Những người ủng hộ tổng thống bị lật đổ Kourmanbek Bakiev giơ cao ảnh chụp ông đang bắt tay tổng thống Nga Dmitri Medvedev. Ảnh chụp tại Jalalabad ngày 14/4/2010. Ảnh: Reuters/Denis Sinyakov
Sau một tuần lễ cố thủ tại quê nhà ở miền nam Kyrghyzstan, tổng thống bị đảo chính Kourmanbek Bakiev đã chính thức gởi điện thư xin từ chức. Chính quyền mới cho biết, ông Bakiev ra đi bình yên sang Kazakhstan lưu vong.
Lãnh đạo lâm thời Kyrghyzstan, bà Roza Otounbaieva xác nhận là « nhờ có sự can thiệp của nhiều cường quốc » mà Kyrghyztan « tránh được một cuộc nội chiến » do tổng thống bị lật đổ dự trù phát động để giành lại quyền lực.
Lãnh đạo lâm thời không nói rõ đó là những cường quốc nào nhưng mọi người đều biết đó là Nga và Mỹ.
Thứ tư vừa qua, trợ lý ngoại trưởng Mỹ đặc trách Trung Á , Robert Blake đến Bichkek và tuyên bố lạc quan về những lời cam kết của chính quyền mới. Cùng ngày Maxcơva thông báo viện trợ 50 triệu đôla tiếp sức cho nền kinh tế bên bờ khánh tận.
Hai ngày sau, thứ sáu 16 tháng tư, chính quyền mới xác nhận triển hạn thêm một năm hợp đồng cho Hoa Kỳ thuê căn cứ không quân Manas.
Tại sao Mỹ và Nga cùng hợp tác giúp Kyrghyzstan? Tuy nhỏ và không đông dân, không tới 200 ngàn cây số vuông với 5,3 triệu dân, nhưng quốc gia Trung Á này chiếm một vị trí chiến lược nằm giữa Nga và Trung Quốc.
Hai cường quốc Mỹ - Nga đều có một căn cứ quân sự. Chuyên gia địa lý chính trị Andrei Grozine thuộc Viện nghiên cứu chiến lược Cộng đồng các quốc gia độc lập CEI nhắc lại: « Căn cứ không quân Manas , nằm gần thủ đô Bichkek là trạm trung chuyển , là hậu cần yểm trợ cho lực lượng quôc tế tại Afghanistan ».
Sau vụ khủng bố 11 tháng 9 năm 2001 tại Hoa Kỳ, chính phủ Nga bật đèn xanh cho Hoa Kỳ thuê căn cứ Manas. Nhưng Maxcơva vẫn xem Trung Á là « sân sau » cho nên không muốn Hoa Kỳ bám trụ. Tuy hậu thuẫn Tây phương trong cuộc chiến chống khủng bố Hồi giáo, nhưng Nga muốn được bảo đảm là một khi Hoa Kỳ triệt thoái khỏi Afghanistan, sẽ không để lại một căn cứ quân sự Mỹ nào trong vùng.
Một chuyên gia khác của Nga là ông Fiodor Loukianov, tổng biên tập báo « Russia in global affairs » nhận định: « Cũng như Trung Quốc, nước Nga không muốn thấy có một sự hiện diện quân sự hùng hậu trong vùng Trung Á ».
Năm ngoái, chính quyền Kyrghysztan quyết định đóng cửa căn cứ Manas sau khi được Nga hứa hẹn viện trợ 2 tỉ đôla. Nhưng sau khi nhận tiền viện trợ của Nga và mặc cả tăng giá tiền thuê với Mỹ, tổng thống Bakiev thay đổi ý định và đã cho Hoa Kỳ tiếp tục sử dụng căn cứ này. Đây là cú thua ngược của Nga rất nặng nề. Do vậy, bạo động tại Bichkek lật đổ tổng thống Bakiev là biến cố làm cho Nga hài lòng. Theo chuyên gia Andrei Grozinz , thì Maxcơva chờ đợi tin này từ sáu tháng qua.
Tuy nhiên, Nga không muốn làm phật lòng Hoa Kỳ vào lúc quan hệ đôi bên đang được cải thiện. Tương lai căn cứ quân sự sẽ được đôi bên tham khảo, đối thoại.
Một lý do sâu xa nữa là Nga không bao giờ « dọn cỗ cho Trung Quốc xơi ». Chuyên gia Andrei Grozine nhận định: "Hoa Kỳ rút đi sẽ tạo một khoảng trống mà Trung Quốc sẽ nhanh chóng trám vào. Tại sao Nga lại tiếp tay cho Trung Quốc ?"
Giáo sư Mỹ Alexendre Cooley, đại học Columbia cũng cùng nhận xét này. Ông nói rằng đối thủ chính của Nga tại Trung Á là Trung Quốc chứ không phải là Hoa Kỳ. Giới phân tích ghi nhận là từ nhiều năm qua Bắc Kinh âm thầm bành trướng ảnh hưởng , đầu tư dồi dào vào nhiều lãnh vực tại khu vực này.
Thái độ của Bắc Kinh trong những ngày qua là quan sát diễn biến tình hình xung đột trong giới lãnh đạo tại Bichkek để thừa nước đục thả câu , gặm nhấm ảnh hưởng của Nga và Hoa Kỳ.
Thái độ đồng thuận của Washington và Maxcơva chứng tỏ “mưu lược” của bộ chính trị đảng Cộng sản Trung Quốc không che mắt được Obama và Medvedev.
Tú Anh (RFI)