Những tranh luận gay gắt, không khoan nhượng giữa Mỹ và Trung Quốc tại hội nghị về khí hậu tại Copenhagen vừa qua là một bằng chứng rõ ràng nhất cho thấy không có nhóm G2.
Tổng thống Barack Obama đón tiếp chủ tịch Hồ Cẩm Đào, tối 24/09/2009 tại Pittsburgh. Ảnh: Reuters
Đó là nhận định của ông Jean-Pierre Cabestan, giáo sư khoa học chính trị, đại học Dòng Tên Hồng Kông, được AFP trích dẫn. Nói một cách khác, ý tưởng hình thành nhóm G2 Mỹ-Trung cùng phối hợp với nhau lãnh đạo thế giới là một chuyện còn xa vời, chưa thể trở thành hiện thực.
Rất nhiều quốc gia và các tổ chức bảo vệ môi trường đánh giá là hội nghị Copenhagen chỉ đạt được kết quả tối thiểu. Hoa Kỳ và Trung Quốc, hai nước gây ô nhiễm nhất hành tinh, thường xuyên bị nêu tên và quy trách nhiệm làm cho hội nghị không thành công. Trong hai tuần thương lượng ở thủ đô Đan Mạch, Mỹ và Trung Quốc đã đối đầu với nhau trên nhiều hồi sơ. Mỗi nước đều ráo riết tính toán, tìm mọi cách thực hiện ý đồ của mình và khống chế đối phuơng. Hai cuộc thương lượng trực tiếp giữa tổng thống Barack Obama và thủ tướng Ôn Gia Bảo đã không khai thông được bế tắc.
Giáo sư Thời Ân Hồng, chuyên gia phân tích chính trị thuộc đại học Nhân Nhân Bắc Kinh nhận định : « Một mặt, vị thế và tầm quan trọng của Trung Quốc đã được nâng lên rất nhiều và các cuộc tham khảo với Mỹ rất quan trọng, nhưng mặt khác, nếu như muốn nói đến nhóm G2, thì người ta thấy ngay sự đối đầu giữa hai nước trên những điểm rất quan trọng, do vậy, tôi không nghĩ rằng G2 là một khái niệm có thể được triển khai ».
Ý tưởng về G2 được đưa ra từ năm 2006 tại Hoa Kỳ nhằm phản ánh tình hình và tương quan lực lượng mới trên thế giới, trước sự lớn mạnh của Trung Quốc. Trong dịp kỷ niệm 30 năm thiết lập quan hệ ngoại giao Mỹ-Trung, hồi tháng giêng năm nay, ông Zbigniew Brzezinski, nguyên cố vấn an ninh quốc gia của Nhà Trắng, dưới thời tổng thống Jimmy Carter đã nhắc lại khái niệm.
Tại hội nghị G20 ở Luân Đôn, tháng tư năm nay, lần đầu tiên, tổng thống Mỹ Barack Obama gặp chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào và lãnh đạo hai nước thông báo sẽ « tăng cường các mối bang giao ở mọi cấp độ ».
Thế nhưng, theo giới quan sát, hai bên vẫn nghi ngờ lẫn nhau và điều này thể hiện rõ là tại hội nghị Copenhagen, Trung Quốc cương quyết bác bỏ việc lập cơ chế kiểm soát giảm khí thải.
Giáo sư Russell Leigh Moses, chuyên gia về chính trị xã hội Trung Quốc, hiện giảng dậy tại đại học Nhân Dân Bắc Kinh giải thích : « Mối e ngại Hoa Kỳ tìm cách kiềm chế Trung Quốc vẫn tồn tại. Bên cạnh đó, cũng có một số lo ngại ở bên trong Trung Quốc. Làm thế nào giải thích cho chính quyền các địa phương là họ không chỉ bị chính quyền trung ương ở Bắc Kinh mà cả nước ngoài đều theo dõi giám sát họ trong lĩnh vực phát triển kinh tế ».
Vẫn theo chuyên gia này, hội nghị Copenhagen còn cho thấy là bản thân Trung Quốc cũng chưa xác định rõ ràng vai trò của mình trên trường quốc tế : Trung Quốc muốn tham gia G2 hay G8 hay muốn là siêu cường duy nhất trên thế giới?
Các nhà phân tích dự báo là Copenhagen đánh dấu bước khởi đầu một giai đoạn khó khăn trong quan hệ Mỹ-Trung. Theo giáo sư Thời Ân Hồng, nếu nhìn vào các sự kiện như đối đầu Bắc Kinh-Washington tại Copenhagen, khả năng Hoa Kỳ bán vũ khí cho Đài Loan, tổng thống Mỹ có thể tiếp lãnh đạo tinh thần Tây Tạng, Đức Đạt Lai Lạt Ma …, tất cả những yếu tố này cho phép dự báo là quan hệ song phương sẽ trải qua sóng gió trong thời kỳ tới.
Quan hệ thương mại Mỹ- Trung trong thời gian qua, đã không suôn sẻ, với những hồ sơ kiện tụng tại Tổ Chức Thương Mại Thế Giới, OMC. Ngay trong tuần này, vụ xét xử nhà ly khai Lưu Hiểu Ba, bị chính quyền Trung Quốc bắt giữ cách nay một năm, có thể lại càng làm cho bang giao giữa hai nước thêm căng thẳng.
Tuy nhiên, tranh cãi Mỹ-Trung tại hội nghị Copenhagen cũng cho thấy tầm quan trọng và ảnh hưởng của hai nước đối với cục diện thế giới. Nhìn trên khía cạnh này, có thể nói, G2 Mỹ - Trung, trong một chừng mực nào đó, đã hình thành trên thực tế và tại Copenhagen, do bất đồng nội bộ, nhóm này đã gây ảnh hưởng tiêu cực, ngăn cản các giải pháp cho những hồ sơ lớn mang tính toàn cầu.
Đức Tâm (RFI)