Suy thoái kinh tế, nạn thất nghiệp gia tăng là hai yếu tố chính đẩy số người nghèo gia tăng tại Pháp. Một điểm mới là ngày càng có nhiều sinh viên, những thành phần mới tốt nghiệp hay những người có công việc nhưng vẫn lâm vào cảnh khốn cùng và cần các tổ chức thiện nguyện giúp đỡ.
Khủng hoảng kinh tế đẩy tình trạng nghèo khó tại nước Pháp đến mức báo động. Số người sống trong cảnh bấp bênh liên tục gia tăng, chủ yếu là những thành phần sống ở các miền quê. Suy thoái kinh tế, nạn thất nghiệp gia tăng là hai yếu tố chính đẩy số người nghèo gia tăng tại Pháp. Một điểm mới : số người có công việc làm nhưng vẫn lâm vào cảnh khốn cùng ngày càng gia tăng.
Trong năm 2009, số người cần được Secours Catholique giúp đỡ tăng 30% ở thành phố và tăng 33 % ở các vùng nông thôn. Trợ cấp xã hội của chính phủ, các khoản tiền hưu ít ỏi hay những đồng lương lúc có, lúc không không còn đủ để bảo đảm cho cả một phàn dân số Pháp đương đầu với hiện tượng vật giá leo thang, từ giá năng lượng đến thực phẩm, nhà đất.
Theo báo cáo của tổ chức từ thiện Secours Catholique vừa được công bố vào tuần trước : 90% cần được giúp đỡ có thu nhập thấp hơn mức tối thiểu được quy định là 757 euro một tháng. Đáng chú ý hơn, trong số này ngày càng có nhiều sinh viên, và những người độc thân nuôi con.
Nhu cầu lớn nhất của những người lui tới với tổ chức Secours Catholique vần là vấn đề lương thực, tiếp theo đó là những người cần được trợ giúp để thanh toán tiền điện nước hay tiền thuê nhà.
Thế nhưng từ năm 2005 trở đi mỗi năm nước Pháp có thêm từ hai trăm đến sáu trăm ngàn người sống dưới ngưỡng nghèo khó. Theo định nghĩa của INSEE năm 2007, nước Pháp có từ bốn đến tám triệu người sống dưới ngưỡng nghèo khó, tức là với thu nhập chưa tới 757 euro một tháng mỗi đầu người, và Viện thống kê INSEE đã nói đến một sự « bộc phát » đáng lo ngại kể từ khủng hoảng tài chính và kinh tế cuối 2008.
Theo quan điểm của chuyên gia kinh tế Jean Gadrey, thuộc trường đại học Lille, và cũng là người từng tham gia Ủy ban Stiglitz để "đo lường về hiệu quả kinh tế và tiến bộ xã hội", túng thiếu về tài chính chỉ định nghĩa được một phần sự nghèo khó:
« Theo các thống kê gần đây nhân thì tại Pháp có khoảng hơn 8 triệu người trong tình trạng nghèo khó và con số này có chiều hướng gia tăng trong những năm gần đây.
Vấn đề đặt ra là khi số người bị đẩy vào cảnh bần cùng càng lớn, bản thân những người nghèo thường cố gắng tự an ủi là còn có những người khốn khổ hơn họ, như thể người ta chấp nhận sự nghèo khổ khốn cùng, coi đó gần như là một hiện tượng mà một phần dân số phải chấp nhận.
Điều duy nhất làm mọi người trăn trở là người ta xấu hổi khi lâm vào cảnh bần cùng. Họ bị gạt ra ngoài xã hội và gần như không ai muốn dây với người nghèo, từ đó người nghèo càng bị cô lập và từng bước bị gạt ra bên ngoài xã hội »
Như giáo sư Gadrey vùa nói, bên cạnh chỉ số tài chính để đo lường cảnh nghèo khó, bần cùng ở Pháp, giới khoa học còn đưa vào nhiều chỉ số khác.
Chẳng hạn như mức độ bị « cô lập » với những sinh hoạt những dịch vụ được coi là bình thường nhất và phổ thông nhất trong xã hội như là giáo dục, y tế ...
Cụ thể nếu một đứa trẻ không có máy tính cá nhân, tức là đã bị hất ra ngoài mạng thông tin internet, bị giới hạn về một số kiến thức. Ở đây ngoài hạn chế về tài chính còn có vấn đề hạn chế việc truy cập vào các mạng thông tin để mở mang kiến thức.
Tóm lại cảnh nghèo ở Pháp được đo lường bằng hai loại chỉ số: chỉ số tiền tệ và chỉ số chất lượng cuộc sống. Trên cả hai điểm này, đang có chiều hướng gia tăng.
Cơ quan tìm việc làm và trợ cấp thất nghiệp của Pháp. (Photo : AFP)
Mối lo ngại trên không phải là không có cơ sở khi cơ quan môi giới tìm việc làm Pôle Emploi của chính phủ dự phóng trong năm nay có từ 900 ngàn đến một triệu người thất nghiệp không còn được hưởng trợ cấp.
Đó là trường hợp của những người bị mất việc trong vòng từ bốn tháng đến hai năm -hoặc tối đa là ba năm đối với những người ngoài 50 tuổi. Quá thời hạn này thành phần nói trên không còn được trợ giúp của sở Pôle Emploi.
Theo giải thích của bộ Lao động trong năm 2009 đã có hàng chục ngàn người bị mất việc do tác động của khủng hoảng và tình trạng suy thoái kinh tế hiện nay, và tình trạng trên thị trường lao động còn sa sút thêm ít nhất là cho đến hết tháng sáu 2010.
Trong bối cảnh đó những người thất nghiệp lâu ngày tức trong thời gian từ bốn tháng đến hai năm ít có hy vọng nhanh chóng tìm được việc làm.
Một trở ngại khác nữa trong công cuộc giảm nghèo ở Pháp là trong lúc khả năng hội nhập trở lại thị trường lao động ngày càng thấp do khó khăn chung thì các điều khoản để được tiếp tục được hưởng trợ cấp của nhà nước trong những năm gần đây lại trở nên gắt gao hơn.
Vấn đề đặt ra, theo quan điểm của nhà xã hội học Nicolas Duvoux: chủ trương cứng rắn của chính phủ Pháp với mục đích bắt những người đang được hưởng trợ cấp thất nghiệp chấp nhận bất cứ một công việc gì cho dù không thích hợp với khả năng sẽ chẳng giải quyết được tình trạng nghèo khó ở Pháp mà chỉ là một hình thức bắt tầng lớp yếu kém nhất trong xã hội phải trả giá:
« Chính phủ Pháp như thể đang tìm cách chia rẽ những thành phần nghèo khó trong xã hội khi nói đến những người nghèo chịu khó, và những người thành phần ỷ lại vào trợ cấp không chịu đi tìm việc làm.
Theo tôi các biện pháp cứng rắn đòi người thất nghiệp phải chấp nhận mọi công việc cho dù không thích hợp với khả năng, bằng cấp … chẳng qua là để thành phần này khỏi phải tiếp tục ngửa tay nhận tiền trợ cấp, khỏi là gánh ngặng cho xã hội.
Chính phủ đòi người ta phải thức khuya dậy sớm, chăm chỉ đi tìm việc. Thế nhưng nếu một nền kinh tế còn tiếp tục sa thải nhân công, các công sở nhà nước cắt giảm nhân sự thì chúng ta bảo những người thất nghiệp phải làm sao đây?
Ngoài ra trong số những người nhận trợ cấp xã hội RSA có cả giới sinh viên mới ra trường, do hoàn cảnh kinh tế khó khăn kinh tế chung họ không tìm được việc. Nhà nước bắt họ phải nhận bất cứ việc gì, từ việc lao động chân tay đến những công việc không thích hợp với bằng cấp của họ.
Theo tôi ở Pháp có khuynh hướng gia tăng các biện pháp kiểm tra những thành phần yếu kém nhất trong xã hội. Tiếc rằng các biện pháp đó không giải quyết được nạn nghèo khó, không tạo thêm việc làm, không cải thiện được đời sống cho nhữung người đã sống dưới ngưỡng nghèo khó »
Phát biểu gần đây, tổng thống Pháp, Nicolas Sarkozy đã khẳng định nạn thất nghiệp đang trên đà thuyên giảm. Nhưng theo giới phân tích thì ông Sarkozy đã quá lạc quan do kinh tế Pháp trong năm nay còn tiếp tục sa thải nhân công cho dù có khả năng số người bị mất việc trong năm nay sẽ thấp hơn so với con số 450 ngàn của năm 2009.
Từ viện thống kê quốc gia INSEE đến tổ chức giám sát tình hình kinh tế Pháp OFCE và thậm chí cả bộ trưởng Tài chính Eric Woerth đều cho rằng phải đợi thêm ít nhất là từ sáu đến chín tháng nữa thì may ra thị trường lao động Pháp mới có dấu hiệu phục hồi.
Chuyên gia kinh tế kinh tế thuộc OFCE Mathieu Plane nhận xét là nước Pháp sẽ phải đối đầu với một cuộc khủng hoảng về phương diện xã hội trong bối cảnh dự báo tăng trưởng chỉ ở mức 1, 4% ; một mức quá thấp để hy vọng tạo thêm công việc làm.
Theo tính toán của OFCE Pháp cần có một tỷ lệ tăng trưởng từ 1,5 đến 2,5% mới hy vọng tuyển dụng thêm nhân công.
Cần làm gì để đẩy lui nạn nghèo khó?
Vậy thì đâu là giải pháp để đẩy lui nạn nghèo khó? Theo giới xã hội học và các chuyên gia kinh tế : đơn giản nhất là tăng mức thu nhập cho các hộ gia đình nghèo. Chiếc chìa khóa duy nhất cho phép đạt được mục tiêu đó là giải quyết nạn thất nghiệp.
Với một điều kiện là công việc làm phải được thù lao thỏa đáng, tránh để tiếp diễn cảnh những người lao động với đồng lương ít ỏi dù đi làm nhưng vẫn không đủ để nuôi thân.
Năm 2006, 10% những người đi làm có mức lương chư tới 750 euro một tháng, có nghĩa là thu nhập hàng tháng của tầng lớp lao động này thấp hơn ngưỡng nghèo khó được quy định ở Pháp.
Điều đó chứng tỏ là số giờ lao động không đủ để bảo đảm một mức sống tối thiểu cho những người đi làm này, bởi đấy là những hợp đồng bán thời gian, hay hay là những công việc tạm bợ, bữa có bữa không chỉ một vài giờ trong ngày, thậm chí trong tuần.
Chính vì vậy tổ chức OFCE chủ trương là chất lượng thị trường lao động Phápcần được cải thiện.
Để đảo ngược tình thế tức là để xóa nạn nghèo theo quan điểm của nhà xã hội học Robert Castel giảng dậy taị trường Cao đẳng Khoa học Xã hội EHESS Paris thì một công việc làm cần phải được trả lương một cách xứng đáng. Tiếc là trong bối cảnh khủng hoảng hiện nay, trong toàn cảnh kinh tế mở rộng, và cạnh tranh ngày càng gắt gao tương quan lực lượng đang bất lợi cho giới làm công ăn lương.
Thanh Hà (RFI)