Theo Human Rights Watch, quân đội Indonesia vẫn chưa giải thể ''đế chế kinh doanh nguy hại'' của họ, đúng theo đòi hỏi của một đạo luật ban hành vào năm 2004.
Dưới thời chế độ độc tài của tướng Suharto, quân đội Indonesia được coi là thuộc loại hùng mạnh nhất Đông Nam Á. Được tổ chức theo nguyên tắc ''luỡng nhiệm'' mà ông Suharto đề ra, quân đội không chỉ có trách nhiệm bảo vệ đất nước, mà còn tham gia tích cực vào các hoạt động kinh tế và chính trị. Với thời gian, được chế độ độc tài hỗ trợ, lực lượng này đã trở thành một loại kiêu binh, can dự vào những vụ vi phạm nhân quyền nghiêm trọng ở khắp Indonesia mà không hề bị trừng phạt.
Thế nhưng, từ ngày chế độ Suharto sụp đổ và Indonesia chuyển bước trên con đường dân chủ, vai trò của quân đội nước này ngày càng bị thu hẹp, đặc biệt trong lãnh vực chính trị. Về mặt kinh tế, một đạo luật đã được thông qua vào năm 2004, kỳ hạn cho quân đội phải rút ra khỏi địa hạt kinh doanh trước cuối năm 2009.
Thế nhưng, theo Human Rights Watch, vào lúc này, giới tướng lãnh Indonesia vẫn còn kiểm soát 23 hiệp hội và trên 1000 hợp tác xã, trong đó có quyền sở hữu 55 công ty. Theo số liệu năm 2007, các cơ sở kinh doanh quân đội này có tổng trị giá tài sản lên đến 350 triệu đô la, mang lại gần 30 triệu đô la lợi nhuận.
Theo ghi nhận của Human Rights Watch, trong hoạt động kinh doanh của mình, quân đội Indonesia vẫn tiếp tục có những hành vi chà đạp nhân quyền và ngang nhiên coi thường luật pháp. Một trong những thí dụ được tổ chức bảo vệ nhân quyền nêu bật là vụ nhân viên quân sự nã súng vào người biểu tình.
Vụ việc xẩy ra năm 2007 tại vùng Paseran miền đông Java. Theo Human Rights Watch, vào lúc đó, một nhóm lính hải quân đã nổ súng bắn vào một đám đông dân làng biểu tình đòi lại đất đai mà họ bị lực lượng hải quân truất hữu thời Suharto. Hậu quả là đã có 4 người dân thiệt mạng. Nhóm lính này có nhiệm vụ bảo vệ an ninh cho một công ty quốc doanh đã thuê đất của hải quân để làm đồn điền.
Human Rights Watch còn nêu bật vai trò đáng ngại của quân đội trong các hoạt động khai thác gỗ, đã xua đuổI hàng loạt cộng đồng cư dân địa phương ra khỏi những vùng đất của tổ tiên họ trước đây, đồng thời tạo điều kiện cho những hoạt động phá rừng trái phép.
Ngoài ra, cũng theo Human Rights Watch, khi cung cấp dịch vụ bảo vệ cho các công ty kinh doanh, các đơn vị quân đội thường nhận tiền mặt, khiến cho khả năng tham nhũng không tránh khỏi. Bên cạnh đó, một số đơn vị quân đội còn dính líu vào những vụ tống tiền hay thương vụ phi pháp.
Nhắc lại nội dung một bản báo cáo công bố từ năm 2006, nêu bật cái giá mà Indonesia phải trả về mặt nhân quyền khi để cho quân đội hoạt động kinh doanh, Human Rights Watch xác định : ''Các doanh nghiệp quân đội Indonesia từng là môi trường dung dưỡng các hành vi tống tiền, bạo hành, tịch thu đất đai và những hành vi tội ác khác nhắm vào thường dân''.
Cho dù vậy, điều làm cho Human Rights Watch lo ngại lại chính là thái độ thiếu dứt khoát của chính quyền Jakarta hiện nay trong việc thực thi đạo luật ban hành năm 2004. Ngày 11 tháng 10 năm ngoái, tổng thống Indonesia Susilo Bambang Yudhoyono đã ban hành một sắc lệnh dự trù giám sát chặt chẽ hơn các hoạt động kinh doanh của quân đội.
Thế nhưng, theo phân tích của tổ chức bảo vệ nhân quyền, các biện pháp mới đó không đụng chạm đến cơ ngơi kinh tế của quân đội và cũng không buộc quân đội phải trả lời về phạm tội kinh tế hay vi phạm nhân quyền gắn liền với các hoạt động kinh doanh của họ.
Trọng Nghĩa (RFI)