Đồng peso chuyển đổi (CUC) : nỗi khao khát của người Cuba

Bài viết bắt đầu bằng một từ ngữ Tây Ban Nha : « Complicado », tức khó khăn, phức tạp. Theo tác giả bài báo, đây là từ đầu môi chót lưỡi của người Cuba, ở bất kỳ nơi đâu hay làm bất kỳ việc gì. Complicado để tìm mua sữa, mua chậu thau nhựa, thậm chí mua một miếng joint cao su cho vòi nước. Complicado nếu không đi bỏ phiếu hay tham gia các cuộc tập hợp quần chúng. Cái gì cũng khó khăn, phức tạp. Ở thượng tầng nhà nước, công việc kế thừa Fidel Castro cũng rất phức tạp.

Dưới mắt phóng viên Le Monde, tình hình càng phức tạp hơn nữa, khi mà tại Cuba lại có hai đồng tiền lưu hành song song, cả hai đều do Ngân Hàng Trung Ương phát hành : đồng peso quốc gia và đồng peso chuyển đổi tên là CUC, tự do đổi ở các ngân hàng, và là đồng tiền mà người Cuba tìm mọi cách để có được.

Theo bài báo, hai đồng tiền này giống nhau, nhưng giá trị thì không như nhau : đồng peso quốc gia, biểu tượng của kinh tế xã hội chủ nghiã, người dân sử dụng nó, chỉ là để mua một số lương thực trong các cửa hàng nhà nước được trợ cấp, để trả tiền điện, tiền nước, tiền nhà, dùng các phương tiện chuyên chở công cộng... Công nhân, viên chức vẫn nhận lương bằng tiền mặt và được trả bằng đồng peso này. Có điều, như tác giả ghi nhận, nếu không muốn chỉ bó hẹp vào những những yếu phẩm như gạo, đậu, hoặc là các dịch vụ cơ bản như điện, nước, xe búyt, mà muốn mua thêm một chiếc nệm, sắm quần áo mới, thì người Cuba phải chi bằng CUC.

Tóm lại, theo Le Monde, cầm peso trong tay thì bảo đảm là có cái ăn, không chết đói, nhưng có được đồng CUC thì có thể vào được các cửa hàng, cũng là nhà nước, nhưng dồi dào hàng hoá như cửa hàng Granma, chẳng hạn. Tại đấy, ta có thể mua được từ thực phẩm nhập từ Hoa Kỳ, Tây Ban Nha, đồ chơi Trung Quốc, cho đến giầy dép từ Việt Nam, sơn từ Brazil... CUC cũng là đồng tiền sử dụng trên chợ đen. Theo bài báo thì một đồng CUC đổi được 24 đồng peso quốc gia, không chuyển đổi.

Trong bối cảnh chênh lệch về giá trị giữa hai đồng tiền như thế, không ngạc nhiên là để đời sống không quá ảm đạm, người dân Cuba đã lao vào cuộc săn tìm đồng CUC và những người nắm giữ nó, tức là số 2 triệu khách du lịch hàng năm đến viếng đảo.

Le Monde nhận thấy là việc săn tìm đồng CUC đè nặng trên cuộc sống, và đôi khi thúc đẩy nhiều người ‘’chuyển nghề’’. Tác giả bài báo nói chuyện với người dân, khám phá không ít kỹ sư, nhà nghiên cứu hay thẩm phán bỏ nhiệm sở của mình vì đồng CUC. Phần đông lao vào ngành khách sạn, cho thuê phòng tại nhà riêng.

Theo bài báo, giá phòng trung bình một đêm cho du khách là 35 CUC, tương đương với một tháng lương của chuyên viên được trả bằng Peso. Chính phủ cũng thu lợi, vì đánh thuế rất cao : 300 CUC mỗi tháng, dù khách ít hay nhiều, cộng thêm với thuế 10% đánh vào doanh thu. Tuy nhiên chính quyền vẫn hạn chế số phòng ở mức tối đa hai phòng ở mỗi căn hộ.

Bài báo cũng nhận thấy là chính quyền Cuba đã biết khai thác cơn khát về đồng CUC của người dân : ví dụ ngày lễ Lao Động 01/05 vừa qua, hơn một triệu người đã tham gia cuộc diễn hành, theo số liệu của chính quyền.

Dĩ nhiên là nguyên nhân truyền thống, thế nhưng huy động được một khối lượng người đông đảo như thế không phải dễ. Điều này đã khiến phóng viên Le Monde tìm hiểu bí quyết.

Tờ báo hóm hỉnh ghi nhận : không phải ai cũng đến diễn hành để ủng hộ Raoul Castro đâu ! Một phụ nữ đã giải thích là tại cơ quan bà làm việc, bên cạnh tiền lương bằng đồng peso, mỗi tháng nhân viên nhận thêm 10 CUC. Và không tham gia diễn hành là có nguy cơ mất đi tiền thưởng.

Các công ty xí nghiệp Cuba cũng lợi dụng đồng CUC. Một lãnh đạo xí nghiệp trước đây giải thích là nếu công nhân viên vượt chỉ tiêu, họ sẽ nhận tiền thưởng bằng đồng CUC, không nhiều, tương đương với vài đồng euros, nhưng có thể làm đồng lương trả bằng peso tăng gấp hai hoặc ba lần. Theo nhân vật này, lương hướng ở Cuba không tăng từ một chục năm qua, không có tiền thưởng bằng CUC, tinh thần người lao động, công nhân viên chức Cuba không hiểu sẽ xuống thấp đến mức nào.

Hoa Kỳ và Trung Quốc đã có thỏa thuận ngầm về tỷ giá đồng Nhân Dân Tệ ?

Về Châu Á, cuộc đối thoại chiến lược Trung Quốc Hoa Kỳ ở Bắc Kinh và tình hình Thái Lan rất được quan tâm hôm nay. Trên trang kinh tế, Le Figaro nêu trong hàng tựa mục tiêu chuyến đi Bắc Kinh của bà Clinton « cân bằng lại trao đổi thương mại giữa hai bên ». Tờ báo cũng nhấn mạnh đến cuộc đọ sức chung quanh đồng Yuan.

Theo le Figaro, nhiều nhà quan sát đánh giá là thực ra Bắc Kinh đã dự kiến là sẽ bắt đầu việc điều chỉnh tỷ giá đồng yuan trong những tuần lễ hay tháng tới đây, và đã có những thỏa thuận ngầm giữa Mỹ và Trung Quốc trên vấn đề này. Thế nhưng sự kiện đồng euro bị tấn công có thể khiến Bắc Kinh trì hoãn kế hoạch này, với lý do là xuất khẩu Trung Quốc sang Châu Âu bị ảnh hưởng.

Tại sao trí thức doanh nhân Thái Lan kín tiếng trong cuộc khủng hoảng ?

Về Thái Lan, tờ Libération thắc mắc giới ưu tú Thái Lan : trí thức, doanh nhân, tài chính mà Thái Lan vốn tự hào, đi đâu rồi mà không thấy lên tiếng trong thời gian khủng hoảng vừa qua.

Theo Libération, ngoại trừ một vài trường hợp cá biệt, thành phần này, chủ yếu là cư dân Bangkok, đã thấy là nên giữ im lặng và chờ đợi. Nhiều người trong những cuộc nói chuyên riêng còn mong mỏi trật tự sớm được vãn hồi, ngầm cho hiểu là đối với họ chỉ có quân đội mới có khả năng mang trở lại sự ổn định. Và thủ tướng Abhisit, đại diện tầng lớp này có lẽ cũng đã nghĩ như thế, với cái giá phải trả là 70 người chết và hàng ngàn người bị thương.

Đối với Liberation, thái độ này của giới ưu tú Thái Lan có thể được giải thích bằng những tính toán ích kỷ, và sự xem thường sân khấu chính trị Thái. Bài báo giải thích là từ sau cuộc khủng hoảng tài chính Châu Á những năm 1997-1998, con cháu giới ưu tú Thái Lan, đã trở thành, nào là chủ ngân hàng, trung gian môi giới chứng khoán, nào là đạo diễn phim, cố vấn hay công chức quốc tế. Họ không mảy may quan tâm đến đời sống chính trị Thái Lan, đến tiến trình bầu cử v.v. Thay vì góp sức củng cố dân chủ được phát huy từ thập niên 90, thì họ chỉ biết tranh thủ các quyền tự do cá nhân, hưởng lợi cá nhân, hơn là gánh vác trách nhiệm công dân của họ.

Trong phần kết luận Libération, nhận thấy là thất bại lớn nhất của hệ thống chính trị Thái Lan là sự thất bại của một khái niệm rất đơn giản, trung tâm điểm của mọi nền dân chủ, ở Châu Á cũng như nơi khác : đó là quyền lợi chung.

Vai trò thiết yếu của phe Áo Đỏ trong tiến trình hòa giải tại Thái Lan

Thái Lan trong cơn chấn thương, tìm cách hàn gắn những chia rẽ. Dưới tựa đề trên đây, nhật báo Le Monde cho rằng bế tắc chính trị tại Thái Lan đang đòi hỏi là cần phải xem xét lại hệ thống điều hành quốc gia và vai trò của nhà vua. Một trong những câu hỏi thường được nghe thấy trong thời gian gần đây tại Bangkok là vai trò cựu thủ tướng Thaksin Shinawatra sẽ ra sao trong tiến trình hòa giải dân tộc mà đương kim thủ tướng Abhisit đang tỏ ý muốn thúc đẩy.

Câu hỏi thứ hai là vai trò nào cho các lãnh đạo phe Áo Đỏ hiện đang cảnh sát tạm giam ? Theo một nhà ngoại giao phương Tây, việc những người này hô hào bạo động trong các bài diễn văn của họ sẽ khiến cho việc khôi phục họ về mặt chính trị rắc rối thêm, thế nhưng đây lại là những thành phần thiết yếu cho mọi giải pháp chính trị.

Nhiều lãnh đạo Áo Đỏ đã kiên quyết lên án các hành vi bạo động. Tuy vậy, đa số các vụ đốt phá đều nhắm vào những mục tiêu rõ rệt : Trung tâm thương mại Central World chẳng hạn là tài sản của một đại gia Thái Lan, biểu tượng của thành phần gọi là « ưu tú » bị phe Áo Đỏ cực lực lên án. Cũng như vậy, các chi nhánh ngân hàng bị phá thường thuộc Bangkok Bank, có quan hệ trực tiếp với tướng Prem Tinsulanonda, cố vấn thân cận của nhà vua.

Theo Le Monde, thậm chí vai trò của Quốc vương Thái Lan cũng bị xem xét lại. Paul Hanley, tác giả một tiểu sử của vua Bhumibol bị cấm lưu hành tại Thái Lan ghi nhận : "Thaksin Shinawatra là người tham nhũng và lạm quyền, nhưng ông ta và đảng của ông ta lại được bầu lên một cách dân chủ nhất trong lịch sử nước này. Thế nhưng Hoàng Cung lại luôn luôn cảm nhận điều đó như là một mối đe dọa đối với quyền lực của họ. Khi Hoàng gia và đồng minh của họ là quân đội buộc được Thaksin rời bỏ chính quyền, họ đã khiến phe đa số tại Thái Lan mất đi người lãnh đạo".

Đối với phân tích gia này : "Một cách gián tiếp, những gì vừa diễn ra thể hiện một cuộc đấu tranh giữa lợi ích của Hoàng gia và quyền lợi của quần chúng".

Mai Vân (RFI)