Ngày quốc tế tưởng niệm nạn nhân bị tra tấn (AFP)
Người dân Cam Bốt vẫn còn đang đối diện với những vấn đề nghiêm trọng liên hệ đến quyền chống lại hành vi tra tấn của cơ quan an ninh thuộc chính quyền. Trong phạm vi này, theo Ủy Ban Nhân Quyền Châu Á, điều quan trọng hơn hết là luật pháp cần được tu chính và thực thi hiệu quả như cam kết khi ban hành. Cam Bốt đã đặt bút ký vào nhiều Công Ước LHQ liên quan đến các quyền dân sự và quyền chống tra tấn. Vừa mới đây, Cam Bốt cũng phê chuẩn Nghị Định Thư ngăn chận tra tấn, và không trừng phạt, đối xử tàn ác, vô nhân đạo, đối với người bị tạm giam hay tù giam. Tuy nhiên trong thực tế, xã hội Cam Bốt thường nói dù có ký vào các Công Ước LHQ bảo vệ nhân quyền, hệ thống pháp luật hiện tại không đủ khả năng để xử lý các vấn đề nói trên.
Cam Bốt chưa có định nghĩa đúng về hành vi tra tấn để đưa vào các điều luật hiện hành. Luật hình sự của quốc gia công nhận sự tra tấn là tội ác nhưng lại không định nghĩa rõ ràng về tra tấn. Vấn đề tra khảo tại Cam Bốt theo Ủy Ban Nhân Quyền Châu Á cũng tương tự như vài nước láng giềng, và đã bám rễ vào hệ thống cảnh sát luôn luôn thiếu phương tiện. Các cuộc điều tra hình sự hãy còn dùng phương pháp cũ và không có cố gắng canh cải, không có đầu tư cải thiện hệ thống này. Việc huấn luyện cũng như trang bị cho cảnh sát thì không đủ để xử lý trong các cuộc điều tra tội phạm với cách thức hợp lý. Hệ thống nhà tù kém phát triển dẫn đến hậu quả có sử dụng thường xuyên hành vi bó buộc, trấn áp những người bị cảnh sát bắt giữ.
Nạn nhân là những thành phần nào?
Nạn nhân bị tra tấn thường ở nhiều thành phần, những ai vi phạm luật pháp từ tội ít đến trầm trọng và bị tạm giam thời gian ngắn hay những tù nhân lâu năm. Tổng quát người dân lúc rơi vào trường hợp bị cảnh sát bắt giữ có thể dễ dàng bị đánh đập, tra khảo do thói quen của cảnh sát khi bắt giam người. Như vậy nạn nhân của hành vị bạo lực này không giới hạn, họ có thể là thiếu niên, thanh niên, phụ nữ, hay ông bà già và thường là dân nghèo không có tiền lo lót.
Khi bị cảnh sát đánh đập, tra khảo, trong số nạn nhân có người đâm đơn thưa kiện và tình trạng khiếu nại, thưa kiện lại có nhiều vấn đề rắc rối tại quốc gia này. Hiện nay không có một hệ thống để giúp cho công chúng thực hiện quyền thưa kiện một khi họ bị tra tấn, cách duy nhất là mang đơn đến tòa án để thưa. Thế nhưng khi nạn nhân đâm đơn thưa tại tòa thì tòa lại chất vấn nạn nhân muốn chống lại cảnh sát hả? Và theo nhiều luật sư, trong trường hợp như thế đa số nạn nhân đều rút đơn thưa để khỏi bị phiền phức thêm cho bản thân và gia đình.
Nhiều lần trong quá khứ, có nạn nhân bị trả thù do đã làm đơn thưa cảnh sát tra khảo họ. Do pháp luật không có che chở cho nạn nhân bị tra tấn nên đã vô tình ngăn chận nạn nhân thực thi quyền khiếu nại chống lại hung thủ tra khảo mình. Dù chính quyền công nhận có cam kết đoạn tuyệt với quá khứ thô bạo nhưng hiện tại vẫn chưa có định chế nào được thành lập để bảo vệ nạn nhân bi tra tấn.
Các phương tiện thiếu nhiều tại các đồn cảnh sát và nhà giam cũng có nghĩa rằng để bảo vệ kẻ tạm giam không bị đánh đập là khó khăn và vì thế có thể xảy ra hành động cưỡng bức tra tấn dễ dàng. Tại nhiều đồn cảnh sát ở địa phương xa hay tại thủ đô, không có phòng giam tạm thời, nên cảnh sát thường xiềng tay hay chân người bị tạm giam vào ghế, đôi khi người bị tạm giam bị giữ tại đồn đến vài tháng. Lý do xiềng xích nạn nhân theo cảnh sát là để cho họ khỏi trốn thoát. Và trong trường hợp người tạm giam cố tình trốn chạy khi bị bắt lại thì sẽ trừng phạt nặng. Nói tóm lại nạn nhân khi bị cảnh sát bắt tạm giam thường là thua cuộc, có thưa cũng không được, có bị đánh đập cũng phải chịu.
Chính phủ khhông coi đây là một vấn nạn cần giải quyết
Đối với một quốc gia còn đang chú tâm nhiều đến phát triển kinh tế để xây dựng đất nước thì chuyện cảnh sát có tra tấn người bị bắt giam hay không có thể họ không chú ý nhiều lắm. Chính phủ hiện nay không nhìn nhận bổn phận của họ là phải đền bù cho những nạn nhân bị lạm dụng nhân quyền trong đó có nạn nhân bị tra tấn, mặc dù họ công nhận hệ thống tư pháp và tòa án còn yếu kém.
Trong thực tế, các nhân viên cảnh sát cấp cơ sở với đồng lương hàng tháng rất chật vật khó sống, do vậy việc canh cải hệ thống này còn nhiều khó khăn trong đó có việc hình thành cách hành xử nhẹ nhàng có văn hóa. Chính phủ còn nhiều việc phải làm, đó là điều đương nhiên, dù vấn nạn tra tấn có được đề cập trong hoạt động chính quyền, trong hệ thống cảnh sát nhưng chỉ mới là lý thuyết ở các cuộc họp. Trước đây vài tổ chức nhân quyền có đề nghị được đến thăm và quan sát nhà tù hình sự nhưng không được đáp ứng.
Vấn đề hối lộ, tù nhân cũ ăn hiếp tù nhân mới, tình trạng cảnh sát đe dọa hành hung tra khảo tù nhân, đối xử các tù nhân không công bằng, tù nhân có tiền được biệt đãi là việc không tránh khỏi trong bất kỳ nhà tù nào. Nhưng ở những quốc gia chậm phát triển thì tệ trạng này xảy ra nhiều hơn và chính phủ dù biết nhưng khó ngăn chận do thiếu phương tiện, do thói quen, do nền văn hóa xã hội mỗi quốc gia.
Tuy nhiên sự lên tiếng của các tổ chức nhân quyền về tình trạng giam giữ ở Cam Bốt là điều rất cần thiết, đó là các tiếng chuông cảnh báo để guồng máy điều hành xã hội phải thận trọng đừng coi thường quyền sống người khác. Chính quyền tất nhiên muốn sống có an ninh và không bị người khác đánh hay đá vô đầu thì người dân cũng có quyền được sống như vậy, mọi người bình đẳng với nhau. Chính quyền chỉ là những người bình thường như bao con người, được đại diện cho dân do thắng cử, có thể bị thay thế bất cứ lúc nào khi không làm tròn nhiệm vụ dân cử, tuy nhiên ở Cam Bốt, người ta có thói quen quỳ lạy người lãnh đạo đất nước vì thế vô tình tạo nên tâm trạng, là kẻ bề trên, trong tâm lý kẻ hiện thời ở vị trí lãnh đạo.
Phạm Phan - Thanh Hà (RFI)