Người dân Bắc Triều Tiên đang làm việc tại một cánh đồng nằm gần biên giới Trung Quốc. Ảnh: Reuters
Chiến dịch đổi tiền bất ngờ do chính quyền Bắc Triều Tiên tiến hành cuối năm ngoái đã tác hại dữ dội đến nền kinh tế nước này và làm chế độ Kim Jong Il bị lay động đến tận gốc rễ. Tại một diễn đàn về kinh tế Bắc Triều Tiên tại Seoul, nhiều chuyên gia quốc tế đã kết luận như trên vào hôm 31/3. Tình hình đó có thể khiến cho chế độ Bình Nhưỡng bị phá sản, buộc họ phải mở cửa ra các nước láng giềng.
Đối với giới quan sát, vụ đổi tiền do chính quyền Bình Nhưỡng thực hiện ngày 30 tháng 11 năm 2009 là một thất bại thê thảm. Vào hôm ấy, người dân nước này đã bất ngờ được lệnh phải đổi đồng won cũ của họ để lấy đồng won mới theo tỷ giá 100 đồng cũ ăn 1 đồng mới. Đồng thời với việc đó, mỗi người chỉ được phép đổi một số tiền giới hạn mà thôi.
Chiến dịch này được cho là một biện pháp mới của chế độ Kim Jong Il nhằm hạn chế đà phát triển của một nền kinh tế thị trường đã bắt đầu manh nha tại Bắc Triều Tiên. Thế nhưng theo rất nhiều bản phúc trình, biện pháp này đã gây ra những hệ quả nặng nề đối với người dân bình thường.
Trong một sớm một chiều, tiền dành dụm của nhiều người bị mất trắng, giá cả tăng vọt, hệ thống phân phối hàng hóa bị tắc nghẽn. Nạn đói phát sinh và bạo động đã bùng lên ở nhiều nơi. Những thành phần ''giầu có'', đối tượng bị nhắm tới trong chiến dịch đổi tiền thì lại bình yên vô sự vì tài sản của họ thường bằng đô la hay nhân dân tệ, không bị biện pháp đổi tiền ảnh hưởng.
Nỗi bất bình của dân chúng dâng cao đến mức chế độ phải liên tiếp đưa ra những biện pháp trấn an: đình chỉ chiến dịch đóng cửa các khu chợ tư nhân, đích thân thủ tướng phải đứng ra xin lỗi - một cử chỉ hiếm hoi tại Bình Nhưỡng. Thậm chí, theo một số nguồn tin báo chí, viên chức cao cấp chịu trách nhiệm chiến dịch đổi tiền là ông Park Nam-ki, cũng đã bị hành quyết để giảm bớt cơn thịnh nộ của người dân.
Nhận xét chung về vụ đổi tiền tại Bắc Triều Tiên và các hậu quả của nó, giáo sư Châu Phong, thuộc Trung Tâm Nghiên Cứu Chiến Lược và Quốc Tế tại Đại Học Bắc Kinh cho rằng; cả hệ thống ấn định giá cả của chính phủ lẫn nền kinh tế chỉ huy tại Bắc Triều Tiên đều bị sụp đổ, và cố gắng của Nhà Nước nhằm hạn chế đà tăng giá nhu yếu phẩm đã thất bại hoàn toàn. Phát biểu trước diễn đàn, vị giáo sư này cho rằng: ''Ngoài một số doanh nghiệp do chính quyền trung ương trực tiếp quản lý, có thể là hệ thống kinh tế xã hội của Bắc Triều Tiên đã đến mức bị tê liệt".
Nhìn dưới góc độ chính trị, giáo sư Kim Byung Yeon thuộc Đại Học Quốc Gia Seoul nghĩ rằng rất có thể chính sách đổi tiền bị thất bại vừa qua sẽ làm cho chế độ bị ''nội bùng chính trị'', tức là bị sụp đổ từ bên trong.
Để có thể vượt qua cơn khủng hoảng, chế độ Bình Nhưỡng, theo các nhà phân tích, cần phải mở cửa thêm ra bên ngoài. Ông Scott Snyder, lãnh đạo Trung Tâm về chính sách Hoa Kỳ - Bắc Triều Tiên của Hiệp Hội Asia Foundation, trụ sở tại San Francisco, thẩm định: ''Vụ đổi tiền đã làm nền tảng chế độ Bình Nhưỡng bị chao đảo, và nước này tiếp tục bị các thế lực toàn cầu hoá thâm nhập."
Đối với chuyên gia Hoa Kỳ này, thì một thất bại rõ rệt và công khai như vậy sẽ đặc biệt gây chia rẽ trong nội bộ giới lãnh đạo Bắc Triều Tiên. Đây là điểm cần lưu ý trong bối cảnh là trong năm qua, các thành tựu của nước này luôn luôn được cho là nhờ vào tài lãnh đạo của Kim Jong Un, người con thứ ba đã được đương kim lãnh tụ Bắc Triều Tiên chọn lên kế vị.
Cũng như các đồng nghiệp châu Á, ông Scott Snyder cho rằng vụ đổi tiền thất bại sẽ buộc Bắc Triều Tiên tính tới khả năng hội nhập chặt chẽ hơn vào khu vực, trước hết là với các láng giềng.
Tuy nhiên, trong tình hình hồ sơ giải trừ vũ khí nguyên tử của họ chưa được giải quyết, Bình Nhưỡng khó có thể bắc nhịp cầu kinh tế với các nước khác. Đây chính là lời cảnh báo mà chính quyền Hàn Quốc đưa ra. Phát biểu tại diễn đàn, ông Um Jonk Sik, thứ trưởng bộ Thống Nhất Hàn Quốc xác nhận là, Bắc Triều Tiên đang tìm cách chiêu dụ đầu tư ngoại quốc để đối phó với tình hình khó khăn trong nước.
Thế nhưng viên chức này nói rõ: ''Bình Nhưỡng sẽ hoàn toàn sai lầm nếu nghĩ rằng có thể phát triển kinh tế mà không cần giải quyết hồ sơ hạt nhân''.
Rất có thể là nhân chuyến công du Trung Quốc mà giới quan sát cho là sắp sửa diễn ra, lãnh tụ Bắc Triều Tiên Kim Jong Il sẽ loan báo việc nước ông trở lại bàn đàm phán hạt nhân.
Trọng Nghĩa (RFI)