Điểm báo Quốc tế

Nhật báo Le Figaro cho biết, theo Tổ chức Hàng không Dân dụng, thì hậu quả về mặt kinh tế đối với các công ty hàng không còn nặng hơn cả sự kiện khủng bố ngày 11 tháng 9. Một tai họa cho ngành này, vốn chưa thoát khỏi cuộc khủng hoảng năm 2008. Theo Hiệp hội Hàng không Quốc tế IATA, năm ngoái doanh số trên toàn thế giới giảm mất 79 tỉ đô la, lỗ lã đến 11 tỉ đô la. 

Tuy nhiên chưa ai có khả năng đưa ra một con số thiệt hại cụ thể. Theo tính toán của IATA, các công ty hàng không thiệt hại khoảng 150 triệu euro mỗi ngày. Từ thứ năm cho đến nay, đã có 63.000 chuyến bay bị hủy, 150.000 người Pháp đang bị kẹt lại ở nước ngoài, trong đó có 50.000 người đi tua du lịch. Ban giám đốc hãng Air France – KLM cho biết, lúc này đang phải ưu tiên cho việc chăm sóc các hành khách bị hủy chuyến, vấn đề kinh tế sẽ tính sau. Hiện nay đang có tin đồn là sẽ có trợ giúp đặc biệt của Liên hiệp châu Âu. 

Nhật báo kinh tế Les Echos thì cho rằng khác với sự kiện ngày 11 tháng 9, dù sao đây cũng chỉ là hiện tượng nhất thời. Tờ báo cho biết, ảnh hưởng của vụ núi lửa Iceland phun trên các công ty hàng không cũng rất khác nhau. Các hãng Bắc Âu bị thiệt hại nhiều nhất vì sân bay các nước này phải đóng cửa trước tiên, còn Air France và Lufthansa tuy hôm sau mới phải hủy chuyến, nhưng do là công ty lớn nên cái giá phải trả cũng rất đắt. Theo tính toán sơ bộ, mỗi ngày Air France thiệt mất 41 triệu euro. 

Còn các công ty du lịch Pháp thì đang kêu gọi sự trợ giúp của chính phủ để đưa khách đang kẹt lại ở nước ngoài về nước. Quốc vụ khách phụ trách giao thông cho rằng đó là nhiệm vụ của họ, nhưng các công ty nhỏ kêu ca rằng họ có thể bị phá sản. Gần như các nhà làm tuor không có doanh thu trong kỳ nghỉ Phục Sinh này, và theo một nhà chuyên môn, thì phải nhân số thiệt hại của các công ty hàng không lên hai lần rưỡi, để có tổng thiệt hại của toàn ngành du lịch.

Về mặt luật pháp thì đây là trường hợp bất khả kháng, các công ty du lịch không bị buộc phải lo cho khách hàng. Nhưng trên thực tế, theo Le Figaro, công ty nào bỏ mặc khách hàng tự xoay sở sẽ làm mất đi hình ảnh của mình. Do vậy, đa số cố thương lượng với các đối tác để có giá khách sạn phải chăng dù khách có phải bỏ tiền túi ra trả, và trả chi phí lượt về cho họ; những ai mua tuor trọn gói được chọn ngày đi khác trong vòng 6 tháng, hoặc được ghi nợ cho công ty. 

Bên cạnh đó là một loạt các hệ quả dây chuyền khác, như nhiều nhân viên đi phép không trở về làm việc được khiến một số công ty nhỏ không thể hoạt động. Những sản phẩm thường được xuất nhanh qua đường hàng không như điện, điện tử của Pháp sẽ bị ảnh hưởng nếu tình trạng này kéo dài. Các công ty chuyển phát nhanh đều phải giao hàng trễ, tuy đã huy động thêm các phương tiện khác để giải tỏa. Thực phẩm tươi như rau quả bắt đầu khan hiếm ở một số nơi như Anh quốc chẳng hạn. Hàng trăm ngàn cành hoa hồng xuất khẩu của Kenya đã phải thiêu hủy, các nhà bán sỉ Pháp phải quay sang tìm nguồn cung ứng từ Maroc hoặc ngay trong nước.

Liệu có quá tay? 

Trong phần xã luận, báo Libération ví von, một hạt cát có thể làm tắc nghẽn cả thế giới. Những hạt bụi tro núi lửa Iceland cho thấy sự mong manh của xã hội đương đại chúng ta. Một loạt các doanh nhân, khách du lịch, nghệ sĩ và cả các vị nguyên thủ bỗng dưng không thể du hành được nữa. Không còn có việc thức dậy ở Istanbul, ăn trưa ở Paris và qua đêm ở Manhattan. Lại trở lại với các phương tiện giao thông cổ điển như xe lửa, xe hơi, tàu thủy, những chuyến đi kéo ngày nhiều ngày thay vì vài tiếng đồng hồ.

Sự tắc nghẽn đường hàng không có quy mô toàn cầu này, có cơ sở là nguyên tắc dự phòng, vốn có ghi trong Hiến pháp của Pháp. Những người đầu tiên đặt câu hỏi về mối nguy thực sự của mây tro núi lửa, chính là các công ty hàng không, vốn bị thiệt hại nặng. Theo Libération, quyết định đóng cửa một loạt các sân bay có vẻ đã được đưa ra trong khi chưa có cơ sở vững chắc. Và mỗi nước đã tự ý đóng cửa không phận của mình mà không có phối hợp hay hội ý với các nước láng giềng. Tờ báo cho rằng, Liên hiệp châu Âu cần có những giải thích cụ thể về quyết định đóng không phận, như đòi hỏi của nghiệp đoàn các phi công. 

Những nước cờ chính trị của Trung Quốc sau trận động đất ở Thanh Hải 

Khoảng 85% các ngôi nhà ở thị trấn Jiegu gần vùng tâm chấn biến thành gạch vụn. Ảnh: Xinhua.

Thông tín viên báo Le Monde tại Thượng Hải đã phân tích về các tính toán chính trị của Bắc Kinh, qua vụ động đất ở Thanh Hải tuần qua. Các kênh truyền hình nhà nước đều chiếu cảnh thủ tướng Ôn Gia Bảo bước qua những đống gạch vụn đổ nát, an ủi các cụ già, trẻ em, nhà sư Tây Tạng. Hình ảnh ông Ôn Gia Bảo ngồi cạnh các dân làng Tây Tạng để lắng nghe nỗi khổ của họ, đã vẽ nên hình ảnh một Bắc Kinh hoàn toàn ý thức về tầm vóc chính trị xung quanh trận động đất Thanh Hải, nơi một năm trước đây đã nổ ra những cuộc biểu tình tại các vùng đất Tây Tạng. 

Theo Le Monde, cuộc đấu tranh có thể ở trên ba mặt trận. Thứ nhất, đối với dân Tây Tạng tại chỗ, ở thị trấn Ngọc Thụ vốn có nhiều tu viện và dân du mục định cư, cũng như tại các vùng khác thuộc miền đất truyền thống của người Tây Tạng. Thứ hai, đối với dân Trung Quốc ngày càng quan tâm đến việc chính phủ có làm tròn nhiệm vụ hay không, nhất là trên hồ sơ các trường học xây dựng cẩu thả. Cuối cùng là với các nước phương Tây, vốn thường xuyên chỉ trích Bắc Kinh trên hồ sơ Tây Tạng. 

Ông Robert Barnett, giám đốc chương trình nghiên cứu về Tây Tạng của trường đại học Columbia, New York cho rằng, chính phủ cũng như người dân Trung Quốc cần nắm lấy cơ hội này để xoa dịu những vết thương trong quá khứ. Ông giải thích, mối quan hệ hiện nay là rất mong manh, và một sai lầm rất nhỏ cũng có thể thổi bùng lên tình hình. 

Các phương tiện truyền thông Trung Quốc đưa hình ảnh các nhà sư Tây Tạng cùng với những người lính quân đội nhân dân Trung Quốc, tìm cứu người bị nạn trong những đống đổ nát. Nhưng báo chí nước ngoài ghi lại lời kể của nhiều nhân chứng cho biết đã có những bất đồng dẫn đến ẩu đả, chung quanh nghi lễ mai táng, việc tính toán con số nạn nhân, phân phối thực phẩm cứu trợ…Một chuyên gia nhận xét, chính quyền muốn kiểm soát tình hình bằng mọi giá, và chứng tỏ rằng chỉ có nhà nước Bắc Kinh mới lo được cho Tây Tạng. Vì vậy tiềm năng xung đột là rất cao. 

Những công trình xây dựng bị động đất phá hủy nhất là ở ngoại ô vùng tâm chấn, khiến người ta phải đặt câu hỏi về việc định cư người du mục.

Theo ông Barnett, nhờ có quan hệ khá tốt với chính quyền Trung Quốc trong những năm gần đây, người Tây Tạng ở Ngọc Thụ có thể xin thành lập các tổ chức phi chính phủ, xây trường học, thư viện ít khó khăn hơn các nơi khác. Tuy nhiên bà Stephanie Brigden, giám đốc tổ chức Tây Tạng Tự Do ở Luân Đôn, cho rằng việc tái thiết có thể gây ra những vấn đề khác nữa. Có nguy cơ người Tây Tạng không được ưu tiên trong việc tái thiết, về nhu cầu cũng như đặc trưng văn hóa của họ. Vốn từng ở Ngọc Thụ hai năm, bà nhận thấy sắc tộc Hui – những người Trung Quốc theo đạo Hồi – đã tràn ngập vùng này, và người Tây Tạng có thể trở thành thiểu số trên chính quê hương của mình. 

Le Monde cho biết thêm, một trang web đặt tại Hoa Kỳ đã đăng một bản thỉnh nguyện gởi đến các ông Ôn Gia Bảo, Hồ Cẩm Đào; kêu gọi chính quyền Trung Quốc hãy gác qua một bên những hận thù, cho phép Đức Đạt Lai Lạt Ma được đến thăm các nạn nhân động đất ở Thanh Hải. Bản kiến nghị này không hề ghi tên các tác giả. 

Anh quốc: Các luật chống khủng bố bị lạm dụng 

Quay lại với châu Âu, Le Monde đề cập đến việc lạm dụng các luật chống khủng bố tại Anh quốc. Tại đất nước có đến 4,2 triệu caméra theo dõi, khó thể chụp hình tháp Big Ben mà không bị cảnh sát hỏi thăm. Thậm chí một phóng viên của đài BBC đã bị chất vấn khi chụp hình giáo đường Saint Paul, còn những ai chụp cảnh biểu tình thì đương nhiên là sẽ gặp phiền phức. 

Đây là một trong những hậu quả của các luật chống khủng bố mà đảng Lao Động đã đưa ra. Từ năm 2000 đến 2008, đã có 5 luật tăng cường quyền hạn của chính phủ trong việc giám sát, các luật khác – không chỉ nhắm vào chống khủng bố mà cả việc chống tội phạm có tổ chức, đều theo khuynh hướng này. Cảnh sát có quyền khám xét bất kỳ ai ở nơi công cộng không cần lý do cụ thể. Trên lý thuyết thì chỉ áp dụng cho những nơi có nguy cơ bị khủng bố, nhưng trên thực tế thì tất cả các nhà ga, các địa điểm du lịch đều bị kiểm tra chặt chẽ; người da vàng và da đen bị chiếu cố nhiều hơn người da trắng.

Tòa án Nhân quyền châu Âu vào tháng giêng đã cho rằng việc khám xét người tràn lan là vi phạm cuộc sống riêng tư. Vào cuối năm 2008, tòa án này cũng tuyên bố kho dữ liệu ADN của Anh là bất hợp pháp. Kho này chứa đến 4,8 triệu cái tên, ban đầu chỉ nhằm thu thập vết tích của các tên tội phạm. Nhưng từ năm 2005, tất cả những người liên quan như nhân chứng, nạn nhân đều bị lưu giữ ADN. Hậu quả là có đến 930.000 người vô tội có tên trong bản danh sách này.

Thụy Mi (RFI)