Đạo diễn Lâu Diệp (thứ ba từ phải sang) và ê-kíp làm phim "Xuân phong" tại Liên hoan Điện ảnh Cannes, Pháp.
Trang điện ảnh của nhật báo Libération hôm 14/4 giới thiệu hai bộ phim có đặc điểm là đều được quay lén: « Xuân phong » của đạo diễn Lâu Diệp, Trung Quốc và « Téhéran » của đạo diễn Iran Homayoun. Riêng Đạo diễn Lâu Diệp vốn phải đối diện với vấn đề kiểm duyệt ngay từ khi mới bước vào làng điện ảnh.
Hai bộ phim dài đầu tiên của ông đều bị cấm chiếu tại Trung Quốc. Phim « Hạ cung » được giới thiệu tại Liên hoan Cannes năm 2006 đã làm chính quyền Bắc Kinh nổi giận vì dám đề cập đến cuộc biểu tình của sinh viên tại Thiên An Môn, một chủ đề cấm kỵ lâu nay. Hậu quả là Lâu Diệp bị cấm làm phim trong vòng 5 năm. Thế nhưng ông vẫn có mặt tại Liên hoan Cannes năm 2009 với bộ phim « Xuân phong », sản xuất bằng vốn của Hongkong và Pháp, và đoạt được giải thưởng về kịch bản. Thêm một lần nữa, sự cấm đoán đã không cản bước được một nhà điện ảnh đã có tên tuổi với quốc tế. Trả lời phỏng vấn của Libération, Lâu Diệp đã giải thích về cách làm phim ở Trung Quốc hiện nay.
Ông cho biết tất cả các phim mới dù chỉ mới là kịch bản hay đã quay xong, đều phải được cơ quan phụ trách quản lý điện ảnh thông qua, nếu không thì không thể được chiếu tại thị trường Trung Quốc. Cách làm này đã có từ 60 năm qua, khi thì nhà nước siết chặt, có khi cũng thả lỏng. Đây là một kiểu kiểm duyệt linh hoạt. Không một nhà làm phim nào thích như thế cả, nhưng dù sao còn có những ngành khác bị kiểm soát chặt chẽ hơn nhiều. Riêng cá nhân ông dù bị cấm quay phim, nhưng không bị bỏ tù. Có điều không một nhà sản xuất nào muốn bỏ tiền ra cho ông làm phim cả. Ông nói thêm, trong thập niên 90 đã bùng nổ một loại các phim quay bằng máy kỹ thuật số, khiến cơ quan quản lý lúng túng không thể kiểm soát nổi. Có những phim không đem đi duyệt, được chiếu lén lút trong vòng thân mật, và được phân phối qua các DVD lậu.
Sở dĩ Lâu Diệp chọn Nam Kinh làm bối cảnh của phim, vì đó là một thành phố bình thường, tiêu biểu cho đại đa số các thành phố của miền đông Trung Quốc. Nhưng ông nhận xét, những người làm công việc quản lý ngành điện ảnh không hề muốn thấy thực tại cuộc sống hiện nay được phản ánh lên phim, mà muốn uốn các nhà làm phim phải chiều theo khuynh hướng của họ.
Chẳng hạn trong thập niên 90, cơ quan quản lý khuyến khích các phim nói về các điều kiện làm việc khó khăn của người lao động Trung Quốc. Nhưng họ chẳng bao giờ muốn có những phim đề cập đến sự kiện đàn áp Thiên An Môn năm 1989, về cuộc cách mạng văn hóa, về lịch sử cận đại nói chung; mà chỉ tạo điều kiện cho các phim mang tính thương mại. Không được phản ánh thực tại hiện nay, kể cả trong thập niên 60. Nếu muốn phim mình được phân phối qua hệ thống các rạp xi-nê, thì phải làm phim về thập niên 20 – 30, hoặc các phim cổ trang về thời kỳ phong kiến. Nhưng ngày nay khán giả Trung Quốc đã bắt đầu chán ngấy các bộ phim nói mãi về các vấn đề của triều đình Trung Hoa thời xưa.
Tuy nói lời cảm ơn với những người đã không tống ông vào tù vì bộ phim « Hạ cung », nhưng Lâu Diệp cho biết, ông không thể không nói về sự kiện năm 1989 mà ông từng chứng kiến. Qua việc thực hiện các bộ phim mới, ông hy vọng các đạo diễn khác cảm nhận được thông điệp: « Chỉ nên làm những phim mà mình tâm đắc. Chấm hết ! » - dù đang còn trong thời kỳ bị cấm, nhưng Lâu Diệp đã quay được thêm hai bộ phim.
Cũng liên quan đến điện ảnh châu Á, ôngYang Ik-june, đạo diễn và là diễn viên chính của bộ phim « Nghẹt thở » của Hàn Quốc cũng được nhiều báo nhắc đến. Nhân vật nam chính trong phim là người chuyên đòi nợ thuê và bảo kê gái điếm, một hôm đã gặp phải một nữ sinh bướng bỉnh, có người cha hung bạo vốn là cựu binh Việt Nam. Nhật báo L’Humanité nhận xét, đạo diễn đã đặt dấu hỏi về những giá trị nền tảng của xã hội Hàn Quốc. Trả lời phỏng vấn của báo Le Monde, đạo diễn cho biết tính cách nhân vật người cha trong phim – vừa bạo lực vừa yếu đuối, bệnh hoạn và bất lực – là hậu quả từ một xã hội Hàn Quốc lâu nay vẫn buộc người đàn ông phải chứng tỏ quyền lực của nam giới. Với hệ thống chính trị lâu nay, người cha phải mạnh mẽ, trở thành những cỗ máy yêu nước và kiếm ra tiền bằng mọi giá. Những người đàn ông mang tính cách yếu đuối rất sợ người khác biết được khuyết điểm của mình. Bị chà đạp ở môi trường bên ngoài, họ trả thù bằng bạo lực đối với những người thân trong nhà.
Ấn Độ: Voi đang bị khai thác quá tải
Nhìn sang Ấn Độ, thông tín viên Le Monde tại New Delhi đã đề cập đến tình trạng các chú voi ở nước này phải lao động đến kiệt sức. Voi vốn là con vật rất được quý trọng ở Ấn Độ, là biểu tượng của thần Ganesh, vị thần tượng trưng cho sự thịnh vượng. Một số đã trở thành ngôi sao điện ảnh như trường hợp voi Kannan, đã đóng 33 bộ phim. Ở Kerala thuộc miền nam Ấn Độ, voi được tôn sùng, và mỗi ngày các tu sĩ đền Guruvayur lại chọn ba trong số 60 chú voi đang được nuôi ở đây để đưa họ đi dự các cuộc lễ thánh. Nhưng đôi khi do lao lực quá độ, tình trạng bị nuôi nhốt và âm thanh ầm ĩ của chiêng trống làm cho voi bị kích thích. Tháng nào cũng có các tín đồ hay nài voi bị voi quật chết, ở Kerala có 4 trường hợp tử vong trong tháng hai và 3 trong tháng ba.
Điều kiện làm việc của loài voi trong một xã hội Ấn hiện đại đang bị xuống cấp. Mỗi năm các chú voi phải đi hàng trăm cây số để tham gia các lễ hội, đi chậm thì bị nài đánh bằng gậy. Khi đi ngang qua các đô thị lớn, có những chú voi đã bị chết vì tai nạn giao thông. Các đám cưới cũng chuộng sự hiện diện của voi, cho dù nhiều khi tiếng pháo làm voi sợ hãi phát cuồng. Vào cuối tháng hai, trong đám cưới con trai một nhân vật quyền thế của đảng cầm quyền BSP tại Uttar Pradesh, một chú voi sợ pháo đã lồng lên chạy, làm bị thương nhiều khách mời, giày nát 20 chiếc xe hơi và hàng chục cây lớn. Chính quyền bang này đã quyết định cấm sử dụng voi ở những nơi đông người, và voi phải được khám sức khỏe thường xuyên.
Pháp vẫn là nước thu hút nhiều khách du lịch nhất thế giới
Trở lại với nước Pháp, nhật báo kinh tế Les Echos cho biết, Pháp vẫn là điểm đến hàng đầu của khách du lịch toàn thế giới. Cho dù lượng du khách có giảm mất 6%, còn 74 triệu người trong năm 2009, Pháp vẫn là nước tiếp đón nhiều khách du lịch nhất hiện nay. Số khách từ các nước bị ảnh hưởng cuộc khủng hoảng tài chính Hoa Kỳ như Anh và Tây Ban Nha bị sụt giảm nhiều nhất, kế tiếp là khách Mỹ, còn khách châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản có giảm nhưng với tỉ lệ rất ít. Nhưng chính người dân Pháp cũng đi du lịch trong nước rất nhiều, và du lịch nội địa về mặt nào đó cũng đã góp phần cứu vãn được doanh số của năm 2009. Tuy doanh thu của các khách sạn bị sụt đi, nhưng doanh thu của các camping lại tăng lên đến 7,2%. Người dân Pháp cho dù túi tiền bị thu hẹp, nhưng vẫn không muốn từ bỏ các kỳ nghỉ, và họ đã chọn những khu nhà nghỉ ngoài trời, vừa rẻ vừa có dịp hòa mình với thiên nhiên. Nếu các khách sạn truyền thống của Pháp lâu nay vừa được xếp hạng lại, với cấp cao nhất là 5 sao từ năm ngoái, thì kể từ tháng 7 sang năm, các camping cũng sẽ được phân loại từ 1 đến 5 sao.
Tự « làm bác sĩ » qua thông tin trên mạng
Còn trong lãnh vực xã hội, nhật báo Le Monde đề cập đến hiện tượng người Pháp « tự làm bác sĩ cho chính mình với Internet ». Theo một nghiên cứu của đại học Pierre-et-Marie-Curie vừa được công bố hôm qua, thì một phần ba số người Pháp lên mạng là để tìm thông tin về sức khỏe. Từ cách điều trị, các chứng bệnh cho đến phép dinh dưỡng, phương pháp duy trì vóc dáng…nhiều ngàn trang web sẵn sàng cung cấp cho họ. Vấn đề là các trang web đó có đáng tin cậy hay không? Thường thì người ta không vào thẳng các trang chuyên môn, mà vào các công cụ tìm kiếm rồi gõ từ khóa liên quan đến các loại bệnh cần tham khảo. Nhưng do « chiếc áo làm nên thầy tu », nên trang web nào trình bày đẹp nhất thì thường được tin tưởng nhất.
Rất ít người biết được rằng từ năm 2007, Cơ quan quản lý y tế của chính phủ Pháp đã giao cho quỹ Health On the Net phụ trách việc truyền bá các thông tin về sức khỏe trên mạng. Cho đến nay cơ quan này đã cấp nhãn công nhận chất lượng cho 800 trang web tiếng Pháp chuyên về y tế, dựa trên một số tiêu chí. Các trang web này phải tuân thủ các nguyên tắc về minh bạch trong nguồn tài chính, và nghiêm túc trong phương pháp biên tập (có trích dẫn các nguồn, tách biệt nội dung với quảng cáo…).
Nếu đôi khi giới y sĩ tỏ ra không thích thú gì với việc bệnh nhân tự tìm thông tin trên mạng, có thể dẫn đến tự chữa bệnh một cách sai lạc thay vì tìm đến những bác sĩ đã được đào tạo ; thì nhiều nhà chuyên môn cũng nhận thấy những lợi ích trong việc này. Internet đã giúp bệnh nhân hiểu biết kỹ càng hơn về bệnh trạng của mình, đặc biệt trong những trường hợp các loại bệnh hiếm ; và như thế họ tỏ ra hợp tác hơn với bác sĩ, làm cho công việc của người thầy thuốc được dễ dàng hơn. Nhận thức được vai trò ngày càng quan trọng của của internet trong mối quan hệ giữa người bệnh và bác sĩ, Y sĩ đoàn Pháp sẽ tổ chức một buổi thảo luận về vấn đề này vào đầu tháng tới.
Thụy Mi (RFI)