Tại Pháp, thành phố Arles vinh danh công lao những người lính thợ Việt Nam đã phát triển việc trồng lúa ở vùng Camargue
Lính thợ Việt Nam trong các xưởng sản xuất đạn dược (DR)
Báo Le Monde hôm 9/12 đã dành cả một trang báo để nói về những người thợ không chuyên nghiệp đến từ Việt Nam mà tên gọi tiếng Pháp là « main d’œuvre indigène », gọi tắt là MOI, giống như « mọi ».
Trong số này, một trong những người còn sống sót là họa sĩ Lê Bá Đảng, nay đã 90 tuổi. Ngày mai ông sẽ được thị trưởng thành phố Arles, Hervé Schiavetti (thuộc đảng Cộng sản Pháp) gắn huy chương cho công lao của ông trong một giai đoạn quá khứ mà họa sĩ muốn quên đi vì đó là một « quãng thời gian quá đau buồn ».
Câu chuyện của ông Lê Bá Đảng giống như chuyện của hàng chục ngàn người khác đã sang Pháp vào năm 1939. Xuất thân từ một gia đình nông dân ở miền trung, năm 1939, khi ông chưa tròn 20 tuổi, ông Đảng nghe nói mẫu quốc Pháp muốn tuyển dụng nhân công đến từ các nước thuộc địa để đưa sang Pháp tham gia vào nỗ lực chiến tranh.
Thế là tháng 3 năm 1940, sau năm tuần lễ sống cực khổ trong khoang hầm của một chiếc tàu, ông Lê Bá Đảng đến cảng Marseille rồi từ đó ông được đưa đến St Nazaire. Sau khi Pháp thất trận, ông Đảng bị quân Đức bắt làm tù nhân. Nhưng 18 tháng sau ông vượt ngục với một ý nghĩ duy nhất là tìm được một chiếc tàu thủy để « trở về quê hương ».
Theo Le Monde, ông Đảng không còn nhớ trong trường hợp nào ông trở thành một người của đội ngũ « công nhân không chuyên nghiệp » (ouvriers non spécialisés, gọi tắt là ONS). Thế rồi một hôm ông được đưa đến vùng Camargue để trồng lúa. Một công việc cực kỳ khổ nhọc, khiến ông bỏ cuộc sau ba tháng làm việc tại đây.
Cuối cùng chàng thanh niên Lê Bá Đảng đến thành phố Toulouse và tại đây anh đã theo các lớp học buổi tối của Trường Cao đẳng Mỹ thuật, từ năm 1943 đến năm 1948, trước khi lên lập nghiệp tại thủ đô Paris.
Khoảng 20 000 người Việt bị đưa sang Pháp trong Đệ nhị Thế chiến
Tổng cộng có khoảng 500 người Việt đã làm việc tại các ruộng lúa ở vùng Camargue trong Đệ nhị Thế chiến. Theo Le Monde, sự đóng góp của họ mang tính quyết định trong việc dẩy mạnh trở lại việc trồng lúa vốn đã được nhập vào vùng Camargue giữa thế kỷ 19 nhưng rồi sau đó đã bị sa sút.
Một nhà trồng lúa người Pháp, ông Yves Schmitt, 76 tuổi, mà người cha xưa kia là quản gia của một trong những đồn điền lúa lớn nhất ở Camargue, kể lại với phóng viên Le Monde rằng ông còn giữ trong ký ức hình ảnh của « những người Đông Dương rất kín đáo và sống quây quần, nấu nướng với nhau ». Do họ không nói tiếng Pháp ông Schmitt có cảm tưởng là họ đến từ một hành tinh khác.
Bên cạnh nghề trồng lúa, có gần 1000 người khác đến từ Việt Nam và làm việc tại vùng Camargue trong đệ nhị Thế chiến để khai thác muối. Đó là trường hợp của ông Nguyễn Trọng Hoan đến Marseille tháng năm 1940. Sau khi làm nhiều nghề, ông trở thành công nhân hãng Citroen trong một thời gian dài và hiện nay ông sống ở vùng ngoại ô Paris.
Ông Hoan còn nhớ kỷ niệm của những khu trại không nước không lò sưởi mà ông cùng với các bạn phải sống chồng chất lên nhau để lĩnh một đồng lương rẻ mạt. Để tóm tắt cuộc sống của ông vào thời đó, cụ Hoan, 94 tuổi, nói : « Chúng tôi giống như những con thú vật ».
Ngoài ra, báo Le Monde còn cho biết là thành phố Arles sẽ khánh thành một con đường hay một quảng trường để tưởng niệm công lao của những người dân đến từ các làng quê Việt Nam.
Hành trình và khổ ải của khoảng 20 000 « thổ dân » Đông Dương được kể lại trong một cuốn sách đang được dịch sang tiếng Việt và có tựa đề là « Những người bị cưỡng bách nhập cư. Những người thợ Đông Dương tại Pháp, 1939 – 1952 ».
Tác giả cuốn sách, ông Pierre Daum, một nhà báo 43 tuổi, đặc biệt nhắc đến ông Lê Hữu Thọ, vừa từ trần tháng 9 vừa qua, thọ 89 tuổi. Ông Thọ là một trong 25 nhân chứng mà tác giả đã phỏng vấn trong quyển sách và chính ông là người đã thúc đẩy phải làm một việc gì để tưởng niệm những thanh niên Việt Nam bị đưa sang Pháp trong Đệ nhị Thế chiến.
Lào cho thuê đất để tổ chức SEA Games
Đông Nam Á vận hội, gọi tắt là SEA Games, khai mạc hôm 9/12 tại Vientiane và đó là sự kiện thể thao quan trọng nhất trong khu vực, kéo dài từ mùng 9 đến ngày 17 tháng 12. Tờ La Croix là tờ báo lớn duy nhất ở Pháp hôm nayđã chú ý đến đề tài này và, trong hàng tựa tờ báo đã viết rằng « Để tài trợ cho SEA Games, nước Lào buôn bán lãnh thổ ».
Từ Vientiane, đặc phái viên của tờ La Croix cho biết là sinh viên đã được huy động để đón tiếp 7500 vận động viên đến từ 11 nước trong khu vực. Trong vòng hơn hai năm, thủ đô của Lào đã xây cất 3 sân vận động, trong đó có một sân với 20 000 chỗ ngồi, một hồ tắm, nhiều sân tennis, một sân golf và một ngôi làng cho vận động viên với 4 000 chỗ ở.
Chính phủ không muốn công bố ngân sách. Cho nên nhiều người đã tự hỏi : làm cách nào một nước nghèo như nước Lào, mà thu nhập hàng năm cho một đầu người là 450 eurô, lại có thể tài trợ cho việc xây cất những hạ tầng cơ sở tốn kém như vậy. Một viên chức Lào, thuộc Ủy ban tổ chức, đã trả lời là Việt Nam đã viện trợ 4 triệu đôla để xây một trung tâm huấn luyện, và Vương quốc Hồi giáo Brunei đã tặng 1,7 triệu đôla.
Ngoài ra phó thủ tướng Lào công nhận là đã cho một công ty Trung Quốc thuê 1600 hécta đất tại That Luang, thuộc ngoại ô Vientiane. Công ty này sẽ khai thác và phát triển khu sình lầy đồng thời bảo đảm luôn việc xây cất một sân vận động. Giám đốc của công ty xây dựng ngôi làng cho vận động viên cũng tiết lộ là chính quyền đã nhường cho một công ty Việt Nam 10 000 hécta trồng cây cao-su tại miền Nam nước Lào.
Những nghi vấn xung quanh vụ Climategate
Nhân Hội nghị Thượng đỉnh về biến đổi khí hậu tại Copenhagen, trang nhất của tờ Le Monde trình bày về « Những người nghi ngờ thuyết khí hậu biến đổi » và tờ báo nhấn mạnh là ngay khi Hội nghị vừa mới bắt đầu, phái đoàn Ả rập Xê út đã nói lên sự hoài nghi liên quan đến những kết quả nghiên cứu của GIEC, tức nhóm chuyên gia quốc tế về khí hậu.
Hiện nay có một chiến dịch đang được lan truyền, chủ yếu trên Internet, nêu lên nghi vấn về tác động của khí gây hiệu ứng nhà kính, sau khi một số trao đổi bằng thư điện tử giữa các chuyên gia của nhóm GIEC đã bị tin tặc lấy trộm.
Được gọi là « climategate », một từ được hình thành từ vụ Watergate xảy ra trong đời sống chính trị Mỹ dưới thời tổng thống Nixon, chiến dịch này ngẫu nhiên bắt nguồn từ những thư điện tử được gửi đi từ những máy tính đặt tại Ả rập Xê út và tại Nga, tức là hai nước rất giàu về dầu khí.
Trong bài xã luận, báo Le Monde nhận định rằng « nếu như một chút liều lượng hoài nghi rất cần thiết trong khoa học, thì cả một khối lượng công trình nghiên cứu lớn lao đã chứng minh trách nhiệm của con người trong hiện tượng trái đất bị hâm nóng ». Cho nên Le Monde khuyên chúng ta nên giữ bình tĩnh và sáng suốt « vào lúc mà một cuộc họp thượng đỉnh lịch sử vừa khai mạc để tìm cách ngăn chận sự phát triển của hiện tượng này ».
Thanh Thủy (RFI)