Điểm báo Quốc tế

Bài báo bắt đầu với Mikhail Prokhorov, một người rất yêu thể thao. Sau khi vừa hoàn thành việc mua lại câu lạc bộ New Jersey Nets với giá 200 triệu đô la, tỷ phú này tự thưởng cho mình một chuyến nghỉ ngơi vài ngày tại Maldives để thả mình vào một trong các môn thể thao ưa thích nhất, lướt sóng biển.

Một vài tuần trước, trong một trả lời phỏng vấn cho tạp chí Thể thao Xô viết, với tư cách chủ tịch Liên đoàn trượt tuyết bắn súng, Prokhorov đã đưa ra mục tiêu dành được huy chương trong bộ môn này trong Thế vận hội mùa đông tại Sotchi 2014. Là nhạc sĩ, cầu thủ bóng rổ, vận động viên trượt tuyết, Prokhorov, tự thể hiện như một con người « tự do như chim và bay bổng như gió » muốn trình diện trước công chúng như một tay chơi diệu nghệ, để xóa nhòa đi những nghi vấn xung quanh vụ mại dâm tại Courchevel và che lấp đi việc ông là chủ của tổ hợp mỏ Onexim, với tài sản 11 tỷ euro năm 2009. Với tài sản này, Prokhorov là ông chủ có tài sản thứ nhì tại Nga. Vladimir Lissine, chủ tổ hợp luyện kim NMC, là tỷ phú đứng đầu với tài sản trị giá 13 tỷ đô la.

Mùa xuân năm nay, cuộc sống của các tỷ phú Nga nhìn chung có nhiều điểm tương tự như Prokhorov. Sau cuộc khủng hoảng 2009, giờ đây họ đã lấy lại được sinh khí. Theo tạp chí Forbes, nước Nga năm nay có 62 tỷ phú, nhiều hơn 30 người so với năm ngoái. Tài sản tổng cộng của họ lên đến 243 tỷ đô la. 

Điều đáng chú ý là tiền của nhà nước đã giúp cho các tập đoàn này tái sinh trong thời kỳ khủng hoảng. Đứng đằng sau các trợ giúp nhà nước cho các tập đoàn là đương kim Thủ tướng Vladimir Putin. Mátxcơva đã hỗ trợ các tập đoàn này vào thời điểm khủng hoảng tài chính nghiêm trọng nhất năm 2009, để đổi lại việc họ không được sa thải nhân viên. Theo một nhà phân tích, đợt trợ giúp này vượt ra khỏi mọi giới hạn định trước, và vì vậy, kể từ đây, các tập đoàn này mang một món nợ tinh thần đối với Nhà nước.

Từ một vài tháng trở lại đây, ngày càng có nhiều dấu hiệu cho thấy giới tài phiệt đang bày tỏ thái độ tuân phục đối với chính quyền. Tỷ phú Mikhail Prokhorov vừa tặng 1,2 triệu euro cho Phong trào thanh niên thân Kremly (Nashi) dùng vào việc tổ chức các hoạt động hè. Các tài phiệt Nga đầu tư nhiều vào các hoạt động thể thao theo mong muốn của chính quyền Nga. Tỷ phú Roman Abramovitch, ông chủ của câu lạc bộ bóng đá Anh Chelsea, là người đài thọ cho cựu huấn luyện viên đội tuyển quốc gia Nga, Guus Hiddink (7 triệu euro/năm), đang có kế hoạch đảm nhiệm chức Chủ tịch Hội đồng bảo trợ bóng đá toàn quốc gia. Theo tuyên bố của Chủ tịch kiểm toán Nga, đây là một chức vụ cho phép nhà tỷ phú này chi tiền để phát triển môn bóng đá tại Nga.

Một phương thức khác để thể hiện sự tuân phục của giới tài phiệt là đầu tư cho Giáo hội Chính thống giáo, một trong các trụ cột của hệ tư tưởng chính thống. Tỷ phú Serguei Chmakov, nhà thầu các công trình công cộng, với sự giúp đỡ của một giáo trưởng đã chuyển cả một bảo tàng các tác phẩm nghệ thuật cổ tới nhà thờ rất sang trọng, mang tên Alexandre Nevski do ông tự xây dựng. Cũng đầu tư vào Giáo hội, có tỷ phú Vladimir Iakouninne, chủ tập đoàn đường sắt, là người lãnh đạo Quỹ thánh tông đồ Andre đệ nhất. Tỷ phú này đài thọ cho việc phục chế lại các tượng đài trên tường thành bao quanh điện Kremly. Các đầu tư vào tôn giáo cho phép giới tài phiệt Nga truyền bá được ảnh hưởng của họ một cách dễ dàng.

Gần đây, chính quyền Nga gia tăng đòi hỏi đối với giới tài phiệt. Thủ tướng Putin yêu cầu các tỷ phú chi phí cho các dự án quy mô lớn, trong đó có dự án xây dựng một thung lũng Silicon của Nga, do tỷ phú Viktor Vekselberg, giầu thứ 16 nước này, đảm nhận. Và có những khu vực, chỉ có một bộ phận táo bạo nhất trong giới tài phiệt Nga mới dám đầu tư, như vùng bắc Kavkaz, bị nạn tham nhũng và khủng bố hoành hành.

Đó thường là những tỷ phú, trước đây từng bị thất sủng hoặc bị trừng phạt. Ví dụ như tỷ phú Telman Ismalov, sở hữu một khu siêu thị vải vóc lớn tại thủ đô nước Nga, bị nghi ngờ là buôn lậu. Khu chợ bị đóng cửa cách đây một năm. Gần đây Thủ tướng Putin đã yêu cầu tỷ phú này xây dựng các khách sạn tại khu vực bắc Kavkaz. 4000 phòng ngủ, với số tiền đầu tư là 650 tỷ euro là cái giá mà Telman Ismalov phải trả để được Kremly khôi phục danh dự. Tỷ phú Goutseriev, ông chủ tập đoàn dầu lửa Roussneft, cách đây ba năm đã phải chạy trốn sang Anh, vì bị kết tội lậu thuế, đầu tháng 5 vừa qua đã trở về nước. Ông chủ này đã « chuộc tội » bằng cách đầu tư vào vùng Ingouchia, thuộc bắc Kavkaz. Sau đây là lời bộc bạch của ông Goutseriev: « Tôi đã phạm phải các sai lầm và nhiều điều không thể sửa được. Tôi đã không đủ cương quyết và thông minh. Tôi đã quá kiêu ngạo và đã mua các cổ phiếu một cách hung hăng ». Và ông bày tỏ lòng biết ơn đối với Thủ tướng và Tổng thống Nga, và cam đoan ông sẽ mãi mãi tuân phục họ.

Theo cựu thủ tướng Nga Mikhail Kassianov, đổi thủ của ông Putin, những lời bộc bạch này là một nghi thức chính trị. Theo nhà chính trị này, hành trạng của ông chủ tập đoàn dầu lửa Roussneft cũng giống hệt với một ông chủ tập đoàn dầu lửa khác là tỷ phú Mikhail Khodorovski. Điều khác là nhân vật thứ hai này đang ngồi tù và không chịu nhận bất cứ tội nào. Còn Chủ tịch Liên minh doanh nhân Nga, Alexandre Chokhine nhận định một cách nhẹ nhàng hơn: « Sẽ không ai bắt anh vào tù, nếu anh không từ chối đầu tư vào vùng bắc Kavkaz. Ngược lại, nếu anh không trung thành, anh sẽ gặp chuyện với thuế vụ và cơ quan chống độc quyền ».

Le Figaro kết luận, nhà tài phiệt Nga tự do như chim và bay bổng như gió, nhưng nó không bao giờ quên đi bàn tay đã cho nó thức ăn.

Chi phí quốc phòng của Trung Quốc đứng thứ hai trên thế giới

Nhật báo La Croix hôm 3/6 giới thiệu báo cáo năm 2010 về chi phí quân sự của các quốc gia do Viện Quốc tế Nghiên cứu về Hòa bình Stockholm SIPRI tiến hành. La Croix cho biết Hoa Kỳ vẫn là nước đứng đầu thế giới với 661 tỷ đô la năm ngoái, chiếm gần một nửa tổng số chi phí quân sự toàn cầu. Bất chấp việc người đứng đầu Nhà nước thuộc đảng Dân chủ, chi phí quân sự vẫn tiếp tục tăng, đặc biệt cho chiến trường Afghanistan và để bảo đảm an ninh tại Irak, cùng với các chương trình nghiên cứu tốn kém về các hệ thống vũ khí mới để bảo đảm ưu thế của Hoa Kỳ.

Trung Quốc là nước đứng thứ hai, trên Pháp, Anh và Nga. Việc tăng chi phí cho quân sự của Trung Quốc chỉ mới bắt đầu từ năm 2000. Trong vòng 9 năm, ngân sách dành cho lĩnh vực này tăng lên 217%, nhanh hơn so với tất cả các nước khác. Để so sánh, có thể thấy, trong cùng một thời gian, Mỹ tăng 75%, Nga 105%.

Theo Viện Quốc tế Nghiên cứu về Hòa bình Stockholm, việc một số nước gia tăng chi phí quân sự là để chống lại suy thoái kinh tế. Nhưng đối với các siêu cường như Mỹ và Trung Quốc, đây là một lựa chọn có tính chiến lược để tìm kiếm ảnh hưởng tại khu vực hoặc trên quy mô toàn cầu.

Tuy nhiên, báo cáo cũng cho biết, một số nước giảm chi phí quân sự, cụ thể là các nước Đông Âu, như Bulgaria, Látvia, Rumani hay Moldova, đặc biệt là các nước như Irak hay Venezuela với tỷ lệ giảm là 28% và 25%. Châu Âu nhìn chung dành chi phí tương đối ổn định cho quân sự, với mức độ tăng trung bình 2,7%.

Tại sao hàng loạt nhân viên tự tử tại xí nghiệp đồ điện tử Foxconn?

Nhật báo Libération hôm 3/6 có phóng sự về nạn tự tử hàng loạt tại công xưởng Thẩm Quyến thuộc công ty Foxconn kể từ đầu năm nay. Thẩm Quyến, đặc khu kinh tế Trung Quốc có mức tăng trưởng 10% hàng năm, là địa điểm sản xuất lớn nhất của công ty Foxconn, chuyên về đồ điện tử, với 420 nghìn nhân công. Từ đầu năm đến nay, tại đây có đến 11 công nhân tự tử. Đặc phái viên của Libération đã đến tận nơi để gặp những người làm việc tại đây.

Phần lớn những người tự tử tại xí nghiệp Foxconn Thẩm Quyến sống trong những căn phòng chật hẹp, mười người chen chúc trong một phòng. Ở đây, ngay cả các kỹ sư cũng không thoát khỏi cảnh chật chội này. Dù cảm thấy chỉ đơn giản là một chiếc đinh ốc trong một cỗ máy, nhưng nhiều người sẵn sàng chấp nhận làm việc tại Foxconn, vì theo họ nơi này còn tốt hơn là các xí nghiệp nhỏ khác mà họ đã từng làm. Tuy nhiên, lương thấp, khiến hầu hết trong số họ phải làm việc nhiều hơn. Một công nhân cho biết « chính nỗi mệt khiến mình sai sót, vì vậy bị các đốc công chửi mắng và đối xử thậm tệ ».

Theo một chuyên gia về đời sống công nhân của China Labour Bulletin, tại Foxconn, các công nhân buộc phải tuân thủ một chế độ gần như quân sự. Rời khỏi nông thôn để làm việc tại đây, những người này nhanh chóng nhận ra rằng họ sẽ không thể nào tìm được cho bản thân một gia đình, một chỗ đứng trong đời sống đô thị. Theo Libération các vụ tử tử hàng loạt tại Foxconn thể hiện cảnh bần cùng tột độ trong đời sống của người công nhân Trung Quốc.

Trọng Thành (RFI)