Người dân Miến Điện chuẩn bị phóng sinh cá để cầu may mắn trong ngày đầu năm mới. Ảnh chụp ngày 17/4/2010. Ảnh: Reuters
Bạn có biết là tại Miến Điện, có rất nhiều lệnh cấm. Người dân không được quyền sở hữu một máy fax trong nhà nếu không xin giấy phép. Chính quyền cũng cấm dân chúng tụ họp, cấm quay phim ngoài đường phố, cấm mời người nước ngoài đến nhà. Dường như chỉ có những người sống tại chỗ mới biết rõ tất cả những gì họ không được quyền làm. Du khách ngoại quốc đến Miến Điện thì không thể thấy ngay, nhất là trong thời gian gần đây, đã có một số dấu hiệu mà thoạt nhìn, có thể được xem như là thông thoáng cởi mở.
Tuần báo Pháp Courrier International trích dẫn tờ New York Times cho biết là trong hai năm gần đây, bỗng nhiên xuất hiện nhiều hình thức giải trí tại các thành phố lớn ở Miến Điện. Riêng tại Rangoon, hầu như tuần nào cũng có tổ chức triển lãm, chiếu phim. Các buổi trình diễn ca nhạc ngoài trời hay liên hoan múa thì diễn ra mỗi tháng một lần. Thành phố Rangoon hiện có đến 5 đài phát thanh qua làn sóng FM, mỗi ngày phát sóng liên tục nhạc nội xen kẽ nhạc ngoại. Vào năm 2009, một công ty tư nhân đã thành lập kênh truyền hình giải trí đầu tiên, chuyên phát video clip ca nhạc, dựa theo mô hình của đài MTV.
Theo tờ báo, tất cả những điều trên đây đã nhận được giấy phép của chính quyền Miến Điện. Sau nhiều năm cấm đoán đủ mọi thứ, tập đoàn quân sự gần đây lại khuyến khích người dân vui chơi. Chính quyền đã đứng ra tổ chức một giải vô địch quốc gia bóng đá. Điều mà cách đây vài năm không thể nào diễn ra với lý do đơn giản là chính quyền Miến Điện không muốn đám đông tập hợp tại một chỗ, một điều được xem là đầy rủi ro, bất trắc.
Nói như vậy thì chính quyền Miến Điện có lợi gì khi nới lỏng sự kiểm soát và khuyến khích người dân giải trí? Theo một doanh nhân Miến Điện đã từng đi du học ở nước ngoài, chính quyền muốn đánh lạc hướng dư luận, chẳng thà để cho người dân vui chơi, hơn là để cho họ bàn luận chính trị. Có thực thì mới vực được đạo, dân Miến Điện mỗi ngày lo hai bữa cơm, về đến nhà thì bật truyền hình xem bóng đá, ca nhạc. Giới làm ăn buôn bán dành dụm được một chút tiền thì mua sắm tivi và đầu máy DVD. Giới trẻ thì mua quần jean baggy, nghe nhạc rock và hip hop.
Lưỡi kéo kiểm duyệt
Theo Courrier International, chỉ có điều là tất cả những gì được phát sóng truyền thanh hay truyền hình đều nhằm mục đích giải trí đơn thuần, không hề có một thông điệp nào phản ánh thực tế xã hội. Kinh tế Miến Điện vẫn kiệt quệ, đời sống tư tưởng vẫn bị kiểm duyệt gắt gao, đụng tới chính trị là chắc hẳn sẽ ngồi tù. Các tổ chức quốc tế bảo vệ nhân quyền nhắc nhở: tại nước này hiện vẫn còn hơn hai ngàn tù nhân vì chính kiến. Còn giới kinh doanh thì thường hay nói đùa: tại Miến Điện, hình thức giải trí ngày càng nhiều mà cơm vẫn ăn không đủ no. Xem nhiều trận bóng đá mà bụng vẫn không quên đói.
Tại Rangoon, một số nghệ sĩ bày tỏ sự phản kháng qua việc luồn lách kiểm duyệt. Do chính quyền khuyến khích các hình thức giải trí, nên các nghệ sĩ này tận dụng khai thác lãnh vực văn hóa để khéo chuyển tải những thông điệp chính trị. Các nghệ sĩ như Thxa Soe, U Thu Myat Ung hay U Nyein Chan Su nằm trong số này, cho dù phần lớn các bài hát, các bức tranh của họ đều bị cấm lưu hành.
Bộ Văn hóa Thông tin cấm tất cả những gì họ không hiểu: vẽ tranh thì phải vẽ người vẽ cảnh, chứ đừng hòng vẽ tranh trừu tượng. Tuy nhiên, dù có cố gắng cách mấy, chính quyền vẫn không thể nào kiểm soát được hết. Bằng chứng là ca khúc Chúng ta không có tiền đã thoát khỏi lưỡi kéo kiểm duyệt. Chuyện tưởng như đùa mà lại có thật. Theo Courrier International, nghèo đói là một chủ đề hết sức tế nhị ở Miến Điện, dân khổ vì không đủ ăn, kinh tế lụn bại vì quan chức tham nhũng, cấp cao bám chặt quyền hành dù không hề biết lãnh đạo. Trong bối cảnh đó, chính quyền càng ra lệnh cấm tất cả những gì liên quan đến chính trị, thì người dân càng học cách luồn lách.
Thái Lan vẫn chưa thấy lối thoát
Cũng liên quan đến Châu Á, tình hình Thái Lan vẫn là đề tài thu hút sự quan tâm của báo chí Pháp. Trong bài phân tích mang tựa đề Tháng tư màu đỏ, tuần báo Le Nouvel Observateur ghi nhận rằng: tại một đất nước thường xuyên có đảo chính (18 lần trong vòng 70 năm), xung đột giữa người biểu tình và quân đội là điều chẳng có gì lạ. Nhưng ngày 10 tháng tư vừa qua cho thấy là bạo động đã tăng thêm một bậc: hơn 20 người thiệt mạng và hơn 800 người bị thương, trong đó có cả binh lính và người xuống đường phe Áo Đỏ. Hơn nữa, sự kiện này diễn ra chỉ vài ngày trước lễ hội Songkran, ngày Tết truyền thống của người Thái.
Theo tờ báo, thì thủ tướng Abhisit đang ở trong tình thế rất mong manh, chính phủ ngày càng bị suy yếu và cho thấy là không còn kiểm soát được tình hình. Khủng hoảng chính trị khiến Thái Lan lâm vào bế tắc, kinh tế thất thu do phần nào bị tê liệt. Về phía phe Áo Đỏ, thì ngoại trừ việc tập hợp biểu tình, chiếm đóng các khu thương mại, làm rối loạn sinh hoạt tại Bangkok, các lãnh đạo phe này thật sự có cương lĩnh chính trị và kế hoạch hành động hay không ? Họ đòi giải tán lập tức Quốc Hội và bầu cử trước thời hạn, nhưng không hề đưa ra một giải pháp nào để giúp giải quyết dứt điểm cuộc khủng hỏang.
Phân hóa giàu nghèo
Về phần mình, tuần báo Courrier International trích dẫn tờ Asia Sentinel nhận định là tình hình của Thái Lan trước mắt vẫn chưa nhìn thấy lối thoát. Tờ báo trở lại với những nguyên nhân sâu xa khiến cho Thái Lan bị khủng hoảng triền miên : sự phân hóa xã hội do cách biệt giàu nghèo ngày càng lớn. Theo nhà xã hội học Pasuk Phongpaichit thì hiện nay, 70% các tài sản quốc gia nằm trong tay 20% người Thái, đại diện cho thành phần sung túc nhất. Về mặt tiền tiết kiệm, thì các gia đình giàu tột bậc lại nắm đến 42%, cho dù họ chỉ tương đương với 1% dân số. Còn đối với thành phần dân nghèo, thì cứ trên 5 người thì chỉ có một người mới có thể dành dụm được một chút tiền. Nói cách khác, người ăn không hết, kẻ lần không ra.
Ban đầu là những người đến từ các vùng nông thôn, phe Áo Đỏ giờ đây nhận thêm được sự ủng hộ của những tầng lớp nghèo nhất ở Bangkok. Theo bà Pasuk Phongpaichit, họ phản đối tính thụ động của chính phủ Thái đã không làm gì cả để cho dân nghèo bớt đói khổ. Nhà xã hội học này cho rằng: cuộc khủng hoảng này cho thấy là dân nghèo đã hoàn toàn mất lòng tin nơi khả năng của giới lãnh đạo, và phe Áo Đỏ khai thác nỗi bất mãn này để đòi đánh gục chính phủ Abhisit, cho dù một chính phủ khác sau đó, chưa chắc gì sẽ thật sự giúp cho đời sống của họ khấm khá hơn.
Người giàu cũng biết khóc
Ở Thái Lan, dân nghèo vẫn đói khổ, nhưng ở Hoa Kỳ thì người giàu cũng biết khóc. Đó là tựa bài viết của The Wall Street Journal được tuần báo Courrier International trích đăng. Theo tờ báo, cuộc khủng hoảng tín dụng địa ốc nhiều rủi ro ban đầu đã đẩy nhiều gia đình trung lưu vào tình trạng nhà cửa bị tịch thu. Giờ đây, đến lượt các gia đình giàu có cũng phải bán nhà để trả nợ. Đó là trường hợp của ngôi sao màn bạc Nicolas Cage. Hồi đầu tháng tư, căn nhà rộng hơn một ngàn thước vuông của nam diễn viên người Mỹ, nằm tại khu sang trọng Bel Air thuộc Los Angeles đã bị tịch thu rồi đem ra bán đấu giá để trả nợ thế chấp.
Trong thời gian đầu, nam tài tử đã rao bán căn nhà của anh với giá 35 triệu đô la, nhưng không có ai mua. Việc bán đấu giá thật sự là giải pháp cuối cùng hầu tìm ra vài chục triệu đô la để trả nợ. Bên cạnh đó, còn có nhà riêng của ông Vittorio Gori, nhà sản xuất phim tại Hollywood. Vào tháng ba, ông đã phải bán đấu giá nguyên một tòa nhà nhiều tầng tại Manhattan với giá 33 triệu đôla để thanh toán nợ ngân hàng. Ngoài các diễn viên, nhà sản xuất phim ảnh, còn phải kể đến những người làm việc trong ngành ngân hàng. Ông Richard Fuscone, cựu giám đốc tài chính của công ty Merill Lynch đã buộc phải bán lại toàn bộ nhà cửa với giá 14 triệu đô la, tức là chỉ bằng hai phần ba giá thật trên thị trường.
Theo một cuộc nghiên cứu của công ty RealtyTrac, tác động cộng hưởng của ngành địa ốc với khủng hoảng tài chính bắt đầu khiến cho một số gia đình giàu lâm vào thế khó xử. Cho tới giờ, thành phần này có thể cầm cự phần lớn cũng vì họ có nhiều khoản tài sản khác cũng như dư dả tiền tiết kiệm. Nhờ vào uy tín sẵn có, họ cũng có thể thương lượng thêm về thời hạn thanh toán nợ hay mượn thêm tiền của ngân hàng này để trả nợ cho ngân hàng kia. Nhưng trong trường hợp họ không đủ tiền trả nợ theo định kỳ, mà lại có thêm nợ thế chấp quá cao, thì coi như là họ bị phá sản.
Khi nhà giàu bị vỡ nợ
Chỉ trong tháng hai năm nay, đã có hơn 350 căn nhà hạng sang, từ 10 triệu đôla trở lên, bị tịch thu để bán đấu giá, tức là đã tăng gấp ba lần so với cùng thời điểm năm trước. Cũng theo Wall Street Journal, hiện tượng nhà giàu vỡ nợ không chỉ riêng gì thành phố New York và Los Angeles mà còn diễn ra ở nhiều tiểu bang khác như Georgia, North Carolina, Colorado. Còn tại bang Florida, các địa điểm nổi tiếng hàng đầu như Sunset Islands, Coral Gables hay Miami Beach đem ra bán đấu giá nhiều nhà cửa bị tịch thu với giá thấp nhất là 4 triệu đôla, nhưng vẫn không tìm được người mua.
Các trường hợp kể trên chỉ là phần nổi của tảng băng. Theo lời cô Maggie Navarro, làm việc cho một công ty kinh doanh địa ốc ở Pasadena, California, rất nhiều gia đình giàu có không thể nhìn nhận là họ bị phá sản. Nếu nhà cửa bị tịch thu hay bị đem đi bán đấu giá, thì đa số không hề muốn tiết lộ và yêu cầu giữ kín tên tuổi của họ. Còn theo Marc Carpenter, chuyên gia về các vụ tịch thu nhà cửa tại San Diego, người giàu dễ đi vay tiền hơn người nghèo; nhưng sau cuộc khủng hoảng vừa qua, thì giờ đây các ngân hàng đều ngại cho vay tiền để rmua nhà, trong khi số người có thể chi 10 triệu đôla để mua đứt một căn nhà không nhiều như người ta tưởng.
Tuấn Thảo (RFI)