Một đơn vị nữ quân nhân Benin diễu hành trên đại lộ Champs Elysée nhân dịp Quốc khánh Pháp 14/7/2010. Reuters
Nguyên thủ 12 nước châu Phi đã nhận lời mời của Pháp là Benin, Burkina Faso, Cameroon, Trung Phi, Congo, Gabon, Mali, Mauritania, Niger, Senegal, Tchad và Togo. Do quan hệ song phương không được nồng ấm, Côte d’Ivoire chỉ cử bộ trưởng Quốc phòng tới Paris. Trong khi đó, tổng thống Madagascar không được mời vì lên cầm quyền năm 2009 sau một cuộc nổi dậy của dân chúng, nhưng quân đội nước này lại tham gia cuộc diễu binh.
Trong thời gian qua, trao đổi kinh tế của Pháp với châu Phi đã giảm mạnh, trước sự năng động của Trung Quốc, Mỹ và một số nước phương Tây khác. Năm 1960, 40% xuất khẩu của Pháp đổ vào khu vực đồng franc châu Phi. Giờ đây, tỷ lệ này chỉ xấp xỉ có 2%. Còn Gabon thì đứng thứ 19 trong số các nước cung ứng dầu lửa cho Pháp, sau cả Brazil, và tương đương có 1% tổng sản lượng của tập đoàn Total.
Bên cạnh đó, Paris cũng muốn tăng cường quan hệ quốc phòng với các nước châu Phi. Vào năm 1960, có tới 25 ngàn binh sĩ Pháp tại các nước châu Phi nói tiếng Pháp, Bây giờ, chỉ còn khoảng 5 ngàn lính Pháp hiện diện ở một vài quốc gia như Djibouti, Gabon, Senegal, Tchat, Côte d’Ivoire.
Do vậy, Pháp đang thương lượng lại các hiệp định quốc phòng, được ký kết sau tiến trình phi thực dân hóa cách nay nửa thế kỷ. Hiện nay, Paris đã ký được hiệp định quan hệ đối tác về quốc phòng với bốn nước là Cameroon, Togo, Gabon, Cộng hòa Trung Phi, tiếp tục đàm phán với Senegal, Djibouti, Comores. Các vòng thương thảo với Côte d’Ivoire bị tạm ngưng để nước này tổ chức bầu cử.
Phe đối lập Pháp và một số tổ chức bảo vệ nhân quyền đã chỉ trích tổng thống Sarkozy muốn làm sống lại quan hệ mẫu quốc - thuộc địa, khi mời các nước châu Phi Pháp ngữ tham gia diễu bình. Các nhà tranh đấu cho nhân quyền, dân chủ tố cáo quân đội một số quốc gia châu Phi do những kẻ phạm tội ác chiến tranh lãnh đạo và trong số những nguyên thủ châu Phi là khách mời của Paris thì có những kẻ là độc tài, gia đình trị…
Điện Elysées đã phản bác lại những phê phán này và nhấn mạnh là từ năm 2007, sau khi trúng cử tổng thống, ông Sarkozy đã xem xét và điều chỉnh lại quan hệ với châu Phi với mục tiêu khôi phục lại ảnh hưởng của Pháp, thúc đẩy quan hệ kinh tế và quốc phòng với châu lục này, chứ không phải chỉ với nhóm các nước nói tiếng Pháp.
Theo số liệu chính thức, tổng viện trợ công cho phát triển của Pháp trong năm 2009 là 8,9 tỷ euro. 52% số tiền này được rót cho các nước châu Phi trong đó chỉ có 18%, tức là gần 1,5 tỷ euro, được dành cho 14 nước châu Phi nói tiếng Pháp.
Paris cho rằng việc quân đội châu Phi tham dự diễu binh là nhằm vinh danh những người lính châu Phi trước kia đã chiến đấu vì nước Pháp, đặc biệt trong thời kỳ đại chiến thế giới lần thứ hai và đồng thời Pháp muốn hướng tới sự đổi mới trong quan hệ với châu Phi.
Trong buổi tiếp các nguyên thủ châu Phi, hôm qua, tồng thống Sarkozy cũng thông báo là trong kỳ họp quốc hội sắp tới, chính phủ Pháp sẽ đệ trình một dự luật cho phép khoảng 30 ngàn cựu chiến binh hoặc người thân của họ ở các thuộc địa cũ được hưởng mức trợ cấp ngang bằng với các chiến hữu Pháp.
Đức Tâm (RFI)