Ngoại trưởng Miến Điện Nyan Win tại cuộc họp của ASEAN ngày 8/4/10. Reuters
Dưới thời Tổng Thống Mỹ G. Bush, do các vi phạm nhân quyền và dân chủ của mình, Tập Đoàn Quân Sự Miến Điện từng là cản lực trong việc thắt chặt quan hệ giữa Hiệp Hội Đông Nam Á với Washington. Tình hình đã phần nào được cải thiện sau khi Tổng Thống Obama lên cầm quyền. Thế nhưng mới đây, tiến trình xích lại gần nhau hơn giữa Hoa Kỳ và ASEAN lại có nguy cơ gặp trở ngại sau một loạt những thông tin ngày càng rõ nét về tham vọng vũ khí hạt nhân của giới lãnh đạo Miến Điện.
Dấu hiệu gần đây nhất thể hiện mối quan ngại của Hoa Kỳ là thẩm định của ông Scot Marciel, phó trợ lý ngoại trưởng Mỹ trong cuộc điều trần trước Quốc Hội hôm 11/6 vừa qua. Người chuyên trách hồ sơ ASEAN trong bộ Ngoại giao cho rắng toàn vùng Đông Nam Á có nguy cơ rơi vào bất ổn định nếu quả thực là Miến Điện tìm cách chế tạo vũ khí nguyên tử.
Lời cảnh báo của ông Scot Marciel được đưa ra vài ngày sau khi Thượng Nghị Sĩ Jim Webb, một người chủ trương hòa dịu với Miến Điện, đã đột ngột hủy bỏ chuyến ghé thăm nước này, cho dù đã có mặt tại Bangkok chuẩn bị lấy máy bay đi Rangun. Lý do được ông Webb nêu lên cũng là các thông tin đáng ngại về việc Tập Đoàn Quân Sự Miến Điện bị tình nghi thúc đẩy chương trình hạt nhân với sự giúp đỡ của Bắc Triều Tiên.
Thông tin đáng ngại được nhắc tới là các tài liệu do tập đoàn truyền thông Tiếng nói Dân chủ Miến Điện của phong trào đối lập Miến Điện lưu vong công bố hôm 04/06. Theo tập đoàn truyền thông có trụ sở tại Na Uy này, thì ông Sai Thein Win, một thiếu tá lục quân Miến Điện đào ngũ và trốn ra ngoại quốc đã cung cấp rất nhiều bằng chứng cho thấy là chính quyền Miến Điện đang xúc tiến một chương trình hạt nhân bí mật nhằm chế tạo bom nguyên tử với sự trợ giúp của Bắc Triều Tiên.
Theo Robert Kelly, nguyên thanh tra Cơ Quan Năng Lượng Nguyên Tử quốc tế AIEA, cho dù ông Sai Thein Win chỉ là một chuyên gia tên lửa, chứ không phải không phải là một nhà nghiên cứu hạt nhân, nhưng các tài liệu mà nhân chứng này tiết lộ buộc người quan sát phải kết luận rằng mục tiêu mà giới tướng lãnh Miến Điện đang theo đuổi là vũ khí nguyên tử chứ không phải là hạt nhân dân sự.
Theo tuần báo Anh The Economist, vào tháng giêng vừa rồi, một báo cáo của cơ quan nghiên cứu độc lập, Viện Khoa Học và An Ninh Quốc Tế ISIS tại Washington đã bác bỏ một số tin đồn dữ dội về tham vọng hạt nhân của Miến Điện, nhưng cũng kết luận rằng các công ty ngoại quốc trong lãnh vực công nghệ học cũng cần phải thận trọng khi xem xét đơn đặt hàng của Miến Điện, tương tự như đối với các nước Iran, Pakistan, Syria.
Chính quyền Teheran và Damas đều nổi tiếng là hay mua thiết bị hạt nhân một cách trái phép, đặc biệt là từ Bắc Triều Tiên. Theo The Economist, trong trường hợp Miến Điện, nhiều nguồn tin đã tiết lộ rẳng một công ty Bắc Triều Tiên can dự vào việc xây dựng lò phản ứng hạt nhân bí mật cho Syria trước đây cũng đã hoạt động tại Miến Điện.
Các thông tin kể trên, dù cần được kiểm chứng thêm, nhưng đã làm cho Hoa Kỳ quan ngại và có phản ứng, không chỉ với Miến Điện mà cả với Asean. Theo nhật báo Thái Lan The Nation, sau khi phát hiện vụ một chiếc tàu Bắc Triều Tiên chở vũ khí cập bến Miến Điện vào tháng tư vừa qua, Mỹ đã lập tức yêu cầu các thành viên ASEAN không cho đại diện của Myanmar ở ‘’mọi cấp’’ tham dự một cuộc họp của các bộ trưởng kinh tế Hoa Kỳ - ASEAN tại Seattle và Washington.
Khối Đông Nam Á lẽ dĩ nhiên không nhượng bộ, và cuối cùng thì hai bên cũng đạt tới một giải pháp thỏa hiệp. Mỹ đồng ý chấp nhận một đại diện ở cấp đại biện lâm thời từ sứ quán Miến Điện tại Washington. Tuy nhiên Miến Điện đã từ chối và tẩy chay luôn cuộc họp.
Sự cố liên quan đến các cuộc họp kinh tế ở Hoa Kỳ mà cả ASEAN lẫn Mỹ đã dày công chuẩn bị cho thấy là tham vọng hạt nhân của Tập Đoàn Quân Sự Miến Điện và quan hệ của nước này với Bình Nhưỡng trong lãnh vực vũ khí có thể tác hại đến xu hướng tăng cường hợp tác giữa Mỹ và khối Đông Nam Á sau nhiều năm lạnh nhạt.
Theo phân tích của The Nation, phản ứng cứng rắn hơn của chính quyền Obama đối với Miến Điện là một tín hiệu mạnh mẽ, gởi đến cả Tập Đoàn Quân Sự lẫn khối ASEAN, để cảnh báo rằng nếu không làm gì để buộc Miến Điện tuân thủ các nghị quyết trừng phạt Bắc Triều Tiên của Hội Đồng Bảo An Liên Hiệp Quốc, thì hệ quả có thể rất nghiêm trọng.
Đối với tờ báo Thái Lan, tham vọng nguyên tử của Miến Điện có thể ‘’nhận chìm’’ quan hệ ASEAN - Mỹ trong tương lai.
Trọng Nghĩa (RFI)