Điểm báo Quốc tế

Cách nay đúng một tuần, hãng tin AFP đưa tin là tại Trung Quốc bà Hồ Thư Lập, sáng lập viên kiêm tổng biên tập tạp chí kinh tế Tài Kinh, một tờ báo nổi tiếng vì đã đăng những bài điều tra về nhiều hồ sơ tế nhị, đã xin từ chức, làm cho khoảng 70 nhân viên toà soạn cũng xin từ chức.

Bà Hồ Thư Lập nổi tiếng với những bài điều tra phóng sự, một thể loại khá mới mẻ tại Trung Quốc, vốn là một quốc gia mà báo đài còn bị kèm kẹp và bị kiểm soát chặt chẽ dưới sự lãnh đạo của ban tuyên huấn trung ương.

Tạp chí Tài Kinh do bà sáng lập năm 1998, lúc đầu chỉ đề cập đến những vấn đề kinh tế tài chính, dần dần đã mở rộng lĩnh vực điều tra sang các đề tài xã hội và từ đó đụng đến lĩnh vực chính trị như là tệ nạn tham nhũng trong giới đảng viên đảng Cộng sản Trung Quốc, những vụ tai tiếng đến từ những xí nghiệp gây ô nhiễm, những tranh cãi liên quan đến các trường học bị sụp đổ trong vụ động đất ở Tứ Xuyên vào tháng năm năm ngoái, những vụ chiếm đoạt đất đai của nông dân mà thủ phạm là thành phần cường hào ác bá ở địa phương. Nói tóm lại tạp chí Tài Kinh liên tục thực hiện những vụ điều tra phóng sự bị giới lãnh đạo  đánh giá là « khiêu khích ».

Dưới sức ép của chủ nhân tạp chí, vốn có quan hệ với chính quyền, và sau nhiều tuần lễ tranh chấp, bà Hồ Thư Lập buộc phải từ chức, kéo theo sự ra đi của đa số phóng viên trong ban biên tập.

Mâu thuẫn giữa một nền kinh tế tự do và một nền chính trị khép kín

Một cuộc tranh giành ảnh hưởng trong nội bộ tờ báo đã diễn ra giữa bà và ông Vương Bá Minh, người đã cùng bà sáng lập tờ báo. Ông Vương Bá Minh làm nghề môi giới chứng khoán tại Wall Street nhưng đồng thời ông là con trai của một cựu bộ trưởng ngoại giao.

Báo Le Monde nhận định là « giữa việc tự do hoá thị trường vốn đòi hỏi những phương tiện truyền thông mạnh dạn và cởi mở và những đòi hỏi cấp thiết của một thế giới khép kín về mặt chính trị thì con đường thật là hạn hẹp đối với những ai muốn đẩy lùi ranh giới của vùng cấm địa ».

Sự tranh chấp giữa bà Hồ Thư Lập và ông Vương Bá Minh, lúc đầu có vẻ liên quan đến tham vọng cá nhân của đôi bên, đã nhanh chóng mang màu sắc chính trị khi tạp chí Tài Kinh đăng nhiều bài vở về các vụ bạo loạn đẫm máu giữa người Hán và người Duy Ngô Nhĩ tại vùng Tân Cương tháng 7 vừa qua. Một đặc phái viên của tạp chí đã bị trục xuất khỏi thủ phủ Urumqi.

Liền sau đó, theo một nhà báo Trung Quốc xin giấu tên và được Le Monde trích dẫn, ban biên tập tạp chí Tài Kinh nhận được chỉ thị là kể từ nay tờ báo chỉ được đưa tin về những vấn đề kinh tế mà thôi và chỉ được đăng những bài báo mang tính chất tích cực.

Bà Hồ Thư Lập đấu tranh cho một nền báo chí tự do tại Trung Quốc

Kết quả là đầu mùa thu năm nay, 70 nhân viên trong ban quản lý tờ Tài Kinh đệ đơn từ chức. Và trong mấy ngày gần đây, trên số 174 phóng viên của tạp chí, có 147 người đã xin từ chức.

Về bà Hồ Thư Lập, 56 tuổi, bà đã bước vào nghề làm báo sau khi bị gửi về sống ở nông thôn trong thời gian Cách mạng Văn hóa. Bà cũng đã từng biểu tình tại quảng trường Thiên An Môn năm 1989. Sau đó bà được đi du học ở Hoa Kỳ, tại trường đại học Stanford ở bang California.

Một đồng nghiệp đã mô tả bà như là một nhà báo đam mê với nghiệp vụ hơn là một người có óc nổi loạn chống chế độ. Nỗi ám ảnh lớn của bà là một nền báo chí Trung Quốc có chất lượng.

Giờ đây bà Hồ Thư Lập tính đến việc thành lập một tạp chí khác cùng với các phóng viên trung thành với bà và tờ báo này sẽ là kết quả của một hợp đồng tài chính gồm nhiều nhà đầu tư để bảo đảm tính độc lập của tờ báo. Đồng thời bà cũng chấp nhận giảng dạy về bộ môn truyền thông tại trường đại học Tôn Dật Tiên ở Quảng Châu.

Một nữ phóng viên Cambốt được giải thưởng RSF-RFI

Trong làng báo châu Á, một gương mặt phụ nữ khác được ca ngợi: đó là cô Chansophea Ung, 26 tuổi, người Cam bốt, phóng viên của tờ « Cambodge Soir ».

Trong mục « Chân dung », tờ La Croix cho biết là cô vừa nhận được giải thưởng RSF-RFI, tức giải thưởng của tổ chức Phóng viên Không Biên giới và của đài RFI, về tự do báo chí năm 2009, trong thể loại báo viết. Bài phóng sự của cô về phụ nữ bị hành hung tại Cambốt và đăng trên tờ Cambodge Soir ngày 18 tháng 6 vừa qua, đã nhận được giải thưởng  trao tặng cho bài phóng sự hay nhất về « nhân quyền ».

Bằng một tiếng Pháp hoàn hảo, mặc dù cô chỉ sống ở Pháp có một tháng năm 2004 để được đào tạo về nghiệp vụ, cô trình bày những khó khăn trong cuộc sống ở Cambốt cho những ai muốn lên án hay tiết lộ những bất công trong xã hội.

Được hỏi là công việc nhà báo tại Cambốt có nguy hiểm hay không đối với cô, cô Chansophea Ung trả lời là viết bài về vụ án cựu Khơme đỏ hay về phụ nữ bị đánh đập « không nguy hiểm cho lắm ». Nhưng cô nói rõ là « thực hiện một cuộc điều tra về các vụ tranh chấp đất đai khiến nông dân bị chiếm đoạt đất » còn nguy hiểm gấp mấy lần và đôi khi đe dọa đên tính mạng của phóng viên.

Động đất tại Tứ Xuyên do đập thủy điện gây ra ?

Trở lại với tình hình Trung Quốc, báo Le Figaro đưa tin là trong vụ động đất tại tỉnh Tứ Xuyên mà hậu quả là có 80 000 ngàn người thiệt mạng, nhiều chuyên gia đã đưa ra giả thuyết là việc xây cất một cái đập có thể là nguyên nhân của vụ động đất.

Đập Zipingpu, cao 156 mét với trữ lượng tổng cộng là hơn một tỷ mét khối, đã được xây xong cuối năm 2004. Chiếc đập nằm cách tâm điểm của cơn địa chấn khoảng năm cây số và cách vùng đất bị rạn nứt khoảng một cây số.

Tờ Le Figaro còn cho biết là trên số 45 000 chiếc đập được xây cất trên thế giới gần một nửa là của Trung Quốc. Điều này cho thấy là hiện nay Trung Quốc là quốc gia đứng đầu thế giới về công trình xây đập, có mặt tại khoảng 30 nước ở châu Á, châu Phi và Nam Mỹ. Thông thường chính Bắc Kinh tài trợ cho việc xây cất đập và để đổi lại Bắc Kinh được cung ứng về tài nguyên hầm mỏ của các quốc gia này.

Theo tờ Wall Street Journal, chính quyền và một phần trong dân chúng của các nước Phi châu được Trung Quốc xây đập rất cám ơn Bắc Kinh đã đem lại cho họ một nguồn năng lượng sạch và tái tạo.

Một ông Obama thận trọng với Trung Quốc trên vấn đề nhân quyền

Nhưng đề tài chính trong thời sự thế giới hôm 17/11 là chuyến công du Trung Quốc của tổng thống Barack Obama. Hàng tựa trên tờ Libération nói đến một chuyến đi mà tổng thống Mỹ chỉ bàn chuyện làm ăn và ông đã tỏ ra rất thận trọng về vấn đề nhân quyền.

Tờ Le Figaro thì chạy tựa về một « ông Obama bảo vệ các quyền tự do trước các sinh viên ở Thượng Hải ». Nhưng tờ báo cũng xác định là tổng thống Hoa Kỳ không đề cập đến các hồ sơ tế nhị như là Tây tạng.

Trong khi đó tờ Le Monde nhấn mạnh, trong hàng tựa, là « ông Obama ghi nhận sức nặng chính trị của Trung Quốc ». Do rất bị lệ thuộc và sự năng động kinh tế của Bắc Kinh, Washington buộc phải có một cách tiếp cận rất thực tế.

Báo Le Monde nhắc lại là trước đây Trung Quốc có vẻ e ngại trước thắng lợi của một tổng thống Mỹ nổi tiếng khắt khe về mặt nhân quyền. Nhưng giờ đây Bắc Kinh nhận thấy là sự e ngại này không có cơ sở, vì tổng thống Obama cũng như ngoại trưởng Hillary Clinton đã làm tối đa để tránh gây phật lòng cho Bắc Kinh.

Thanh Thủy (RFI)