Ngành hàng không Châu Âu bị thất thu khoảng 200 triệu euro (Reuters)
Liên Hiệp Châu Âu hiện nay có 27 thành viên, nhưng theo Ủy Ban Châu Âu, thì quyết định đóng hay mở cửa không phận thuộc về thẩm quyền của mỗi nước, vì những lý do lịch sử, liên quan đến vấn đề quốc phòng.
Eurocontrol, tổ chức phụ trách an toàn giao thông hàng không châu Âu, từ cuối tuần trước, đã tìm mọi cách phối hợp hành động của các chính phủ thành viên nhưng cũng không mang lại hiệu quả, bởi vì đây chỉ là một tổ chức liên chính phủ, không có thực quyền. Còn Ủy Ban Châu Âu, tương đương như một chính phủ, lại không kiểm soát không phận châu Âu.
Vốn đã bị chỉ trích phản ứng chậm trễ trong việc đối phó với cuộc khủng tài chính Hy Lạp, hay thảm họa thiên tai sau trận động đất tại Haiti, giờ đây, Liên Hiệp Châu Âu lại càng tỏ ra « lúng túng » trong việc quản lý không phận, sau khi xuất hiện mây tro núi lửa Iceland. Thậm chí Hiệp Hội Vận Tải Hàng Không Quốc Tế, IATA, còn nói thẳng là sự thiếu phối hợp đã gây ra « rối loạn ở châu Âu ». Do không có cơ quan phụ trách, cho đến chiều tối qua, tức là bốn ngày sau khi núi lửa phun, gây mây bụi tro, hàng chục sân bay phải đóng cửa, thì Liên Hiệp Châu Âu mới triệu tập được một cuộc họp bất thường của bộ trưởng Giao thông các nước thành viên.
Hành khách ngủ khi chờ chuyến bay tại phi trường Barajas, Madrid, Tây Ban Nha. Ảnh: AP.
Trong khi đó, hàng trăm ngàn hành khách bị kẹt tại các sân bay, ăn ngủ vật vờ tạm bợ trong khách sạn, ở nhà ga. Không một quan chức hay tổ chức nào ở cấp châu Âu tìm cách giúp giải tỏa bớt số hành khách này, đưa họ tới các sân bay còn mở cửa hoặc phối hợp tìm các phương tiện chuyên chở thay thế như đường sắt, đường thủy, đường bộ.
Ngay các dân biểu châu Âu cũng nêu lên việc « thiếu chuẩn bị » của châu Âu để đối phó với tình huống này. Ông Martin Schultz, chủ tịch nhóm dân biểu Xã Hội tại nghị viện châu Âu phàn nàn là nếu không có hàng không, thì châu Âu cũng không đủ khả năng để bù đắp bằng các phương tiện giao thông khác.
Dự án thành lập một không phận chung
Ông Matthias Ruete, tổng giám đốc phụ trách Giao thông Vận tải thuộc Ủy Ban Châu Âu nhấn mạnh là « cần phải thay đổi » và nếu châu Âu đã có thị trường chung duy nhất thì tại sao lại không có « một không phận chung duy nhất ». Theo AFP, thực ra, dự án này đã được nói đến từ nhiều năm nay nhưng không được quan tâm, thúc đẩy, bởi vì các quốc gia thành viên Liên Hiệp Châu Âu đều muốn khẳng định chủ quyền quốc gia về không phận.
Dự án có tham vọng thành lập một định chế ra quyết định chung, tuy nhiên, cần phải xác định vai trò, quyền lực, quy chế, trụ sở. Và không dễ dàng gì có được sự đồng thuận của 27 thành viên trong hồ sơ này. Một quan chức châu Âu cho biết thêm là trở ngại chính để thúc đẩy hồ sơ là nguyên tắc « phụ trợ », tức là châu Âu chỉ can thiệp khi các quốc gia thành viên không đủ khả năng. Tuy nhiên, ông Matthias Ruete vẫn tỏ ra lạc quan, vì sự rối loạn, tê liệt hàng không trong những ngày qua sẽ buộc châu Âu phải tìm kiếm một giải pháp mới, trên con đường tiến tới thành lập một không phận chung châu Âu.
Đó là về lâu dài. Trước mắt, trong cuộc họp qua video-hội nghị, chiều 19/4, các bộ trưởng Giao thông Liên Hiệp Châu Âu vẫn không đưa ra được một quyết định nào để giải quyết được tận gốc rễ vấn đề. Ủy viên châu Âu phụ trách Giao thông Siim Kallas cho biết là « các quyết định cho phép bay thuộc thẩm quyền quốc gia » và bộ trưởng các nước thành viên đồng ý sẽ phối hợp cụ thể các hành động và hợp tác chặt chẽ với nhau hơn. Điều này có nghĩa là Liên Hiệp Châu Âu, với tư cách là một khối, vẫn không chịu trách nhiệm và không có vai trò quyết định nào về vấn đề không phận.
Trước những lời chỉ trích về sự thiếu vắng phối hợp, ra các quyết định chậm trễ, ủy viên Kallas đã giải thích rằng quyết định cho bay hay đóng cửa không phận là thẩm quyền của giới chuyên gia và các tổ chức độc lập. Các quan chức châu Âu cũng như các nước thành viên còn nêu vấn đề an toàn cho hành khách là ưu tiên tuyệt đối, nếu chưa đánh giá được một cách chính xác mối nguy hiểm của mây tro núi lửa đối với động cơ máy bay. Vài chuyến bay thử không đủ để quyết định mở của toàn bộ không phận châu Âu.
Kể từ thứ năm tuần trước cho đến hết ngày 20/4, khoảng 95 ngàn chuyến bay đã bị hủy bỏ. Việc cấm bay đã gây ra những hậu quả kinh tế. Giới chuyên gia ước tính, hàng không châu Âu bị thiệt hại khoảng 200 triệu đô la mỗi ngày, còn các hãng hàng không châu Á là 40 triệu đô la.
Đức Tâm (RFI)