Một phần ba nông dân Cam Bốt thiếu ăn vì không có đất canh tác

Nông dân đói vì thiếu đất canh tác. Nguồn : farmlandgrab.org

Là một quốc gia nông nghiệp nhưng tại Cam Bốt, hơn một phần ba nông dân thiếu đất canh tác và không nuôi sống được gia đình. Mùa màng thu hoạch được bán ra không đủ để trả nợ phân bón.

Từ vài năm nay, nạn đầu cơ đất đai làm giảm đi diện tích đất canh tác. Trong số một tỷ người thiếu ăn trên thế giới mà Tổ chức Lương Nông Liên Hiệp Quốc kêu gọi cứu giúp qua hội nghị thượng đỉnh kết thúc buồn thảm ngày18 tháng 11, tại Roma, có 600 ngàn người Cam Bốt.

Không phải chỉ có châu Phi và châu Mỹ La Tinh rộng lớn với những vùng đất phì nhiêu là nạn nhân của thảm họa mà các tổ chức phi chính phủ gọi là « cuộc bán tháo » thế kỷ. Qua trung gian các « quỹ » đầu tư, công ty liên doanh, một số quốc gia dầu hỏa Trung Đông như Qata , hay những nước có thế mạnh ở châu Á đặc biệt là Trung Quốc và Hàn Quốc, nơi nào « khai thác được » thì họ đặt chân vào.

Do vậy những nước nhỏ như Việt Nam hay Cam Bốt, với luật lệ lỏng lẻo và nạn tham ô, trở thành "mồi ngo"n cho các tay tài phiệt đầu cơ vào thị trường lương thực. Khủng hoảng tài chính trên thế giới và tình trạng thiếu thực phẩm của một tỷ dân địa cầu là cơ hội bằng vàng cho các « chủ nhân ông » thời đại .

Tại xứ chùa Tháp, cách nay đúng một năm, nhân « Ngày lương thực thế giới », tiến sĩ Yang Saing Koma, giám đốc Trung tâm Quốc gia Nghiên cứu Phát triển Nông nghiệp báo động khoảng 100 ngàn gia đình người Cam Bốt bị thiếu ăn tức hơn nửa triệu người.

Tình trạng của người trồng trọt nông phẩm cũng không khả quan hơn.Trong số 1 triệu 800 ngàn gia đình nông dân, gần 1/3 không sản xuất đủ lương thực.

Thiên tai thường xuyên và tình trạng yếu kém của chính quyền Phnom Penh trong việc quản lý hạ tầng cơ sở như làm hệ thống dẩn thủy nhập điền, xây đường giao thông để  phát triển nông thôn là lý do thứ nhất.

Yếu tố thứ hai là diện tích canh tác quá nhỏ. Trong tổng số 6 triệu mẫu đất có thể canh tác được thì 1,8 triệu gia đình nông dân làm chủ có một phần hai. Trung bình mỗi hộ canh tác không tới hai mẫu thì làm sao có đủ lợi nhuận là lương thực nuôi sống gia đình ? Hậu quả là nhiều nông dân bán đất để tạm giải quyết tình trạng ngặt nghèo tới đâu hay đó.

Bản báo cáo của Trung Tâm Quốc gia Nghiên cứu và phát triển Nông nghiệp đề ra ba biện pháp cụ thể : yêu cầu chính phủ cấp thêm đất canh tác cho nông dân, khuyến khích nông dân đừng bán ruộng, và cuối cùng tạo một « thị trường » nông phẩm để nông dân có thể bán ra một cách dể dàng và có lợi nhuận nông phẩm thu hoạch được.

Để tìm hiểu thêm hoàn cảnh  khó khăn của người nông dân và tình trạng thiếu ăn ở Cam Bôt trong bối cảnh đất canh tác bị quan chức chính quyền bán cho tài phiệt nước ngoài, mời quý thính giả theo dõi bài tường thuật của thông tín viên Phạm Phan từ Phnom Penh :

Quy mô tình trạng bán đất    

Ðất là đề tài nóng từ nông thôn đến thành thị Cam Bốt, lan truyền trong công chúng đến báo giới và tầng lớp nhiều tiền bạc. Ðất được nói nhiều đến cách đây hơn 5 năm, đỉnh điểm việc mua bán đất xảy ra vào năm 2007 và đi xuống vào năm ngoái khi xảy ra cơn bão tài chính trên toàn cầu. Giá đất tại Phnom Penh mức cao nhất là 3.500 đô la một mét vuông. Trong khi đó giá đất nông nghiệp ở các tỉnh dao động ở mớc từ 0,5 đến 10 đô la một mét vuông.

Theo ông Son Chhay, dân biểu đối lập thuộc Ðảng Sam Rainsy, trong thập niên qua, Cam Bốt đã bán 2 triệu mẫu đất cho các công ty nước ngoài dưới hình thức hợp đồng dài hạn. Và trong số đất bán đó có một phần lấy của người dân, sau đó lại không được sử dụng gì cả.

Vào tháng 2/2009, chính quyền Cam Bốt khai trừ Tướng Ke Kim Yan ra khỏi chức vụ Tổng Tham Mưu Trưởng, một trong các nguyên nhân cách chức theo biên bản Hội Ðồng Bộ Trưởng là viên tướng này dính líu đến mua bán đất. Ông Ke Kim Yan có quan hệ với một công ty được dấu tên quản lý nhiều diện tích đất tại các tỉnh Stung Treng, Preah Vihear và thủ đô Phnom Penh.

Riêng tại xã Bakheng, tỉnh Kandal, ông tướng này sở hữu vùng đất rộng 200 mẫu dự trù xây khách sạn và khu nghỉ dưỡng cho du khách. Ðất này theo chính quyền, ông Ke Kim Yan mua lại của nông dân và kinh doanh sau đó bán lại cho nhà đầu tư nước ngoài.

 Vào năm ngoái, vụ trục đuổi tại hồ Boeng Kak ngay trung tâm Phnom Penh làm xôn xao công luận và nhiều tổ chức nhân quyền trong và ngoài nước lên tiếng can thiệp cho cư dân địa phương.

Vùng hồ nước này rộng 133 mẫu, có 4.000 gia đình nghèo khó sống chung quanh. Hồ này trước đây là khu dự trữ nước thiên nhiên. Nhưng khi chính quyền quyết định bán cho công ty nước ngoài xây dựng chung cư hiện đại và khách sạn thì cát được bơm vào lấp hồ mà chưa có ý kiến của dân sắp bị trục đuổi, làm tổn hại đến môi trường sống chung quanh.

Theo số liệu của các nhóm nhân quyền địa phương, trong vòng vài năm trở lại đây có đến 100.000 người dân trở thành nạn nhân của những vụ cưỡng buộc bạo lực phải rời khỏi miếng đất đang sinh sống để chính quyền lấy đất bán lại cho các công ty thường là của nước ngoài. 

Nguyên nhân

Cam Bốt là quốc gia có nhiều đất nông nghiệp và lâm nghiệp, hải đảo, vùng duyên hải dài đẹp tương phản với khả năng khai thác của chính quyền và người dân trong nước, vì thế đất nhiều nơi bỏ hoang hay canh tác không hết năng suất.

Khi có nhu cầu của nhà đầu tư bên ngoài việc bán đất trở thành phong trào nhất thời rộng khắp, chính quyền bán theo chính quyền, dân bán theo dân, và có tình trạng mua đi bán lại để kiếm lợi của số thương nhân chụp thời cơ. Từ đây cũng xảy ra kiện cáo liên tục, tranh chấp đất có khi đổ máu, chết người giữa dân với dân, giữa dân với người có thế lực.

Ai mua đất của Cam Bốt ? 

Các nước Ả Rập ở vùng Trung Ðông và các quốc gia Châu Á khác có nhiều quan tâm đến thị trường đất Cam Bốt vì quyền lợi quốc dân họ. Trong 6 tháng đầu năm 2008 trước khủng hoảng tài chính thế giới, các đại diện Kuwait, Qatar, Hàn Quốc, Indonesia và Philippines đã ký các hợp đồng về đất với Bộ Thương Mãi Cam Bốt. Theo giới chức chính quyền, những hợp đồng này mang nhiều lợi nhuận cho Cam Bốt.

Theo ông Suos Yara, Phó Tổng Thư Ký tại Hội Ðồng Bộ Trưởng Cam Bốt: các quốc gia này có ý định tăng cường các kho thực phẩm của họ sau khi xảy ra khủng hoảng an ninh lương thực khắp thế giới khiến cho giá lương thực tăng cao. Các hợp đồng đã ký làm tăng gấp đôi lợi nhuận cho nông nghiệp Cam Bốt từ 1,5 đến 3 tỉ đô la.

Ông Suos Yara cho biết thêm, phía Cam Bốt cung cấp ba loại  hợp đồng về đất : nhượng quyền đất kinh tế, hợp đồng đất, và nông trại hợp đồng. Như trường hợp Kuwait mua đất nông nghiệp và dùng nhân công địa phương sản xuất lúa gạo sau đó mang về Kuwait tiêu thụ.

Tình hình lương thực tại xứ chùa Tháp

Việc đa số nông dân ham lợi trước mắt nên nhanh chóng bán đất lấy tiền tiêu xài phung phí đã ảnh hưởng đến sản xuất và sản lượng nông nghiệp. Nhiều gia đình ở miền quê hiện nay có ít đất hoặc không đất canh tác vì đã bán, hay là bị cướp đất nên trắng tay.

Trên 80% dân số Cam Bốt sống nhờ vào nông nghiệp. Cạnh đó còn các yếu tố khác như bão và biến đổi khí hậu cũng ảnh hưởng đến môi trường sản xuất nông nghiệp khiến sản lượng kém hơn trước đây.

Theo thông báo của Chương Trình Thực Phẩm Thế Giới mới đây, có hàng trăm ngàn người dân Cam Bốt trong hơn 1 tỉ người trên thế giới lâm vào cảnh thiếu dinh dưỡng nguy hiểm.

Theo tài liệu của Liên Hiệp Quốc có tên gọi “Thảo Luận Về Giá Lương Thực Tăng Cao” Cam Bốt sẽ khó thực hiện các mục tiêu thiên niên kỷ của mình khi giá lương thực cao, mặc dù nông nghiệp Cam Bốt sử dụng nhiều nhân lực trong nước.

Cạnh đó Cam Bốt không có hệ thống nhập cảng lương thực. Giá lương thực cao bao gồm giá xăng và phân bón tăng lên góp phần cho tình trạng khó khăn thêm.

Vào cuối tháng 10 vừa qua, chính quyền và các đối tác phát triển đã mở cuộc hội thảo tập trung vào việc thực hiện chương trình 20 tháng dự tính cải tiến an ninh lương thực cho các nông dân nghèo trong 9 tỉnh. Vấn đề này khẩn cấp thêm sau cơn bão Ketsana.

Chương Trình Phương Tiện Lương Thực, trong đó Liên Hiệp Châu Âu cam kết giúp 16,6 triệu đô la đã khởi sự vào đầu tháng này.

Etienne Careme, nhà điều phối chương trình khẩn cấp thuộc Tổ Chức Lương Thực Và Nông Nghiệp Liên Hiệp Quốc nói rằng trong khi khía cạnh quan trọng nhất của chương trình là phân phối hạt giống và phân bón, các giới chức cũng tìm kiếm sự cải tiến các kinh dẫn nước và nâng tiêu chuẩn về giáo dục dinh dưỡng cũng như giúp đỡ cho phụ nữ, trẻ em có điều kiện sống khỏe mạnh.

Ngay tại thủ đô các gia đình nghèo cũng không có dinh dưỡng trong bữa ăn hàng ngày, thường họ chỉ dùng vài con khô chiên mặn, ít trái cây và rau cải, một phần vì thói quen, phần lớn  vì kiếm tiền không được.

Ở nông thôn càng thiếu hơn, bữa ăn hàng ngày cho các gia đình nghèo nhưng đông con là thiếu gạo nấu, còn phần dinh dưỡng như thịt cá, mỡ thường không đủ dùng. Hai là bị thất mùa do hạn, bão lụt và côn trùng phá hoại mùa màng cũng như phương tiện kỹ thuật canh tác nông nghiệp thô sơ. Hàng năm, các cơ quan cứu trợ vẫn đến các miền quê xa để cứu đói.

Vào cuối tháng 10 vừa qua, cơn bão Ketsana làm tăng thêm nạn đói cho nhiều gia đình. Tổ chức cứu trợ Oxfam dù đã ra tay cứu giúp nhưng cũng không đủ khả năng phải lên tiếng kêu gọi chính quyền và các nhóm từ thiện tư nhân cứu trợ thêm.

100.000 người với ít nhất là 15.000 gia đình lâm vào cảnh đói do cơn bão tàn phá và không được giúp đỡ kịp thời. Có một số gia đình, phải dùng món nợ vay được của nhà nước cho kế hoạch kinh doanh nhỏ, để mua lương thực dùng trong lúc đói không có gì ăn.

Nguy cơ trong tuơng lai

Theo Francis Perez, người đứng đầu Chương trình Oxfam tại Cam Bốt nói là khó tiên đoán nổi tình trạng thiếu lương thực nhiều như thế nào trong trường hợp có một cơn bão Ketsana kéo đến nữa. Chỉ có nhu cầu cấp thiết là tìm cách chuẩn bị đối phó.  

Trong khi đó theo Yang Saing Koma, Giám Ðốc Ðiều Hành Trung Tâm Nghiên Cứu Phát Triển Nông Nghiệp Cam Bốt : các nhà hoạch định sản xuất tại trung ương nhắm đến mục tiêu thu hoạch 7 triệu tấn lương thực trong năm nay nhưng ở cấp cộng đồng xã thôn hãy còn rất nhiều nông dân không sản xuất đủ lương thực cho chính họ dùng.

Vẫn theo ông Yang, nếu chỉ gia tăng diện tích lúa trong toàn quốc thì không phải là câu trả lời.

Chương Trình Nông Lương Liên Hiệp Quốc cảnh báo rằng 80% sản lượng gia tăng ở các nước đã phát triển không đến từ gia tăng số diện tích có thể canh tác. Ðiều đó đòi hỏi chính quyền và các nước cấp viện nên đầu tư vào kỹ thuật và kiến thức.

Singapore là láng giềng không xa với Cam Bốt, họ có ít đất và lãnh thổ quốc gia bé hơn Cam Bốt nhiều, nhưng không thiếu lương thực và còn dự trữ cho quốc dân. Ngoài kỹ thuật thâm canh tăng năng suất, còn phải có bộ máy quản trị đất nước biết lo cho cuộc sống thấp của người dân.

Trong khi tranh chấp đất tạo nên bất ổn xã hội, thì tình trạng đói ăn là nguy cơ đe dọa sự phát triển của các thế hệ sau này".

Có lẽ nông dân Cam Bốt nói riêng và những người đồng cảnh ngộ nói chung phải hành động như thế nào đó để tự cứu mình và gia đình ra khỏi bế tắc triền miên chứ không thể chờ một phép lạ.

Kết quả tại hội nghị FAO 2009 ở Ý là một tín hiệu phũ phàng : không một chính phủ nước giàu nào đến tham dự trừ thủ tướng Ý, nước chủ nhà.

Xin mượn lời nhận định sau đây của Tổ chức phi chínhphur ActionAid để kết thúc tạp chí hôm nay : « chúng ta không thể làm đầy những chiếc dạ dày trống rỗng bằng lời nói nhiệt thành ».

Trong 4 năm qua, từ khi Cơ quan Lương Nông Liên Hiệp Quốc FAO tung chiến dịch « an ninh lương thực thiên niên kỷ », với mục tiêu làm giảm 50% số người thiếu ăn trên thế giới từ 2005 đến 2025, tỷ lệ này đã không giảm mà còn tăng thêm 25%, vượt ngưỡng biểu tượng 1 tỷ người.

Phạm Phan, Tú Anh (RFI)