Các thương phế binh Kouth Koeun (giữa), và Im Saroeun (trái) biểu tình ở gần nhà Thủ tướng Hun Sen ngày 13/7/2010. Họ nằm trong số 300 dân làng thuộc 3 tỉnh, đến Phnom Penh để phản đối việc chính phủ lấy đất giao cho một công ty cao su nước ngoài. Reuters
Hôm 13/7, tại Geneva, bà Navi Pillay Trưởng Cao ủy Nhân Quyền LHQ nói bằng thái độ hết sức ưu tư về các vụ kiện tụng với tội danh vu khống chống các chính trị gia đối lập tại Cam Bốt đã minh họa chiều hướng suy thoái đáng báo động của quyền tự do bày tỏ ý kiến cũng như khả năng hoạt động độc lập của ngành tư pháp. Bà Navi Pillay tin rằng các vụ kiện này biểu hiện tính chất chính trị hóa cao độ.
Hiện nay bà dân biểu Mu Sochua đang trong tình trạng kém lạc quan khi đối diện với án tù giam chỉ vì dám thực thi quyền bày tỏ các quan điểm của bà trong phạm vi luật pháp hiện hành. Theo Cao ủy trưởng Pillay, hệ thống tư pháp là nền tảng bảo vệ nhân quyền, tuy nhiên trong trường hợp này nó lại trở thành công cụ đáng quan tâm trong việc dập tắt quyền tự do phát biểu.
Vụ xử nữ dân biểu đối lập Mu Sochua
Bà Sochua hoạt động tích cực cho Đảng Sam Rainsy, thành viên Quốc hội, nguyên Bộ trưởng Phụ nữ và là một nhân vật ủng hộ mạnh mẽ nữ quyền trong xã hội Cam Bốt. Tháng 4/2009 bà đâm đơn kiện ông Hun Sen về những lời bình luận làm tổn thương đến cá nhân bà.
Theo thông tin từ phe đối lập và báo chí nằm ngoài hệ thống kiểm soát của nhà nước thì ý kiến nhận xét của ông Hun Sen bao gồm chuyện bà Sochua mặc áo không gài nút và bản chất tình dục của bà.
Trường hợp thưa kiện của bà Sochua bị tòa án Phnom Penh bãi bỏ và liền sau đó là một vụ kiện vu khống do ông Thủ tướng kiện lại bà Sochua. Đơn kiện của Thủ tướng Hun Sen được tòa chấp nhận dễ dàng và cho xúc tiến nhanh chóng.
Hậu quả được tiên đoán trước cho phe đối lập, quyền được miễn truy tố cho một thành viên Quốc hội của bà Sochua bị tước đi. Vào tháng 8/2009, bà Sochua bị tòa án kết tội vu khống Thủ tướng Hun Sen.
Vụ tòa xử trường hợp dân biểu Mu Sochua được báo chí Phnom Penh theo dõi rất nhiều, cả tòa thượng thẩm và phúc thẩm điều y án của tòa sơ thẩm, mặc dù không họ không đưa ra được các chứng cớ cho thấy đơn thưa của bà Sochua có thể gây tổn hại danh tiếng hay có định xấu.
Sau phán quyết của tòa, phe đối lập gồm có cả bà Sochua tổ chức đi bộ trên đường phố thủ đô tỏ thái độ phản kháng quyết liệt về cách hoạt động không công bình của tòa án.
Tòa áp đặt một lịnh phạt tiền trên 4.000 Mỹ Kim, nhưng bà Sochua nói dứt khoát không chịu đóng phạt và sẵn sàng vào ngồi tù. Văn phòng Cao ủy Nhân quyền LHQ nói họ tin là việc sử dụng ngôn ngữ tấn công đối với phụ nữ của Thủ Tướng Hun Sen trong các phát biểu đã được đáp ứng tại tòa án.
Tòa án: Công cụ của chính quyền Cam Bốt
Trong khi vụ bà dân biểu Mu Sochua còn đang gây tranh cãi trong xã hội thì mới đây tòa án Phnom Penh lại thông báo sẽ mang trường hợp của người đứng đầu phe đối lập mạnh nhất tại Cam Bốt là ông Sam Rainsy ra xử vào đầu tháng 8.
Sau khi bị xử khiếm diện lần thứ nhất do sự kiện nhổ cọc biên giới giữa Việt Nam – Cam Bốt hồi tháng 10/2009, lãnh đạo đối lập Sam Rainsy lại bị kiện lần thứ hai về tội danh phổ biến thông tin sai trái. Lần xử này, nếu bị tòa của nhà nước kết tội, ông Sam Rainsy sẽ mang bản án nặng nề 18 năm tù giam.
Ông Choung Choungy, luật sư của ông Sam Rainsy nói không thể tiên đoán kết quả phiên tòa ngày 6/8 tuy nhiên ông đã chuẩn bị đủ các chứng cớ. Còn ông Chea Poch, Dân Biểu đối lập thuộc Đảng Sam Rainsy cho rằng nếu tòa án xét xử độc lập thì sẽ tha bổng ông Sam Rainsy.
Như thế trong cùng thời gian chưa đầy hai năm, hai nhân vật nổi bật của Đảng Sam Rainsy đã rơi vào trường hợp khó khăn với luật pháp, khi họ phải tốn nhiều thời gian để đối phó với các vụ kiện tụng thì tất nhiên ảnh hưởng đến chương trình hoạt động cho đảng đối lập.
Theo ý kiến của những tổ chức phi chính phủ và cơ quan nhân quyền trong nước, chính quyền thường có thói quen, đúng hơn là dùng chiến thuật tấn công đối lập bằng các hồ sơ kiện tụng để loại dần các nhân vật đứng đầu hay có nhiều khả năng từ đó tìm cách hạn chế tầm hoạt động của họ. Và trong kỳ bầu cử Quốc Hội tương lai diễn ra trong năm 2013, phe đối lập khó có thể đương đầu trong cuộc tranh cử.
Trong khi Đảng Nhân dân Cam Bốt đương cầm quyền, một chính đảng có nguồn gốc cộng sản, thì tiếp tục được củng cố, tiếp tục phát triển, tiếp tục được quốc tế viện trợ.
Phạm Phan - Thanh Phương (RFI)