Tại Trung Quốc, đặc biệt là ở thành thị, tỷ lệ ly hôn đã tăng đều đặn trong 5 năm gần đây. Theo thống kê chính thức, trong năm 2009, có khoảng 10 triệu cặp làm đám cưới và 1,78 triệu đôi vợ chồng ký giấy ly hôn. Có ý kiến cho rằng, do tiếp cận với các luồng tư tưởng nước ngoài, dân Hoa Lục bị lôi kéo theo lối sống Tây phương.
Nói vậy nhưng chưa chắc là vậy. Vì theo báo chí Trung Quốc, có rất nhiều nguyên nhân dẫn đến hiện tượng này trong xã hội. Hàng năm, cứ trên 5 cặp vợ chồng là có một cặp chia tay. Theo một bài viết mang tưạ đề "Ly hôn cấp tốc" của tờ báo South China Morning Post, so với 10 năm về trước, tỷ lệ ly hôn hiện thời ở các thành phố Hoa Lục đã tăng gấp 6 lần. Phần lớn cũng vì kể từ cuối năm 2003 trở đi, thủ tục ly dị đã trở nên rất đơn giản.
Trước kia, các cặp vợ chồng nào muốn chia tay, phải có sự đồng thuận của nơi mà họ làm việc, thường là công sở, cơ quan nhà nước. Toà án, luật sư chỉ can thiệp khi có bằng chứng là trong gia đình có lạm dụng bạo hành, hay tính mạng cuả ngưòi vợ bị đe doạ. Từ khi thủ tục ly hôn trở nên đơn giản, các cặp vợ chồng chỉ cần trình diện với chính quyền điạ phương, ủy ban phường xã.
Đôi bên đồng ý chia tay, đóng lệ phí thủ tục, nội trong ngày sẽ đưọc cấp giấy, thay vì phải chờ một tháng như trước. Tờ báo hóm hỉnh nhận xét: khi yêu thương thì hứa hẹn trọn đời, hết thưong rồi thì dù có níu kéo cách mấy vẫn dứt áo ra đi. Đó là tâm lý con ngưòi ở trong bất cứ xã hội nào, nhưng dường như chỉ có ở Trung Quốc, thì thủ tục mới chớp nhoáng đến như vậy.
Nhật báo China Daily đề cập đến một phong trào trong giới thanh niên. Có khá nhiều trường hợp các cô, các cậu buổi sáng làm hôn thú, đến trưa sinh chuyện, đến chiều dẫn nhau lên phường ký gíấy ly hôn. Thủ tục ly dị cấp tốc đến nỗi, nhiều cuộc đàm tiếu nẩy sinh trong dư luận. Đằng sau câu chào hỏi xã giao: anh hay chị đã có gia đinh chưa? Thì bây giờ lại có thêm câu nói đùa: anh và chị có ly dị chưa?
Theo các nhà xã hội học, việc đơn giản hoá thủ tục ly hôn chỉ giải thích một phần tình trạng kể trên. Có nhiều nguyên nhân tiềm ẩn sâu xa hơn, kể cả tâm lý, gia đình, xã hội và văn hóa. Trước hết là hiện tượng 6 cộng 1: đa số các cô các cậu thời nay thường là con một, thời nhỏ được cha mẹ ông bà (nội ngoại) nuông chiều, nên khi lớn lên thường có lối suy nghĩ ích kỷ, ít quan tâm đến người khác.
Giàu bỏ bạn, sang bỏ vợ
Còn theo nhật báo China Daily, cứ trên 10 vụ ly hôn là có đến 8 truờng hợp là do ngoại tình. Ở đây, đàn ông Trung Quốc thường hay xé rào, có quan hệ vụng trộm ngoài hôn nhân nhiều hơn là phụ nữ. Tờ báo trích dẫn nhà nghiên cứu Chu K ỳ An thuôc Viện Khoa học Xã hội Thưọng Hải cho rằng: văn hóa Trung Hoa vẫn có quan niệm: trai năm thê bẩy thiếp. Ứng dụng vào thời nay, một khi đời sống khá giả hẳn lên, các ông thường có vợ bé cho dù luật Trung Quốc không công nhận tình trạng đa thê.
Nhưng tại các thành phố lớn như Quảng Châu, Bắc Kinh, Thượng Hải, các doanh nhân mới giàu lên sau này thường tậu nhà riêng cho các cô vợ bé. Báo chí gọi đó là ‘‘các ngôi làng của những nàng thê thiếp’’. Đúng như câu nói của các cụ ngày xưa: giàu bỏ bạn sang bỏ vợ.
Yếu tố thứ nhì thường được thấy rõ trong các vụ ly hôn tại Hoa Lục là thế chủ động của ngưòi phụ nữ. Tại thành thị, đã hết rồi cái cảnh ngưòi phụ nữ đặt đâu thì phải ngồi đó. Một khi đã bưóc ra ngoài xã hội, bươn chải kiếm sống, người đàn bà đã giành được sự tự lập tài chính. Từ đó, cách suy nghĩ cuả phụ nữ về vai trò của họ trong gia đình cũng thay đổi rất nhiều. Trước kia, họ vẫn còn e ngại lời dèm pha dị nghị của người ngoài. Giờ đây, nếu họ không cảm thấy hạnh phúc trong hôn nhân thì nên chia tay còn hơn là cắn răng chịu đựng như các bà, các cụ ngày xưa.
Vấn đề ly hôn ở Trung Quốc không chỉ đơn thuần là do thủ tục đơn giản hay ảnh hưởng xấu đến từ phưong Tây, mà do nhiều yếu tố gộp lại. Hiện giờ, chưa có dấu hiệu nào cho thấy là tỷ lệ ly hôn sẽ giảm bớt, trong khi các dịch vụ cưới hỏi vẫn làm ăn phát đạt. Ở Hoa Lục thời nay, có thêm một châm ngôn mới: Tình yêu chỉ có một phép lạ duy nhất, nó tạo cho người ta cái ảo tưởng là mối tình đó sẽ vĩnh viễn trọn đời. Nói theo ngưòi Pháp là: "tình yêu làm ta mù quáng, hôn nhân làm ta sáng mắt".
Tuấn Thảo (RFI)