắc tới. Đoạn văn yêu cầu Miến Điện trả tự do cho các tù nhân chính trị vốn được ghi trong dự thảo ban đầu của bản tuyên bố chung, đã bị xoá bỏ trong văn bản chính thức.
Đặc phái viên Trọng Nghĩa tường trình từ Singapore.
Điều gần đây còn khó tin, hôm 15/11/09 đã diễn ra tại Singapore, nhân Hội nghị Thượng đỉnh Asean Hoa Kỳ đầu tiên. Tổng thống Mỹ Barack Obama đã nối vòng tay thân hữu với 10 lãnh đạo Asean, trong đó có cả thủ tướng Miến Điện Thein Sein.
Bức ảnh này đánh dấu một bước ngoặt trong quan hệ Mỹ - ASEAN với việc Washington công khai thừa nhận vai trò ''trung tâm'' của Hiệp hội Đông Nam Á trong khu vực. Cản lực Miến Điện tuy vẫn còn, nhưng đã được Mỹ vượt qua.
Tổng thống Obama nối vòng tay với 10 lãnh đạo ASEAN (Reuters)
Trong bản tuyên bố chung kết thúc hội nghị, phiá Hoa Kỳ đã công nhận ASEAN là ''đối tác thiết yếu'' trong việc phát huy hòa bình, ổn định và thịnh vượng trong khu vực Châu Á Thái Bình Dương. Đối với Mỹ, Hiệp hội Đông Nam Á đã giữ một vị trí ''trung tâm'' trong tiến trình xây dựng các cơ chế liên kết toàn vùng.
Xuát phát từ công nhận kể trên, nhân cuộc họp hôm 15/11, tổng thống Obama đã loan báo nhiều quyết định trong chiều hướng nâng cao quan hệ với khối ASEAN. Trước hết là duy trì cuộc họp cấp thượng đỉnh với ASEAN vào năm 2010. Ý định mời 10 lãnh đạo Đông Nam Á qua Mỹ hội nghị đã từng được trợ lý ngoại trưởng Hoa Kỳ tiết lộ, nhưng hôm 15/11, Tổng thống Obama chính thức xác nhận.
Quyết định thứ hai là thành lập Nhóm Nhân Sĩ Mỹ-ASEAN (ASEAN - US Eminent Persons Group), có chức năng nhận diện các vấn đề khu vực và thế giới mà hai bên có thể hợp tác với nhau để giải quyết.
Ngoài ra, Hoa Kỳ cũng sẽ thiết lập một phái bộ thường trực đặt tại Jakarta, nơi có trụ sở chính của ASEAN. Theo nguồn tin báo Thái Lan, The Nation, công việc này sẽ được thực hiện trước cuối năm nay. Hoa Kỳ đã đề cử một đại sứ chuyên trách ASEAN.
Bên cạnh đó, sáng kiến hợp tác phát triển vùng hạ lưu sông Mêkông giữa Hoa Kỳ và 4 nước Thái Lan, Lào, Cam Bốt và Việt Nam cũng được nâng cấp, với các cuộc họp cấp bộ trưởng diễn ra định kỳ hàng năm. Nhân Hội nghị hôm nay, Hoa Kỳ cụng tuyên bố ủng hộ việc thành lập Ủy Ban Nhân quyền Liên chính phủ ASEAN. Ông Obama cũng mời các thành viên cơ quan này qua Mỹ vào năm 2010 để ''tham khảo ý kiến các chuyên gia quốc tế trong lãnh vực này''.
Tổng thống Obama và thủ tướng Thái Abhisit, nước chủ tịch luân phiên ASEAN
Đây là đoạn duy nhất trong bản tuyên bố chung ASEAN - Hoa Kỳ có từ ngữ ''nhân quyền''. Ngay cả hồ sơ Miến Điện cũng chỉ được nêu lên dưới lăng kính của khối ASEAN, tức là kêu gọi Tập đoàn Quân sự thực hiện đúng đắn lộ trình dân chủ hoá. Hội nghị ASEAN - Hoa Kỳ yêu cầu Miến Điện cho bầu cử tự do, dân chủ và không loại trừ bất kỳ ai.
Tên của lãnh tụ đối lập Aung San Suu Kyi không hề được nhắc tới, trong lúc đoạn văn yêu cầu chính quyền Miến Điện trả tự do cho các tù nhân chính trị vốn được ghi trong dự thảo ban đầu của bản tuyên bố chung, đã bị xoá bỏ hoàn toàn trong văn bản chính thức công bố hôm 15/11.
Theo giới quan sát, ý muốn cũng cố trở lại quan hệ với vùng Đông Nam Á đã thúc đẩy Hoa Kỳ có nhũng động thái mềm mỏng như trên, nhằm vượt qua cản lực Miến Điện, vốn từ trước đến nay, luôn là cái gai chận đường, không cho Washington xích lại gần Đông Nam Á.
Theo nhận định của hãng tin Bloomberg, mục tiêu không nói ra của Hoa Kỳ trong việc tăng cường quan hệ với ASEAN chính là để hạn chế uy thế ngày càng lớn của Trung Quốc trong khu vực. Giáo sư Kishore Mahbubani, Khoa trưởng Trường Chính sách Công Lý Quang Diệu thuộc Đại học Quốc gia Singapore đã nhận xét : ''Hoa Kỳ đã nhận thức ra rằng nếu muốn duy trì ảnh hưỡng cũa mình trong vùng Đông Nam Á, thì họ phải theo kịp những gì Trung Quốc đang làm. Nếu Trung Quốc đã cải thiện cực kỳ nhanh chóng quan hệ với ASEAN, thì lợi ích của Hoa Kỳ là phải làm sao để không bị tụt lại phiá sau".
Trọng Nghĩa (RFI)