Trên thị trường lao động, 2009 bị coi là một năm đen tối. Trong bối cảnh ảm đạm đó, Trung Quốc trở thành một trong những động cơ kinh tế chính của thế giới với tỷ lệ tăng trưởng trên dưới 8%. Nhưng đà phục hồi nhanh chóng của Trung Quốc cũng đang đặt ra nhiều nghi vấn.
Quầy phân phát thức ăn cho người thất nghiệp ở Nhật (Reuters)
Nếu khủng hoảng tài chính và kinh tế toàn cầu 2008-2009 là một trận động đất thì trên nấc thang Richter, chỉ thua có cuộc Đại khủng hoảng năm 1929.
Trong quý tư 2008 và ba tháng đầu năm nay, chỉ số sản xuất công nghiệp tại 30 nước thành viên Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế, OCDE đã tuột dốc không phanh, rơi xuống ngang với chỉ số của năm 1996.
Lần đầu tiên từ sau đệ nhị Thế Chiến, tổng kim ngạch sản xuất tụt lùi. Tính từ cuối 2007 đến cuối tháng sáu vừa qua, 15 triệu người lao động trong khối bị sa thải.
Tổ chức Lao động Quốc tế ILO không lạc quan hơn : Trong báo cáo được công bố hồi cuối tháng 5, ILO cho biết số người thất nghiệp trong năm 2009 trên cả thể giới giao động từ 210 triệu đến 239 triệu. Như vậy là có từ 6,5 đến 7,4% dân số địa cầu không có việc làm.
Nguyên nhân sâu xa gây nên cơn địa chấn kinh tế toàn cầu bắt nguồn từ khu vực bất động sản, với khủng hoảng tín dụng địa ốc khó đòi subprime đã âm ỉ từ mùa hè năm 2007.
Trụ sở Ngân hàng Lehman Brothers tại New York. (Photo: Reuters)
Để ngăn ngừa hiểm họa ba cột tụ kinh tế thế giới cùng « đổ giàn » một lúc, tức ngành ngân hàng tiếp theo đó là tiêu thụ và trao đổi mậu dịch quốc tế, lãnh đạo 20 cường quốc kinh tế hàng đầu thế giới đã gặp nhau ba lần để phối hợp hành động tại các thượng đỉnh G20 được tổ chức ở Washington, Luân Đôn và Pittsburgh.
Chính quyền Mỹ từ cuối 2008 tung ra kế hoạch 700 tỷ đô la để cứu vãn riêng ngành tài chính ngân hàng.
Rộng ra hơn, 27 nước Liên Hiệp Châu Âu đã bơm thêm 200 tỷ euro vào guồng máy kinh tế. Kế hoạch kích thích kinh tế của Pháp là 26 tỷ euro.
Trung Quốc là một trong những nước "nhanh chân" nhất : Tháng 11 năm ngoái, chính quyền Bắc Kinh đã trình làng một kế hoạch khổng lồ 486 tỷ euro với hy vọng kềm chế đà thất thoát trên thị trường lao động, lấy sức tiêu thụ của hơn 1,2 tỷ dân để bù đắp lại đà tuột giảm của xuất khẩu sang các thị trường Âu Mỹ và kể cả đối với một số bạn hàng ở châu Á.
Có thể nói, đến cuối mùa thu 2008 các hoạt động ngân hàng tại Hoa Kỳ và châu Âu bắt đầu được ổn định.
Về phần chỉ số GDP: Sau hai quý liên tiếp rơi điểm nghiêm trọng, từ tháng sáu đến nay, tình hình chung tương đối sáng sủa hơn. Pháp và Đức tiếp theo đó là Nhật Bản và Hoa Kỳ bắt đầu nói đến một tỷ lệ tăng trưởng ở số dương.
Hai định chế tài chính đa quốc gia là Quỹ Tiền Tệ Quốc Tế và Ngân Hàng Thế Giới đã nâng cao dự phóng tăng trưởng tại khu vực châu Á, đặc biệt là của Trung Quốc.
Tuy vậy, đà phục hồi chung của thế giới còn rất èo uột và đáng lo ngại hơn cả là sự tạm ổn định kể trên vẫn không giúp cải thiện thị truờng lao động.
2009, một năm đen tối đối với người đi làm
Có thêm 239 triệu người thất nghiệp trong năm nay, Tổ chức Lao động Quốc tế nêu lên câu hỏi, với từ 6,5 đến 7,4 % dân số địa cầu không có công việc làm, liệu tiến trình bình phục nói trên có được lâu bền hay không ?
Chỉ riêng tại khu vực châu Á Thái Bình Dương, trước khi xảy ra khủng hoảng, đã có gần 270 triệu người sống dưới ngưỡng nghèo khó ; 5% số người trong tuổi lao động không có việc làm. Trong số những người may mắn có được tiền lương hàng tháng, thì gần một phân nửa số này có đi làm cũng không đủ nuôi thân.
ILO dự phóng có thêm 58 triệu người tại khu vực phải sống dưới ngưỡng nghèo khó theo quy định của Ngân Hàng Thế Giới.
Người lao động nhập cư nước ngoài tại Malaysia. Nguồn: www.mfasia.org
Điểm son duy nhất đối với các nước vùng châu Á Thái Bình Dương là trong 12 tháng qua, tỷ lệ thất nghiệp tại đây đã gia tăng một cách tương đối « chậm » cho dù ngành xuất khẩu của châu Á bị chựng lại.
Nhìn chung, trên thế giới, tầng lớp bị tác động nhiều nhất là thanh niên và phụ nữ. Số thanh niên dưới 26 tuổi không có việc làm nhảy vọt từ 12% lên thành 15% trong một năm vừa qua. ILO lo ngại tình trạng này dẫn đến một cuộc khủng hoảng về mặt xã hội, nhất là kinh nghiệm cho thấy, kinh tế vươn lên thì cũng phải mất từ 4 đến 5 năm sau đó, thị trường lao động mới được cải thiện.
Do vậy, Tổ chức Lao động Quốc tế kêu gọi cộng đồng thế giới cùng « liên minh vì công việc làm ». Muốn giải quyết thất nghiệp cho nhân loại, trung bình mỗi năm hành tinh của chúng ta phải tạo thêm được ít nhất là 45 triệu công việc mới. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn bấp bênh như hiện nay, đó là điều bất khả thi.
Thượng Hải, biểu tượng của sự phát triển kinh tế Trung Quốc
Tăng trưởng của Trung Quốc vẫn "mê hoặc" thế giới
Vào lúc mà nền kinh tế hàng đầu thế giới là Hoa Kỳ huy động 825 tỷ euro để kích cầu, cả Liên Hiệp Châu Âu với 27 nước thành viên mới chỉ đưa ra thêm được có 200 tỷ thì Trung Quốc với nhiều phương tiện trong tay đã mạnh dạn tung ra kế hoạch chấn hưng kinh tế 486 tỷ euro.
Trong sáu tháng đầu năm, tỷ lệ tăng trưởng của khối sử dụng đồng tiền chung châu Âu là ở số âm, GDP ở Mỹ co cụm. Còn quê hương của ông Mao Trạch Đông thì vẫn đều đặn bắn đi những tín hiệu tương đối tốt.
Với 6,1% trong quý 1/2009, tỷ lệ tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc coi như « rơi xuống » mức tệ hại nhất từ 19 năm qua. Vào quý ba 2008 chính quyền Bắc Kinh cũng bị một gáo nước lạnh khi tổng cục thống kê loan báo chỉ số nói trên chỉ là 6,8% - chỉ bằng phân nửa so với kỷ lục của năm 2007-.
Dù vậy, căn cứ vào dự phóng của Ngân Hàng Phát Triển Á Châu, GDP của Trung Quốc trong năm nay vẫn tăng 8,2% và vào năm tới tỷ lệ đó sẽ là 8,9%.
Ngân Hàng Thế Giới thận trọng hơn khi đưa ra con số 7,5% thay vì 9,2% như đã loan báo sáu tháng trước đây. Đối với tổ chức đa quốc gia này, đây là mức tăng trưởng tệ hại nhất kể từ năm 1990, tức là so với thời điểm mà Trung Quốc còn bị cô lập trên bàn cờ quốc tế sau loạt thảm sát Thiên An Môn.
Vào tháng hai vừa qua, khi Trung Quốc chuẩn bị đón Tết nguyên đán, hàng trăm người lao động từ nông thôn ra thành thị kiếm sống bị các công ty gia công ở Quảng Đông sa thải hàng loạt. Chính quyền Bắc Kinh hết sức lo ngại khủng hoảng kinh tế đe dọa đến ổn định chính trị và xã hội ở Trung Quốc, khi biết rằng nước đông dân nhất địa cầu cần có được một tỷ lệ tăng trưởng kinh tế tối thiểu 8% để bảo đảm công ăn việc làm cho những người vừa gia nhập thị trường lao động.
Trung Quốc cũng đã nhanh chóng tìm mọi cách để « cầm chân » các nhà đầu tư nước ngoài, hỗ trợ doanh nghiệp và nhất là nới rộng chính sách cấp tín dụng để khuyến khích tiêu thụ và đầu tư.
Kèm theo đó là chính bản thân Bắc Kinh đã tung ra nhiều chương trình đầu tư công cộng, vừa để hiện đạo hóa cơ sở hạ tầng, vừa để tạo công việc làm cho hàng chục, hàng trăm triệu con người.
Cụ thể là trong 2 năm sắp tới, Trung Quốc sẽ có thêm 42 tuyến đường sắt cao tốc. Hàng chục thành phố lớn đang mở rộng hệ thống xe điện ngầm. Trong một năm vừa qua, tổng đầu tư vào hạ tầng cơ sở của Trung Quốc tăng 70%.
Trung Quốc không chỉ chú trọng vào mạng lưới đường sắt hay vào khu vực xây dựng, sản xuất mà còn đặt nhiều kỳ vọng vào các ngành « công nghệ xanh », như với dự án xây dựng nhiều thành phố sạch, đẩy mạnh sản xuất pin mặt trời … để chen chân vào thì trường các sản phẩm sạch đang được coi là ngành công nghiệp đầy triển vọng của thế kỷ 21.
Lợi thế của Trung Quốc về pin mặt trời (Ảnh: Reuters)
Trả lời trên báo Le Figaro tuần trước, kinh tế trưởng của tổ chức OCDE nhìn nhận là Bắc Kinh đã « chứng minh khả năng thích nghi với tình huống một cách mau chóng, trong lúc mậu dịch toàn cầu bị chao đảo. Tuy nhiên, việc Trung Quốc huy động quá nhiều các phương tiện tài chính cũng đang tạo nhiều mối lo ngại ».
Thống đốc ngân hàng trung ương TQ tại Diễn đàn Tài chính Bắc Kinh (Ảnh: Reuters)
Nợ khó đòi, một mối đe dọa tiềm tàng
Tuy nhiên, đà vươn lên của Trung Quốc không khỏi gây nhiều lo ngại. Gần đây nhất là vụ nhiều ngân hàng nước này đã che dấu các khoản nợ khó đòi.Theo thống kê chính thức, trong sáu tháng đầu năm, ngân hàng Trung Quốc đã cấp thêm 740 tỷ euro tín dụng, đây là mức kỷ lục do tác động của gói kích cầu 486 tỷ euro. Trong những tháng gần đây, đặc biệt là tháng 10 và 11, các ngân hàng Trung Quốc tỏ ra ít rộng rãi hơn.
Dù vậy, vào tuần trước cơ quan thẩm định rủi ro Fitch Rating đã nên lên câu hỏi phải chăng cuộc khủng hoảng tài chính kế tiếp đang ngấm ngầm bắt nguồn từ Trung Quốc. Nguyên nhân là do chính sách cấp tín dụng bất cẩn của giới ngân hàng nước này. Như các tập đoàn tài chính Mỹ họ cũng che dấu các khoản nợ xấu để có thể tiếp tục « rộng rãi » cấp thêm tín dụng cho các doanh nghiệp và tư nhân.
Hôm 21/12/2009, các giới chức tài chính và tiền tệ của Bắc Kinh đã phải thừa nhận là các ngân hàng Trung Quốc cần huy động thêm 51 tỷ euro vốn vào năm tới để đáp ứng nhu cầu tín dụng ngày càng lớn.
Đối với Trung Quốc nói riêng, cả thế giới nói chung, dấu ấn rõ rệt nhất mà khủng hoảng để lại cho năm 2009 là mức nợ của nhà nước và thâm hụt ngân sách công cộng đang tăng vọt.
Một đặc điểm nữa là kinh tế toàn cầu bắt đầu có dấu hiệu ổn định, nhưng sự ổn định đó có được là nhờ được các chính phủ tiếp sức. Đến một lúc nào đó sự trợ giúp của các chính phủ phải được « thu hẹp lại ». Vấn đề đặt ra là các chính quyền « rút lại » các gói kích cầu như thế nào tránh để tạo ra một cú sốc mới cho một cả con tàu kinh tế thế giới.
Thanh Hà (RFI)