Công an theo dõi khách tham quan Triển Lãm Toàn Cầu Thượng Hải trong ngày mở cửa 01/05/2010. Ảnh: REUTERS/Stringer
Cách nay hai năm, mạng lưới an ninh do Trung Quốc bố trí quanh Thế Vận Hội Bắc Kinh 2008 đã từng được xem là hết sức dầy đặc. Tuy nhiên, theo giới quan sát, hệ thống đó không thể sánh được với các biện pháp an ninh đã và đang được áp dụng cho Triển Lãm Toàn Cầu Thượng Hải vừa mở cửa đón khách kể từ hôm 01/05/2010.
Nguyên nhân rất đơn giản. Nếu Thế Vận Hội chỉ diễn ra trong hai tuần, thì Triển Lãm Toàn Cầu kéo dài 6 tháng, với lượng khách tham quan có thể lên đến 100 triệu, bên cạnh cả trăm nguyên thủ quốc gia, thủ tướng chính phủ sẽ lần lượt ghé thăm. Bảo đảm an toàn cho số thượng khách này không phải là điều đơn giản, đặc biệt là giữa đám đông.
Ngoài ra, Triển Lãm tất nhiên thu hút đông đảo phóng viên báo chí nước ngoài đến Trung Quốc. Vào lúc chính quyền muốn phô trương trước thế giới hình ảnh tốt đẹp của mình, của một xã hội hài hòa, văn minh và tiến bộ như được nêu trên các khẩu hiệu tuyên truyền, nhu cầu ‘’làm sạch’’ thành phố đã trở thành bức bách, để làm sao che giấu được các khuyết điểm vẫn tồn tại, và nhất là ngăn chặn các tiếng nói bất đồng.
Chính vì vậy mà theo các tổ chức bảo vệ nhân quyền, các nhà ly khai Trung Quốc là nạn nhân đầu tiên của Triển Lãm Thượng Hải. Giống như thời Thế Vận Hội Bắc Kinh, họ đều bị canh chừng cẩn mật, hay bị đày đi xa, để không có điều kiện tiếp xúc với báo chí nước ngoài. Đó là trường hợp của nhà ly khai Cao Trí Thịnh, nổi tiếng vì đã dám mở một cuộc điều tra độc lập về nguyên nhân trường học tại Tứ Xuyên bị sập dễ dàng khi bị động đất. Vừa được thả ra khỏi tù cách nay một tháng, nhà ly khai này đã lại mất tích, người nhà xác nhận không biết ông ở đâu.
Còn từ đầu tháng ba đến nay, nhân vật đấu tranh nổi tiếng ở Thượng Hải là ông Phùng Chính Hổ đã phải chịu cảnh thường xuyên có 5 công an túc trực trước cửa nhà. An ninh đã câu lưu ông trong 4 tiếng đồng hồ, khám xét nhà ông và tịch thu một số máy tính. Trước đó, ông Hổ đã phải lang thang hàng tháng trời tại sân bay Nhật Bản Narita của Tokyo vì chính quyền Bắc Kinh từ chối không cho ông hồi hương, sợ rằng ông khuấy động Triển Lãm Toàn Cầu Thượng Hải.
Theo tổ chức Ân Xá Quốc Tế, một số người chuyên bảo vệ dân chúng bị truất hữu nhà cửa ở Thượng Hải cũng bị canh chừng nghiêm mật, thậm chí có người bị bắt giam. Hai luật sư bảo vệ Pháp Luân Công ở Thượng Hải cũng bị đe dọa trục xuất khỏi luật sư đoàn.
Nhà báo đôc lập tại Trung Quốc cũng bị hù dọa. Nhật báo Hồng Kông Apple Daily chẳng hạn, bị từ chối giấy phép đến theo dõi Triển Lãm Toàn Cầu Thượng Hải, trong lúc một lãnh đạo tờ Nam Phương Đô Thị Báo tại Quảng Đông thì vừa bị cách chức hôm 17 tháng tư vì đã cho đăng bài của một sử gia dám công khai nhận định: ‘’Yêu nước không đồng nghĩa với yêu chính quyền’’.
Vừa siết chặt lãnh vực chính trị, Trung Quốc vừa tăng cường các biện pháp bảo đảm an ninh xã hội. Theo nhật báo Anh Ngữ China Daily, trong nửa đầu tháng tư, công an Thượng Hải đã bắt giữ hơn 6000 người về tội trộm cắp, mại dâm, cờ bạc, bán sản phẩm đồi trụy…
Kể từ giữa tháng tư, hành khách trên các loại xe vào Thượng Hải thường xuyên bị chận xét giấy tờ, còn tại các nhà ga, nhà chức trách đã thiết lập chế độ khám người và hành lý. Ngay cả trong các ga tàu điện Metro, hành khách cũng bị buộc phải đưa túi xách của mình qua máy rọi X quang đặt ngay bên cạnh lối vào sân ga. Những ai mua dao đều phải để lại tên tuổi và địa chỉ.
Người nước ngoài cũng bị chiếu cố: Công an Thượng Hải đã chỉ thị cho mọi người ngoại quốc từ 16 tuổi trở lên là phải luôn luôn có hộ chiếu trên người. Công an cũng liên tục ập vào các quán bar được du khách ngoại quốc ưa chuộng để kiểm tra hộ chiếu các chủ nhân hay ca nhạc sĩ.
Theo giới phân tích, những biện pháp gắt gao như trên cho thấy là Triển Lãm Toàn Cầu Thượng Hải đã trở thành một thách thức an ninh to lớn đối với chính quyền Trung Quốc, vốn đã không ngần ngại biến thành phố 20 triệu dân này thành một pháo đài. Có bao nhiêu ngàn nhân viên an ninh được tung vào chiến dịch bảo đảm an ninh cho Triển Lãm? Về điểm này, hãng AFP đã trích câu trả lời của một phó giám đốc Sở Công An Thượng Hải: ‘’Đó là vấn đề an ninh quốc gia’’.
Trọng Nghĩa (RFI)