Tổng thống Mỹ Obama và thủ tướng Nhật Hatoyama (Reuters)
Thế nhưng, chỉ một năm sau, tình hình đã trở nên khác. Trong dịp đến Washington dự hội nghị thượng đỉnh an ninh hạt nhân, hồi đầu tháng tư, thủ tướng Yuko Hatoyama chỉ có một cuộc nói chuyện riêng ngắn ngủi với tổng thống Obama trong một bữa ăn tối mà nguyên thủ Mỹ mời các vị khách tham dự hội nghị.
Theo các nhà ngoại giao, 10 phút nói chuyện riêng giữa lãnh đạo hai nước cũng đủ để thủ tướng Hatoyama nói với tổng thống Obama rằng ông vẫn quan tâm xem xét vấn đề di chuyển căn cứ không quân Futenma, vào lúc một vài thành viên trong chính phủ trung tả Nhật Bản gợi ý nên chuyển hẳn căn cứ này ra khỏi quần đảo Okinawa.
Về mặt công khai, các quan chức Mỹ tuyên bố sẵn sàng xem xét các ý tưởng của thủ tướng Hatoyama, nhưng theo AFP, khi nói chuyện riêng, phía Mỹ không hài lòng chút nào bởi vì từ nhiều tháng nay, phía Nhật Bản không đưa ra một đề nghị cụ thể nào để đàm phán.
Obama không tiếp Hatoyama bên lề Hội nghị Washington
Chưa hết, những người vốn ủng hộ liên minh Nhật Mỹ lại còn lên tiếng cảnh báo là ai cũng biết là quan hệ song phương đang căng thẳng. An ninh hạt nhân là một vấn đề rất nhạy cảm đối với Nhật Bản, nước là nạn nhân duy nhất của hai quả bom nguyên tử mà Mỹ ném xuống năm 1945. Thế mà tổng thống Obama không dành thời gian tiếp thủ tướng Nhật Bản, bên lề hội nghị thượng đỉnh Washington, nhưng lại gặp các lãnh đạo của 13 nước khác, trong đó có chủ tịch Trung Quốc Hồ Cẩm Đào.
Theo chủ tịch Hiệp Hội Mỹ-Nhật George Packard, được AFP trích dẫn, thì ông thực sự bị sốc khi hai bên không thể tìm cách sắp xếp một cuộc gặp giữa tổng thống Hoa Kỳ và thủ tướng Nhật Bản.
Hiện có khoảng 47 ngàn lính Mỹ đóng quân trên lãnh thổ Nhật Bản. Trong cuộc vận động tranh cử hồi năm ngoái, ông Hatoyama đã nhiều lần cam kết là nếu thắng cử, chính phủ của ông sẽ xem xét lại thỏa thuận được ký kết năm 2006 giữa hai nước. Một trong những nội dung của văn bản này là căn cứ không quân của Mỹ ở Futenma sẽ được chuyển ra khỏi khu vực đông dân hiện nay, nhưng vẫn ở trên quần đảo Okinawa. Thế nhưng, những người đã từng ủng hộ ông Hatoyama lên làm thủ tướng lại không muốn nhìn thấy căn cứ này tại Okinawa. Hơn nữa, dân chúng ở nơi dự tính chuyển căn cứ đến cũng phản đối mạnh mẽ.
Theo giới chuyên gia, mặc dù chính quyền Obama được cảnh báo trước là không nên thúc giục mạnh mẽ bởi vì ở Nhật Bản, mọi việc diễn ra theo nhịp độ của nó, nhưng điều làm Washington khó chịu là chính quyền Tokyo lại đưa ra các tín hiệu không rõ ràng, thậm chí trái ngược nhau.
Thủ tướng Hatoyama vẫn nhắc đi nhắc lại rằng liên minh với Hoa Kỳ là hòn đá tảng trong vấn đề an ninh của Nhật Bản, nhưng theo giới phân tích, sẽ là không thực tế nếu cho rằng quan hệ liên minh này không bao giờ thay đổi. Ông Packard, nguyên là trợ lý của đại sứ Mỹ tại Nhật Bản nhận định, thỏa thuận liên minh chiến lược trước đây được đàm phán và ký kết giữa "một nước chiến thắng và một quốc gia bị chiếm đóng, chứ không phải giữa hai Nhà nước có chủ quyền và mọi cử tri Nhật Bản đều biết điều này".
Vấn đề di chuyển căn cứ Futenma
Thủ tướng Hatoyama hứa với Hoa Kỳ sẽ đưa ra câu trả lời cuối cùng về việc di chuyển căn cứ Futenma trước cuối tháng 5. Báo chí Nhật Bản có nói đến khả năng đặt căn cứ Futenma trên một hòn đảo nhân tạo ở ngoài khơi Okianawa hoặc trên một hòn đảo khác. Thế nhưng, giới quân sự Mỹ không dễ dàng chấp nhận điều này. Trung tuần tháng ba, đô đốc Hoa Kỳ Robert Willard, chỉ huy lực khu vực Thái Bình Dương, bao gồm cả châu Á, nhận định rằng căn cứ Futenma rất cần thiết trong kế hoạch phòng thủ vùng và vẫn đòi Nhật Bản phải thực hiện thỏa thuận 2006.
Theo một số quan chức Hoa Kỳ, chính quyền Washington chưa có dấu hiệu thay đổi thái độ trong hồ sơ này. Phải chăng thái độ lạnh nhạt của tổng thống Mỹ đối với thủ tướng Nhật Bản tại hội nghị thượng đỉnh về an ninh hạt nhân vừa qua chỉ là cách để Washington gây sức ép với Tokyo, bởi vì theo giới phân tích, bất chấp những căng thẳng hiện nay trong quan hệ song phương, cả Mỹ và Nhật Bản đều vẫn cần nhau. Ông Jim Webb, chủ tịch tiểu ban đối ngoại Thượng Viện Hoa Kỳ, phụ trách khu vực Bắc Á, nhấn mạnh, vào lúc Trung Quốc đang vươn lên mạnh mẽ thì vấn đề quan trọng là Hoa Kỳ phải phát triển quan hệ với Nhật Bản.
Đức Tâm (RFI)