Lên thay thế tổng thống Gloria Arroyo, ông Aquino, một kinh tế gia, kế thừa một mức thâm thủng ngân sách kỷ lục lên tới gần 300 tỷ peso năm ngoái, tức là 3,9% tổng sản phẩm nội địa GDP. Chỉ trong 5 tháng đầu năm nay, mức thâm thủng này đã là 162 tỷ peso, tương đương 3,5 tỷ đôla và theo dự báo trong cả năm nay có thể sẽ vượt quá 300 tỷ peso. Theo lời bộ trưởng Tài chính Cesar Purisima, ưu tiên hàng đầu của chính phủ mới là trong vòng ba năm sẽ cắt giảm thâm thủng ngân sách xuống còn 2% tổng sản phẩm nội địa GDP.
Ông Aquino đã ra lệnh xét duyệt lại toàn bộ các chương trình của chính phủ và kiểm kê các tài sản của Nhà nước, để xem có thể bán được những gì nhằm lấy tiền tài trợ cho các dự án tương lai. Chính phủ của ông đã cam kết gia tăng chi tiêu cho giáo dục, tế và cho các dự án xây nhà cho người nghèo. Như tân tổng thống Aquino đã nhấn mạnh trong bài diễn văn nhậm chức hôm thứ tư: « Không có tham nhũng thì sẽ không có người nghèo », chính phủ Manila sẽ nhanh chóng tiến hành truy tố những kẻ trốn thuế. Đây cũng là một hình thức để răn đe những nhân viên sở thuế chuyên ăn hối lộ và những kẻ đóng thuế chuyên đút lót để trốn thuế.
Nhưng chưa gì, những nỗ lực cải tổ của ông Aquino đã bị xáo trộn phần nào bởi những thủ thuật chính trị của cựu tổng thống Arroyo. Được bầu làm dân biểu Hạ viện trong cuộc bầu cử ngày 10/5, bà Arroyo hôm qua đã đệ trình một nghị quyết đề nghị những sửa đổi Hiến pháp Philippines. Nghị quyết này kêu gọi Quốc hội sửa đổi Hiến pháp để chuyển Philippines thành một chế độ đại nghị, trong đó nhân vật có quyền lực nhất sẽ là thủ tướng, chứ không phải là tổng thống như hiện nay.
Thật ra đảng của bà Arroyo tuy chiếm nhiều ghế nhất ở Hạ viện, nhưng không nắm đa số tuyệt đối, nhiều thành viên đảng này đã trở cờ trong cuộc bầu cửa vừa qua với hy vọng được chính quyền mới chiếu cố. Nhưng theo ông Ramon Casiple, giám đốc Viện Cải tổ chính trị và bầu cử, được hãng tin Reuters trích dẫn hôm qua, bà Arroyo đệ trình nghị quyết sửa đổi Hiến pháp như là một cách để thăm dò sự hậu thuẩn trong Quốc hội.
Rõ ràng là bà Arroyo sẽ không để yên cho tân tổng thống Aquino. Về phần tân tổng thống Philippines, ông đã cho thành lập ngay một uỷ ban điều tra về những cáo giác về tham nhũng, gian lận bầu cử và vi phạm nhân quyền nhắm vào bà Arroyo.
Thật ra, cản ngại lớn nhất đối với ông Aquino không phải xuất phát từ Quốc hội, mà từ những chính trị gia có thế lực và những lãnh đạo điạ phương, hiện vẫn dựa vào cái được gọi là « những quân đội tư ». Các vụ giết chóc do những « quân đội tư » này gây ra không phải là hiếm, như vụ thảm sát 57 người ở tỉnh Maguindanao vào năm ngoái.
Trong thời gian tranh cử tổng thống, ông Aquino đã tuyên bố là lực lượng an ninh Philippines phải nắm lại quyền kiểm soát các quân đội tư này. Nhưng các tổ chức nhân quyền như Human Rights Wacth cảnh báo là phải diệt trừ hoàn toàn các quân đội tư này, bởi vì cho dù có đặt dưới sự kiểm soát của cảnh sát và quân đội, những đội quân đó vẫn còn là mối đe dọa cho Philippines.
Thanh Phương (RFI)