Nhà máy điện nguyên tử Tricastin ở miền nam nước Pháp. AFP
Đối với khu vực Đông Nam Á, nhu cầu năng lượng đang trên đà tăng vọt đòi hỏi các nước phải cấp tốc tìm phương cách đáp ứng. Nhân một cuộc hội thảo gần đây tại Singapore, ông Jude đã thẩm định rằng: từ nay đến năm 2030, nhu cầu về năng lượng của toàn vùng Châu Á Thái Bình Dương sẽ tăng 2,4% mỗi năm. Tốc độ này như vậy là nhanh gấp đôi đà tăng của những cầu trên phần còn lại của thế giới.
Chính là để thỏa mãn những cầu ngày càng mạnh đó, trong bối cảnh các nguồn cung cấp năng lượng truyền thống như dầu hỏa hay than đá bị lên án là gây biến đổi khí hậu, mà các quốc gia đang vươn lên trong vùng Đông Nam Á đã cho rằng cần phải nhanh chóng thành lập các nhà máy điện hạt nhân. Từ Singapore, Indonesia, Malaysia, cho đến Thái Lan, Philippines và Việt Nam, trong thời gian gần đây, vấn đề điện nguyên tử đã trở thành trọng tâm xem xét.
Trong cuộc đua tiếp cận năng lượng hạt nhân, Việt Nam là một trong những nước Đông Nam Á năng nổ nhất, với Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận, công suất tổng cộng 4000 megawatt, mà nhà máy đầu tiên do Nga xây dựng dự trù khởi công ngay từ năm 2014 để có thể đi vào hoạt đông trong 10 năm tới đây, tức là vào năm 2020.
Đối với chính quyền Việt Nam, vấn đề rất cấp bách. Theo dự kiến, nhu cầu điện của Việt Nam lên đến gần 300 tỷ kWh vào năm 2020, và có thể tăng lên gần gấp đôi 10 năm sau đó. Trong khi đó, khả năng sản xuất từ các nguồn năng lượng truyền thống chỉ đáp ứng được khoảng 230 tỷ kWh vào năm 2020 và không đầy 300 tỷ kWh năm 2030. Do đó phương án điện nguyên tử đã được đẩy mạnh, bất chấp nhiều lời cảnh báo vang lên về nguy cơ lợi bất cập hại.
Trong khu vực Đông Nam Á, thì Singapore cũng đang tiến hành nghiên cứu khả thi về việc thiết lập các nhà máy điện nguyên tử, trong lúc Malaysia tiến nhanh hôn một chút. Vào tháng 5 vừa qua, Kuala Lumpur đã phác thảo kế hoạch xây dựng nhà máy điện hạt nhân đầu tiên của nước này vào khoảng năm 2021.
Thái Lan và Indonsesia cũng xem xét việc thành lập các trung tâm điện nguyên tử, nhưng đang gặp phải những phản ứng dữ dội từ phía các địa phương nơi chính quyền muốn đặt nhà máy.
Vế phần Philippines, nước này lẽ ra là quốc gia tiên phong tại Đông Nam Á trong lãnh vực năng lượng hạt nhân, với nhà máy đầu tiên được xây dựng ngay từ thập niên 1970, nhưng không hề vận hành vì các tai tiếng tham nhũng trong khâu cấp phát hợp đồng xây cất và nhất là vì không bảo đảm được vấn đề an toàn.
Tiêu chí an toàn cho các nhà máy điện hạt nhân chính là môt trong những yếu tố chủ yếu mà những người phản đối năng lượng nguyên tử đưa ra để chống lại các kế hoạch xây cất nhà máy. Giới này nêu bật sự thiếu vắng kinh nghiệm của Đông Nam Á trong lãnh vực điện hạt nhân, thiếu từ chuyên gia cho đến các nhân viên kỹ thuật lành nghề, hay khung luật lệ chặt chẽ để quản lý địa hạt này.
Họ cũng rất hoài nghi về nhận thức về sự cần thiết phải bảo đảm an toàn tuyệt đối cho các nhà máy điện hạt nhân trong một khu vực thường xuyên bị thiên tai như động đất, núi lửa hay bão tố đe dọa. Thảm họa đối với con người do vụ nổ nhà máy Tchernobyl ở Ukraina vào năm 1986 là một ví dụ điển hình về tai họa mà việc chạy theo điện nguyên tử có thể gây ra.
Theo tổ chức bảo vệ sinh thái Green Peace thì tốt nhất là Đông Nam Á nên phát huy các nguồn năng lượng tái tạo rất dồi dào trong vùng như địa nhiệt hay ánh nắng mặt trời, thay vì mạo hiểm vào con đường năng lượng hạt nhân.
Tuy nhiên, đối với những người bảo vệ điện nguyên tử thì các trở ngại nói trên không phải là không thể vượt qua. Theo Bà Martine Letts, phó giám đốc tại Viện Nghiên Cứu Quốc tế Lowry ở Sydney, thì : ‘’Không có lý do gì để khẳng định là các trung tâm điện hạt nhân ở Đông Nam Á nguy hiểm hơn các nơi khác’’. Theo chuyên gia này thì các đinh chế quốc tế như Hiệp Hội Các Nhà Điều Hành Các Trung tâm Hạt nhân đã nỗ lực giúp Đông Nam Á bảo đảm tính chất an toàn các nhà máy.
Vế vấn đề chuyên gia kỹ thuật hay các lãnh vực khác, ông Anhtony Jude đã cho rằng các quốc gia muốn lao vào viêc sản xuất năng lượng hạt nhân cần phải có thời gian chuẩn bị dài lâu và kỹ lưỡng, từ khâu lên kế hoạch, lập chính sách, cho đến khâu đào tạo cán bộ, kỹ sư trong lãnh vực công nghệ, an toàn hat nhân.
Đối với ông Jude, Việt Nam là một điển hình tốt trong lãnh vực này khi đã tạo nền tảng cho các nhà máy điện nguyên tử từ hơn 10 năm nay.
Dẫu sao, theo giới chuyên gia, năng lượng hạt nhân chỉ là một phương tiện đẻ sản xuất điện, trong môt loạt những phương tiện khác mà các quốc gia Đông Nam Á cần khai thác.
Ông Michael Quah, trưởng nhóm chuyên gia khoa học tại Viện Nghiên cứu Năng lượng Singapore cho rằng sản xuất năng lượng tương tự như đầu tư vào chứng khoán. Cần phải có một cải rổ trái phiếu đa dạng, tức là phải chú ý đến mọi nguồn năng lượng có sẵn trong khu vực.
Trọng Nghĩa (RFI)