Những người biểu tình ủng hộ chính phủ ở Bangkok ngày 15/4/2010 giương cao ảnh quốc vương Bhumipol. Ảnh: Reuters
Sự kiện chưa từng thấy tại Thái Lan: Ngoại trưởng Kasit Piromya, trong bài phát biểu tại một trường đại học Mỹ, hồi đầu tuần đã xóa bỏ một điều kiêng kỵ, khi ông nói đến sự cần thiết phải cải cách chế độ quân chủ. Các nhà phân tích cho rằng những phát biểu này có liên quan đến cuộc khủng hoảng chính trị trầm trọng hiện nay tại Thái Lan.
Từ Bangkok, thông tín viên của RFI, Arnaud Dubus giải thích vì sao ngoại trưởng Kasit lại nói về chế độ quân chủ trong dịp này:
« Vấn đề chế độ quân chủ là một yếu tố quan trọng trong cuộc khủng hoảng chính trị nhưng cho đến nay, mọi người đều chấp nhận không nói ra một cách công khai. Lý do là vì chỉ cần một sự chỉ trích nhẹ nhàng đối với hoàng gia cũng có thể phải chịu án tù tối đa là 15 năm. Trong quá khứ, từ 1973 đến 1992, vua Bhumibol Adulyadej đã từng lên tiếng can thiệp để chấm dứt các cuộc xung đột lớn bên trong xã hội Thái Lan. Thế nhưng, từ tháng 9 năm ngoái đến nay, nhà vua đang nằm viện và ông không muốn hoặc không thể can thiệp vào cuộc khủng hoảng hiện nay.
Do sự thiếu vắng này, không một ai tại Thái Lan có đủ uy quyền để đưa các bất đồng hiện nay đến một thỏa hiệp.
Trong khi đó, một bộ phận người dân Thái Lan cho rằng hoàng hậu Sirikit không công bằng. Bà đã khẳng định rõ ràng thái độ chống phe Áo Đỏ biểu tình chống chính phủ. Ví dụ, bà đã không đến dự tang lễ các nạn nhân thuộc phe Áo Đỏ, nhưng, bà lại có mặt trong đám tang các nạn nhân thuộc phe Áo Vàng, hồi tháng 10 năm 2007. Cho dù bà ít phát biểu công khai nhưng phe Áo Đỏ chỉ trích mạnh mẽ vai trò của hoàng hậu. »
Cuộc đối đầu giữa phe Áo Đỏ và phe Áo Vàng tại Thái Lan có thể được coi là một sự xung đột giữa một bên là tầng lớp dân nghèo, nông dân chủ yếu ở các tỉnh lẻ và nông thôn, và bên kia là tầng lớp trí thức, trung lưu, được cho là thân cận hoàng gia, tập trung tại Bangkok.
Phải chăng đây cũng là nhìn nhận của ngoại trưởng Kasit để giải quyết cuộc khủng hoảng, khi ông nhấn mạnh đến nhu cầu tạo thuận lợi cho tầng lớp nông dân nghèo khó tham gia nhiều hơn vào đời sống chính trị, giảm bớt hố cách biệt giữa tầng lớp trí thức trung lưu giầu có và đông đảo người nghèo ở nông thôn.
Vậy khi ông Kasit nói đến việc phải hiện đại hóa chế độ quân chủ có nghĩa là gì? Sau đây là nhận định của thông tín Arnaud Dubus:
« Tôi nghĩ ý tưởng của ngoại trưởng Kasit là giảm bớt những thủ tục quá lố, nặng nề, cổ hủ hiện đang được áp dụng tại hoàng gia; cho dù những thủ tục này, trên nguyên tắc đã được bãi bỏ cách nay một thế kỷ. Ví dụ bắt buộc mọi người phải quỳ gối trước nhà vua trong suốt buổi yết kiến.
Những phát biểu của ông Kasit cũng hàm ý nói tới việc kế vị vua Bhumibol, năm nay 82 tuổi. Trên nguyên tắc, con trai duy nhất của nhà vua, hoàng tử Vajiralongkorn sẽ lên ngôi, nhưng vị hoàng tử này không được lòng dân. Người dân Thái lại muốn con gái út nhà vua, công chúa Sirindhorn lên kế vị. Hơn nữa, dường như hoàng tử Vajiralongkorn vẫn có quan hệ với cựu thủ tướng Thaksin Shinawatra. Như vậy, hoàng tử đang nóng lòng muốn lên ngôi vua thay cha, còn công chúa thì lại không có tham vọng này. Một số người nói rằng sự đố kỵ, tranh giành giữa hai người có nguy cơ càng gia tăng vào lúc triều đại vua Bhumibol sắp kết thúc. Trong mọi trường hợp, hoàng gia Thái Lan sẽ mất nhiều ảnh hưởng và uy tín bị suy giảm sau khi vua Bhumibol qua đời. »
Giới phân tích nhấn mạnh sự dũng cảm của ngoại trưởng Kasit dám đề cập đến việc cải cách chế độ quân chủ. Trên thực tế, các cuộc thảo luận về thời kỳ hậu vua Bhumibol diễn ra sôi nổi ở hậu trường, nhưng về mặt công khai, chính phủ của thủ tướng Abhisit Vejjajiva vẫn tuân thủ luật bất thành văn: Không bình luận về nền quân chủ và hoàng gia.
Đức Tâm (RFI)