Rất nhiều người tại cả Israel lẫn thế giới đều đồng ý là cho dù việc gửi đi đội tàu cứu trợ Gaza là đúng hay sai, chiến dịch ngăn chặn đội tàu này là rất sai lầm.
Ngày 31-5, người dân Thổ Nhĩ Kỳ biểu tình trước lãnh sự quán Israel ở Istanbul để phản đối Israel. Cảnh sát phải cố ngăn cản họ ném đá. Ảnh: REUTERS
Một nhà bình luận trên tờ Haaretz của Israel nhận xét: “cậu con trai 6 tuổi của tôi còn làm tốt hơn nhiều chính phủ hiện nay”.
Vậy sai lầm là ở điểm nào?
Vụ can thiệp xảy ra cách bờ biển Gaza chừng 60km, cách ranh giới hải phận chính thức mà Israel phong tỏa Gaza chừng 40km.
Việc phong tỏa đường biển là công cụ pháp chế theo luật quốc tế, nhưng phải có lý do chính thức (Israel nói Hamas nhập khẩu vũ khí bằng đường biển), phải được công bố chính thức (Israel đã làm như vậy) và phải được thực thi (hiện vẫn có hiệu lực).
Bằng việc can thiệp bên ngoài ranh giới phong tỏa, Israel gặp rủi ro là hành động của họ có thể bị kiện theo luật quốc tế, hoặc chí ít vấn đề này cũng gây nhiều tranh cãi.
Israel lập luận rằng đội tàu rõ ràng có mục tiêu đi vào vùng bị phong tỏa. Trên thực tế, chiếc tàu dẫn đầu khi bị phía Israel yêu cầu qua radio là phải dừng lại đã nói rằng điểm đến của họ là Gaza.
Năm trong sáu chiếc tàu dừng lại, nhưng chiếc tàu chính, Mavi Marmara, đã không làm như vậy.
‘Không mong đợi’
Sau khi cảnh cáo không có tác dụng, phía Israel quyết định dùng vũ lực.
Họ đã dùng tới đội đặc nhiệm hải quân, Flotilla 13, với trực thăng và xuồng cao tốc.
Hiện nhiều người tại Israel vẫn tranh cãi liệu việc sử dụng đơn vị này có đúng hay không. Đơn vị này được huấn luyện để chiến đấu, chứ không phải để xử lý với đám đông.
Lời kể tốt nhất về những gì xảy ra cho đến nay vẫn là từ Ron Ben Yishai, một phóng viên cho tờ Yediot Achronot của Israel, người là nhân chứng.
Ông kể kế hoạch là sẽ thả xuống một nhóm lính trên boong, nhanh chóng bắc cầu hạ xuống và chiếm quyền kiểm soát. Ông cho biết người ta đã đánh giá là những người trên tàu có thể sẽ “kháng cự nhẹ và có bạo lực nhẹ”.
Ông cho biết lính đặc nhiệm được lệnh dùng lời nói để trấn áp khi đương đầu với người biểu tình, vốn là chiến thuật để xử lý đám đông. Họ chỉ được dùng vũ khí để bảo vệ tính mạng của mình.
Tuy nhiên, khi những người lính đầu tiên được thả xuống, “điều không mong đợi đã xảy ra. Những hành khách rút gậy gộc và dùng súng cao su bắn đạn thủy tinh, tấn công từng người lính khi họ được thả xuống”.
Quí vị có thể chứng kiến cảnh này trong video do phía Israel quay. Đám đông trên tàu lấn át số lính ít ỏi và tấn công họ. Một người biểu tình dùng một cây gậy và mang mặt nạ phòng hơi độc. Đoạn video khác mà phía Israel tung ra cho thấy các súng cao su, đạn bi, các thanh kim loại và một cây dao mà họ thu được.
‘Người nổi loạn nổ súng’
Các lính đặc nhiệm đã không triển khai được cầu hạ như dự định và một nhóm lính nữa phải được một trực thăng khác thả xuống. Đến thời điểm này, khoảng 30 lính đối đầu với khoảng 30 nhà hoạt động trên boong.
Tuy nhiên, điều nghiêm trọng hơn đã xảy ra. Phóng viên cho biết những người biểu tình “tìm cách giật vũ khí của lính”. Ông nói họ đoạt được một súng ngắn khi một người lính bị ném từ boong trên xuống khoang dưới của tàu, như video ghi lại.
Các lính đặc nhiệm lúc đó bắt đầu sử dụng lựu đạn gây choáng, sau đó yêu cầu được phép nổ súng. Yêu cầu của họ được chấp thuận.
Tuy nhiên, điều này không được chứng kiến trên video. Trên thực tế, video dừng lại tại điểm khi người ta có thể nhìn thấy một người lính nhắm súng về phía người biểu tình. Người xem sẽ hỏi điều gì xảy ra tiếp theo? Tại sao video dừng lại ở điểm này?
Phía Israel nói những người biểu tình đoạt được hai súng ngắn và đã bắn các khẩu súng này, vì khoang đạn rỗng sau khi người ta lấy lại được hai khẩu súng.
Ben Yishai còn trích lời một lính đặc nhiệm nói các lực lượng Israel đã nhắm bắn một người mang súng trường, nhưng họ không đưa ra được bằng chứng về khẩu súng trường này.
Ông nói hai người lính bị thương sau khi “những người nổi loạn bắn họ”.
Sự kiện chưa rõ
Điều chưa được rõ vào thời điểm này là tại sao có quá nhiều người thiệt mạng, và trong hoàn cảnh nào? Có phải họ đều chết trên boong? Cả nhóm chết cùng lúc, hay từng người một?
Chúng ta không được chứng kiến cảnh này trên video, và mọi người chắc chắn phải đặt câu hỏi liệu video ghi hình các vụ đó có hay không, và nếu có thì tại sao người ta không tung ra?
Phóng viên này nói binh lính bắn vào “chân của người nổi loạn”. Điều đó có thể đúng, nhưng chắc hẳn nó còn đi xa hơn thế.
Và dĩ nhiên, chúng ta cũng chưa nghe lời kể của bất cứ nhân chứng nào từ các nhà hoạt động, đặc biệt từ những người còn bị thương.
Ron Ben Yishai nói các lực lượng Israel phạm hai sai lầm. Họ đã đánh giá thấp mức độ phản đối, và không dập tắt phản đối này từ trên cao, bằng cách dùng hơi cay và lựu đạn gây choáng trước khi thả lính xuống boong tàu.
Do vậy, đánh giá chung tại Israel vào thời điểm này là binh lính không được chuẩn bị tốt và không có đủ quân số.
Ngoài ra, rõ ràng là Israel hầu như không có thông tin gì về những gì được chuẩn bị trên tàu.
Paul Reynolds - Phóng viên thời sự thế giới BBC